De strijd om de kijker begint weer

De serie 'Zwarte Tulp' van RTL.

Een nieuw tv-seizoen, een nieuwe strijd om de aandacht van de kijker. Welke troef zetten de zenders komend seizoen in om u te verleiden? En houden zij rekening met concurrentie uit al die nieuwe hoeken?

Nederlandse publieke omroep: drama en oude succesformules

De afgelopen maanden werd er stevig gediscusieerd bij de publieke omroep over de toekomstplannen. Dat ging er niet zachtzinnig aan toe, er werden zelfs woorden als 'Noord-Koreaanse praktijken' in de mond genomen. Maar de rust lijkt redelijk weergekeerd, en de neuzen wijzen weer één kant op.

NPO-programmadirecteur Frans Klein spreekt zelfs over een buitengewoon goede stemming op het Hilversumse Mediapark. "Dat komt vooral door een goede zomer met 'De slimste mens' en 'We zijn er bijna'. We beginnen dus vol energie en met zin aan het nieuwe seizoen."

De strijd om de aandacht van de kijker wordt allang niet meer alleen gevoerd tegen de commerciële concurrenten RTL en SBS, beseft de programmadirecteur. Ook de nieuwe spelers als Netflix en HBO dingen mee. En YouTube, zeker bij de jonge kijker.

"Daarom blijven we ons afvragen waarom een programma bij de publieke omroep past. Wat is het onderscheidende vermogen? Dat betekent niet dat we alleen programma's maken die exclusief publieke omroep zijn - dat is sinds de komst van 'RTL Nieuws' zelfs het journaal niet meer. Maar wel dat ik steeds bezig ben met de vraag: waarom juist dit programmapakket?"

De troef
Oude bekende succesformules. Zo komt 'Heel Holland Bakt' vanaf volgende week terug, de MAX-bakwedstrijd die de afgelopen twee seizoenen succesvolle zondagavonden opleverde. Nog zo'n oude bekende met een grote schare fans: 'Flikken Maastricht'. De politieserie die het tiende seizoen in gaat, blijkt een prima troef op de vrijdagavond tegenover de concurrentie van RTL en SBS. En wat dacht je van een nieuw seizoen 'Penoza', de veelgeprezen dramaserie waarvan het vierde seizoen halverwege september begint.

Marielle Tweebeeke in Nieuwsuur.

Volgens Klein kunnen we verder rekenen op bekende nieuws- en actualiteitenprogramma's: dat betekent 'De wereld draait door' en 'Eenvandaag' op de vooravond, en 'Nieuwsuur' en 'Pauw' later in de avond. Dat schema wordt wel aangevuld met nieuwe programma's over het gesprek van de dag op de vooravond van NPO2 en 3. Geen harde actualiteit, volgens Klein, maar programma's die 'aansluiten bij het levensgevoel van mensen'.

Wat is verder nieuw?
Dat er veel bekende titels terugkeren, betekent niet dat er komend seizoen niets nieuws te zien is. 'Flikken Maastricht' krijgt bijvoorbeeld een broertje: 'Flikken Rotterdam'. Verder gaat EO op stap met 'gepassioneerde vogelaars' en 'BN'ers met hart voor de natuur', voor 'In de ban van de condor'. En BNN, de jongerenomroep, gaat op zoek naar de gevolgen van oud worden in 'Sophie in de kreukels?'

Frans Klein belooft verder veel documentaires over de meest uiteenlopende onderwerpen en een 'substantiële investering' in Nederlands drama. "Je merkt dat het generaties verbindt, dat jong en oud er graag naar kijken. Bovendien doet drama het goed op onze on demand platformen."

Het zwaktebod
Dat is en blijven jongerenprogramma's. NPO3, dat jongeren moet verleiden de publieke omroep te omarmen, heeft een moeizame zomer achter de rug. Al moeten we volgens Klein geduld hebben. "We weten goed wat we willen en blijven verder bouwen met programma's die aansluiten bij de belevingswereld van de doelgroep."

De vergrijzing van het kijkerspubliek is een breder probleem. Ook op NPO1 is er te veel programmering voor de oudere kijker, zegt Klein. "Waarmee ik niet zeg dat we die oudere kijker de rug toekeren. Ze zijn onze belangrijkste doelgroep. Toch ga ik de programmering iets meer in balans brengen en met NPO1 de dertigers en veertigers beter bereiken."

RTL: nieuws, talentenshows en zaterdagavondgevoel, ook op vrijdag

Dat het beter gaat met SBS, merkt ook RTL. De afgelopen zomer moest de zender zo nu en dan de concurrent op zes voor laten gaan. En dat is even wennen voor een zender die de afgelopen jaren heer en meester was, zeker op de vrijdag- en zaterdagavond. Toch is het zelfvertrouwen er nog altijd. RTL is de eerste Nederlandse tv-zender die de directe concurrentie aangaat met Netflix, door flink te investeren in het on demand platform Videoland. Het staat te bezien of dat zijn vruchten al zal afwerpen.

De troef: Het zaterdagavondgevoel. Dat is waar RTL goed in is: gezellige studioprogramma's, als het even kan met Linda de Mol als het gezicht, waar het hele gezin naar kijkt met een bak chips op schoot.

Die RTL4-gezelligheid zal ook komend seizoen veel te zien zijn - zij het in iets andere vorm en met de nadruk op vrijdagavond. Neem het nieuwe programma van Beau van Erven Dorens: 'You're back in the room'. Volgens RTL's eigen woorden: een 'sensationele show', die voor 'hilarische tv' gaat zorgen als een hypnotiseur een team van vier mensen onder hypnose brengt, waarna de kandidaten met opdrachten geld kunnen winnen.

Verder komt 'The Voice of Holland' terug. Het moet vanaf eind september op vrijdagavond de kijker naar RTL verleiden. Talentenjachten en RTL bleken in de afgelopen jaren een gouden duo.

Wat is verder nieuw?
RTL lanceert op 7 september een nieuwe zender: RTL Z, dat voortkomt uit de programmering die nu overdag bij RTL 7 te zien is. Maar het nieuwe RTL Z moet meer worden dan een zender voor de zakelijke kijker, zegt zenderdirecteur Marco Louwerens. "We richten ons niet alleen op de zakenman, maar op de nieuwsgierige, ondernemende kijker. Dat betekent overdag wel veel financieel nieuws, maar 's avonds een bredere programmering rond thema's als lifestyle, technologie, ondernemen en persoonlijke financiën."

Presentator Robert ten Brink tijdens een liveshow van Hollands Got Talent vorig jaar.Beeld anp

Een belangrijk ijkpunt van de doordeweekse avond is een nieuw praatprogramma van Paul van Liempt. Die zal in vorm lijken op de talkshows die we kennen, aldus Louwerens, maar zich onderscheiden door de invalshoeken en de gasten. "Dat betekent dat als we een minister aan tafel kunnen krijgen, het kan zijn dat we zeggen: we vinden een andere gast die je nog niet overal hebt gezien op dit moment interessanter."

Ook moet bij breaking nieuws de kijker straks terecht kunnen bij RTL Z, iets waarvoor nu RTL 4 vaak de programmering moet omgooien. RTL Z wil zo zijn naam van 24-uurs nieuwszender waarmaken.

De zenderdirecteur maakt zich overigens geen illusie dat de kijker direct de weg weet te vinden naar het nieuwe net, maar gaat ervan uit dat het aantal kijkers gestaag zal stijgen. "Hopelijk zijn we over een tijdje meer dan die zender met financieel nieuws die overdag op kantoor aanstaat. Ik geloof in ieder geval dat we met RTL Z online en op tv een groep kijkers bedienen die nu nog niet goed gevonden wordt door onze zenders."

Het zwaktebod
Met de on demand ambities lijkt het allemaal nog niet echt te lukken. Hoewel RTL geen cijfers bekendmaakt over hoeveel Nederlanders een abonnement hebben op de videodienst Videoland - die gevoelige informatie wordt in de hevige concurrentiestrijd vakkundig binnenskamers gehouden - zijn de tekenen niet goed. Zo komt de groots aangekondigde 'Zwarte Tulpen', de eerste Nederlandse dramaserie gemaakt voor een internetdienst, in september gewoon op tv. Dat dat uiteindelijk zou gaan gebeuren, was al aangekondigd. Maar een half jaar na de lancering is wel erg snel. Een teken dat er online onvoldoende mensen kijken naar het relatief dure genre drama?

SBS: positieve programma's, dicht bij de kijker, en voetbalbeleving

SBS is al een tijdje bezig uit een diep dal te kruipen. De zenders SBS6, Veronica en Net5 kampten met tegenvallende kijkcijfers, programmaflops en wisselingen in de bestuurlijke laag. Nu de kijker weer terug lijkt te keren, groeit het zelfvertrouwen van het bedrijf, bleek vorige week tijdens de presentatie van het nieuwe seizoen. Meerdere keren werd benadrukt hoe goed de SBS-zenders het in de zomermaanden hadden gedaan. Ging het over het dipje, dan werd er nadrukkelijk in de verleden tijd gesproken.

"We zijn ambitieus, we hebben veel plannen voor het nieuwe seizoen", aldus Peter Lubbers, programmadirecteur bij SBS. "We zijn echt Nederlands, we staan dicht bij de kijker en we zijn positief. Dat gaan we uitstralen."

De troef
Sport, en dan vooral voetbal. SBS wist de uitzendrechten van de Champions League-wedstrijden in de wacht te slepen ten koste van de publieke omroep. Dat zorgde de afgelopen weken al enkele keren voor een piek in de kijkcijfers. En het is niet alleen Champions League; ook de KNVB-beker wordt op het net uitgezonden, evenals de wedstrijden van het Nederlands elftal.

SBS wil er niet gewoon een voetbalavond van maken, het bedrijf belooft een ware 'voetbalbeleving'. Zo zijn de wedstrijden ook live te volgen bij Nu.nl (de nieuwswebsite van Sanoma, de uitgever die deels eigenaar is van SBS) en volgen er in de loop van het najaar allerlei ontwikkelingen op het tweede scherm.

Die nadruk op voetbal betekent een aanpassing van het profiel van SBS, aldus directeur Peter de Mönnink. Al is het alleen maar omdat een wedstrijd in de Champions League avondvullende tv betekent en de rest van de programmering daarop aangepast moet worden.

Josje Huisman, Karen Damen, Kristel Verbeke van K3 tijdens de opnames van K3 zoekt K3.Beeld anp

"Toch past voetbal echt bij SBS6. We zijn een zender die de pretentie heeft het hele land af te dekken, daar hoort voetbal bij."

Wat is verder nieuw?
Bij veel kleuters begint het direct te kriebelen als de naam van K3 valt. Maar ook volwassenen blijken ervan te dromen. Er kwamen ruim 6000 aanmeldingen uit Nederland en België binnen voor het programma 'K3 zoekt K3'. Allemaal vrouwen die de huidige leden van de kinderpopgroep willen vervangen.

Geef ze eens ongelijk, want een carrière lijkt verzekerd als je de finale wint. Ook SBS lijkt uit te gaan van een gegarandeerd succes door het programma vanaf het eerste weekend van september prime time te programmeren op de vrijdagavond.

Wat de zender daarnaast wil doen is de jongere generatie beter bedienen; ook SBS beseft hoe lastig die te bereiken is. De zender heeft daarom een aantal 'vloggers' aan zich gebonden. Of 'social influencers', zoals je die jongeren die video's voor internet maken tegenwoordig moet noemen, aldus De Mönnink. Het is de bedoeling dat er vanuit SBS een kanaal wordt ontwikkeld waar die invloedrijke jongeren bij elkaar worden gebracht.

Het zwaktebod
Soms wordt er bij SBS wel erg goed naar de concurrenten gekeken. Of beter: afgekeken. Zoals het nieuwe programma 'Thuis op zondag'. Door de zender aangekondigd als 'een typisch' SBS-programma, maar wel heel sterk lijkend op het RTL4-programma 'Life 4 you'. Dat laatste programma werd jarenlang succesvol gepresenteerd door Carlo Boszhard en Irene Moors. Nu dat duo ermee is gestopt, dacht SBS: dat kunnen wij ook, die kijker op de zondagmiddag vermaken.

Hoe? Met een duo (Kim-Lian van der Meij en Dirk Zeelenberg) dat allerlei bekende gasten ontvangt en praat over vrijetijdsbesteding, woontips en shownieuws. Afgewisseld met de kooktips van Sandra Ysbrandy. Juist, de tv-kok die we kennen van 'Life 4 you'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden