De strijd gaat nu pas echt beginnen

De voormalige burgemeester van Londen Boris Johnson voerde de afgelopen tijd een fanatieke Brexit-campagne.Beeld afp

De Britten kunnen weliswaar weg uit de Europese Unie, maar niet uit Europa. Geografisch gezien blijven het eiland en het vasteland tot elkaar veroordeeld. Dus vormt de Brexit niet het einde maar pas het begin van een lange strijd, op tal van fronten.

De komende jaren zullen in het teken staan van het gevecht tussen Londen en Brussel, die de nodige barrières moeten slechten om een scheidingsverdrag op te stellen. Ook intern wacht de Britten een krachtmeting: om het premierschap en om het behoud van Schotland en Noord-Ierland - dit tegen de achtergrond van een dreigende recessie.

Wie vrijdagochtend de euforie zag bij Nigel Farage, de leider van de eurosceptische Ukip-partij, zou bijna denken dat het Brexit-boek dicht kon. "De zon is opgekomen boven een onafhankelijk Groot-Brittannië", sprak hij. "Kijk toch eens, zelfs het weer is meteen een stuk beter!"

De populist stond inderdaad in de stralende zon, nadat de Britse eilanden dagenlang door slagregens waren geteisterd. Toch beseft ook Farage terdege dat de Britten nog een lange weg te gaan hebben voordat ze van hun onafhankelijkheid kunnen genieten.

Vertragen
Het knetterde al meteen tussen Londen en Brussel over de vraag wanneer de uittredingsonderhandelingen moeten beginnen. De Europese Unie wil 'zo snel mogelijk' aan tafel, lieten EU-kopstukken weten: eruit is eruit. Elk uitstel zou de periode van onzekerheid nodeloos verlengen. Maar de Conservatieve Britse premier David Cameron maakt geen aanstalten. Hij wil nog drie maanden wachten met het overleg, dat in beginsel maximaal twee jaar mag duren.

De Brexit is voor Cameron een persoonlijk drama. Hij was er altijd tegen, maar dacht slim kiezers te kunnen winnen met anti-EU-retoriek en de belofte van een referendum. Gaandeweg keerde het proces zich als een boemerang tegen hem. Over drie maanden stapt hij daarom op, zo kondigde hij gisteren aan. In de tussentijd kan zijn Conservatieve Partij op zoek naar een nieuwe leider en premier; iemand die achter de Brexit staat. Dat vereist een interne verkiezing met een stemming door partijleden, wat maanden kost - tot ergernis van de EU.

Afschrikwekkend voorbeeld
Als de onderhandelingen met de EU daarna eindelijk van start kunnen, zal Brussel vermoedelijk een hoge prijs vragen voor toegang tot de vrije Europese markt. Dit zal de handel over en weer beperken, maar dat nemen de EU-leiders naar verwachting voor lief omdat ze een afschrikwekkend voorbeeld willen stellen aan andere EU-landen die de Britse weg zouden willen volgen.

De lange overlegfase zal gepaard gaan met economische onzekerheid die de kans op een Britse recessie vergroot. Vrijdag gingen de beurzen al onderuit. Het Britse pond daalde sterk in waarde. Gerenommeerde instituten en economen hadden daar al voor gewaarschuwd. "Maar kiezers geloofden niet meer in experts", verklaart politicoloog Brian Klaas van de London School of Economics and Political Science. "Of ze waren bereid de economische prijs te betalen voor autonomie, minder immigratie en de bescherming van hun nationale identiteit. Culturele nostalgie speelde ook mee."

Opgedrongen
Volgens sommigen ontwaakten de Britten gisteren niet in het Verenigd Koninkrijk, maar in het Verdeeld Koninkrijk. Want feitelijk hebben oudere kiezers de Brexit opgedrongen aan jonge kiezers, en laagopgeleiden aan hoogopgeleiden. De scheidslijnen lopen ook tussen regio's: Engeland en Wales stemden in meerderheid vóór, Schotland en Noord-Ierland tegen. Die laatste twee dreigen zich nu af te scheiden, wat het land totaal zou verscheuren.

Niet alleen het Verenigd Koninkrijk, ook de EU dreigt verder uiteen te vallen. Geert Wilders pleitte gisteren voor een 'Nexit', en rechts-populisten in Zweden, Denemarken en Italië eisten iets soortgelijks. Marine Le Pen, leidster van het rechts-populistische Front National, noemde eenzelfde stemming in Frankrijk een 'democratische plicht'.

Is de Brexit zo de genadeklap voor de geplaagde EU? Op die vraag van een groep journalisten antwoordde de voorzitter van de Europese Commisie, Jean-Claude Juncker, gisteren kortaf: "Nee". Daarna verliet hij halsoverkop de zaal, de indruk achterlatend dat hem nog veel werk wachtte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden