De straat / Op zoek naar de sfeer van de volkswijk

De Landmeterslag in Gouda is een samenleving in het klein. Door toeval samengebracht, leven er mensen van verschillende leeftijden, culturen en inkomensklassen. Hoe doen ze dat? Hoe zien ze hun eigen rol daarin, en die van hun buren? In deze speciale Verdieping vertellen bewoners van de Landmeterslag over hun contacten en leefstijlen, over de politie bellen of de schouders ophalen, over wel of niet groeten. En schetst filosoof Ad Verbrugge het belang van buurt en straat.

Het is of de zon altijd schijnt aan de Landmeterslag. De huizen zijn glimmend nieuw, de mensen vriendelijk, de voortuinen bloeien en in het speeltuintje klinkt geschater van jonge kinderen.

Ze hebben het getroffen, vinden de bewoners, die veel moeite hebben gedaan om in deze laatst gebouwde nieuwbouwstraat in Gouda een koop- of huurwoning te bemachtigen. ,,Een lot uit de loterij, de belangstelling was enorm'', verwoorden Gert en Annemiek van der Vegt de opinie van velen. Het is er goed wonen.

Nieuwbouwstraten zijn er vele in Nederland, maar weinig hebben een samenstelling als deze. Kopers en huurders wonen er door elkaar. Dit gemengd bouwen is alweer verlaten voor andere, weer nieuwe concepten. De Landmeterslag was in 1998 een van de laatste in de soort, en is volgestopt met politieke idealen. Het is de modelsamenleving in het klein.

De lantaarns branden op zonne-energie, de huizen hebben zonnecollectoren of 'paalverwarming' (warmteopslag). Bezitters van halfvrijstaande woningen van 400000 euro wonen er gemoedelijk tegenover sociale huurwoningen. Oud en jong, arm en rijk door elkaar. Je vindt in de Landmeterslag onder anderen een makelaar, klusjesman, diverse ondernemers, gepensioneerde Chinese restauranthouders, WAO'ers, verpleegkundigen, een ex-gedetineerde, ingenieurs, onderwijzers, IT'ers en voorlichters. Maar probleemgezinnen ontbreken. Hier moet het samenleven kunnen lukken. En het lukt ook.

Toch viel er iets op in de gesprekken op elf adressen. De tevredenheid is misschien groot, maar waarom zeggen zo weinig mensen dat ze er nooit meer weg hoeven? Alleen degenen die eerder in probleemwijken woonden, zijn dolenthousiast. Zij hadden twintig jaar eerder in een nette straat willen wonen. Maar dat laat zich raden. Waarom juicht de rest dan niet harder?

Vooral de eigenaren van koopwoningen vertelden dat ze niet kunnen voorspellen of ze er over tien jaar nog wonen. Ze twijfelen of dit een plek is om wortel te schieten. ,,Je woont zo dicht op elkaar. Allemaal postzegels. Dat is nou Nederland'', zegt een van hen, die wil verhuizen. De huiseigenaren fantaseren over dat nog grotere huis, over wonen buitenaf.

Er was nog iets dat opviel in de gesprekken. Onafhankelijk van elkaar noemden alle bewoners dezelfde twee criteria waaraan zij de leefbaarheid in hun buurt afmeten. Eén: is er overlast? Twee, minstens zo belangrijk: wordt er gegroet op straat? Aan dat groeten wordt grote betekenis toegekend. ,,Het is hier leuk wonen, want de meeste mensen zeggen elkaar gewoon nog gedag'', zegt de 18-jarige Wesley Bruins, en velen beaamden dat. Er zijn ook bewoners die niet groeten, om welke reden dan ook. Dat wordt hen vaak zeer kwalijk genomen. ,,Dan voelt het of ze op me neerkijken'', zegt een oudere bewoner, die anoniem wil blijven.

Daarmee bevestigen de bewoners de uitkomsten van een recent TNS Nipo-onderzoek. Uit dat onderzoek bleek dat wie zijn buren kent, minder klaagt over overlast, en dus tevredener is. De bewoners van de Landmeterslag leggen precies hetzelfde verband: leefbaarheid begint met groeten. Zes jaar oud is de Landmeterslag nu. Het pionieren van het eerste jaar, met alle hooggespannen verwachtingen, is voorbij. Het straatfeest met barbecue, waar bijna iedereen naartoe kwam, is een herinnering. Een tweede barbecue is er nooit gekomen.

Ook in deze wijk trekken inmiddels vooral soortgenoten met elkaar op: ouderen met ouderen, jonge ouders met jonge ouders. En moslims met moslims. Het is voor iedereen gewoon overzichtelijker, praktischer. De Turkse moeder die zoveel moeite heeft met het Nederlands, schuift in de speeltuin liever aan bij de Marokkaanse moeder die ook de taal nog niet beheerst.

Maar met hun naaste buren hebben de meeste bewoners een prima contact. Burenhulp bestaat nog en is in deze straat springlevend. Bijna iedereen heeft de sleutels van de buren, om in de vakantie elkaars post en planten te verzorgen. Geruisloos is de straat opgedeeld in 'sleutelkoppels', twee aan twee. Ouders passen 's avonds op elkaars kinderen met de babyfoon. De oudere buurvrouw die overdag thuis is, houdt vanuit het keukenraam de spelende kinderen een beetje in de gaten. ,,Dat voelt heel veilig'', zegt Daphne Rietveld (36), moeder van twee jonge kinderen.

Er zijn mensen in de straat door hun buren verpleegd tijdens een langdurig ziekbed. De Marokkaanse Magnia Labriki (36) vond het ,,vanzelfsprekend'' dat ze, samen met andere buren, dan het huishouden kwam doen, of de hond uitliet.

Maar dat samenleven in een kleine ruimte -vanuit de achtertuin kijken veel mensen zo bij hun buren naar binnen- stelt soms wel de verhoudingen op de proef. Het is niet altijd makkelijk om verschillende leefstijlen met elkaar te verenigen.

Het lastigst verloopt het contact tussen buren die elkaars taal niet spreken, of elkaars cultuur niet delen. Met huidskleur of land van herkomst blijkt dat niet veel te maken te hebben. De Landmeterslag staat in de stad bekend als een 'witte' straat. Maar er wonen Chinese families, Nederlands-Surinaamse, Hindoestaanse, en Molukse gezinnen. De meeste buurtbewoners zien hen niet als 'allochtonen' of als anders dan henzelf. De leefstijlen komen overeen.

Tussen moslims en niet-moslims zijn de verhoudingen soms moeizamer. Hun leefstijlen verschillen het meest, en door taalproblemen is de communicatie soms moeizaam. Daarbij speelt op de achtergrond dat in Gouda veel debat is over de integratie van de grote Marokkaanse gemeenschap die de stad kent. Pal achter de Landmeterslag ligt een wijkje waar veel Marokkaanse families wonen. Hoe soepel het ook loopt op de Landmeterslag zelf, dat stadsdebat heeft toch zijn weerslag.

Alle geïnterviewden begonnen erover, maar het onderwerp ligt in de straat dermate gevoelig dat niemand daarover geciteerd wilde worden. ,,Je wilt het goed houden in de buurt.''

De moslims vertelden dat ze het gevoel hebben dat buurtgenoten ,,meteen denken dat iets niet mag van ons geloof, of dat de mannen bij ons alles verbieden'', terwijl er vaak veel simpeler verklaringen zijn voor bepaald gedrag.

De niet-moslims, op hun beurt, hadden soms slechte ervaringen met overlast door jongeren uit de wijk ernaast. De ergernis daarover kon zo hoog oplopen, dat een aantal autochtone bewoners de hele groep kritischer is gaan bekijken. Anderen begrijpen daar weer niets van, en relativeren die overlast. ,,Er gebeurt wel eens wat, zeker toen het hier nog in aanbouw was. Maar het zijn akkefietjes. Mijn reactie: gewoon zelf erop afstappen als ze die jongens aan het klieren zijn, hun naam vragen, meelopen naar hun huis. Daarna is het bijna altijd over. Maar sommige mensen durven niet, die bellen de politie'', zegt bijvoorbeeld Wilma Schippers, die de buurtbarbecue organiseerde. ,,En soms moet je dingen ook met een knipoog kunnen zien.''

Er loopt nog een scheidslijn door de straat. Aan de ene kant zijn er degenen die sterk aan hun privacy hechten, vooral de hogeropgeleiden. Aan de andere kant heb je de 'gewone mensen', zoals zij zichzelf noemen. Zij vinden het belangrijk om juist samen op te trekken.

De 'gewone mensen' hebben lage schuttingen, waar je overheen kunt kijken. ,,Je wilt met de buurman kunnen praten'', zeggen Frans en Wil Vissers, die met negen buren op een rij samen alle verjaardagen vieren. Bij de koopwoningen zijn de schuttingen juist hoog. Daar trekken buren ook wel met elkaar op, maar als persoonlijke keuze. Velen zijn liever op zichzelf.

,,Als we elkaar nodig hebben, kunnen we een beroep op elkaar doen. Maar ik hoef niet zo nodig een bakkie te doen bij de buurvrouw'', zegt een van hen. ,,Ik heb er trouwens ook helemaal geen tijd voor.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden