Verpleeghuizen

De sterfte in verpleeghuizen blijft voorlopig stijgen, hoe kan het dat het virus hier zo hard toeslaat?

Nienke Nieuwenhuizen, voorzitter van de Vereniging van Specialisten Ouderengeneeskunde (Verenso), tijdens een hoorzitting over de ontwikkelingen rond het coronavirus, voorafgaand aan het Kamerdebat.  Beeld ANP
Nienke Nieuwenhuizen, voorzitter van de Vereniging van Specialisten Ouderengeneeskunde (Verenso), tijdens een hoorzitting over de ontwikkelingen rond het coronavirus, voorafgaand aan het Kamerdebat.Beeld ANP

Kort voordat ouderenarts Nienke Nieuwenhuizen donderdag de Tweede Kamerleden toesprak over de ontwikkelingen rond het coronavirus, maakte het CBS bekend dat het aantal sterfgevallen in verpleeg- en verzorgingshuizen bijna is verdubbeld.

Om nog maar eens te onderstrepen dat de verpleeghuizen de nieuwe intensive care van Nederland zijn, was donderdagmiddag niet IC-arts Diederik Gommers aanwezig bij de hoorzitting over de ontwikkelingen rond het coronavirus in de Tweede Kamer, maar Nienke Nieuwenhuizen, voorzitter van Verenso, de vereniging van ouderengeneeskundigen.

Uit de recentste cijfers van het CBS, over de week van 30 maart tot en met 5 april, blijkt dat toen 1485 bewoners van verpleeghuizen overleden. In een normale week zijn dat er een kleine 800. Verpleeghuizen wijken daarmee af van het beeld buiten de verpleeghuizen waar de sterfte juist stabiliseert en zelfs afneemt.

Dat de sterfte tot de dag van vandaag toeneemt, bleek uit de grafieken die Nieuwenhuizen in de Tweede Kamer toonde. “Het zijn ongekende aantallen”, zei ze. De sterfte zal verder oplopen, omdat er ruim 5200 bewoners zijn die positief zijn getest of bij wie Covid-19 wordt vermoed. Het werkelijke aantal besmettingen ligt nog hoger omdat gegevens uit Noord-Brabant en Limburg nog niet in de totalen zijn verwerkt.

Incubatietijd

Hoe kan het toch dat in verpleeghuizen het virus zo hard toeslaat, terwijl al bijna een maand niemand meer binnen mag? De sterfte begon in de week van 23 tot en met 29 maart te stijgen. Dat was ongeveer een week nadat het bezoekverbod was ingevoerd. Het virus heeft ongeveer een week nodig om zijn gastheer ziek te maken.

Is het virus eenmaal binnen, dan laat het zich nauwelijks bedwingen. Dat heeft onder meer te maken met het tekort aan beschermingsmiddelen voor het personeel, stelt Nieuwenhuizen. Maskers, schorten en handschoenen gingen aanvankelijk naar de ziekenhuizen, de ouderenzorg stond achteraan. Dat is pas sinds kort veranderd.

Andere symptomen

Wat daar bij komt, is dat het niet altijd makkelijk is om de ziekte te herkennen. De symptomen bij ouderen zijn anders. Zo is er minder vaak sprake van koorts. En de bewoners van verpleeghuizen geven het ook niet altijd aan als zij ziek zijn. Dat speelt bijvoorbeeld bij bewoners met dementie. Daar komt bij dat deze groep bewoners het virus snel over een afdeling kunnen verspreiden omdat zij de richtlijnen van het RIVM niet onthouden of niet begrijpen. Zij niezen niet in hun elleboog of houden geen anderhalve meter afstand.

Is een enkele bewoner ziek, dan zal het verpleeghuis hem of haar isoleren op de eigen kamer. Maar wat als er meerderen zijn? Dan moet het verpleeghuis een complete ruimte inrichten voor zieke bewoners. In een ruim opgezet verpleeghuis lukt dat beter dan in een instelling waar ruimte toch al schaars is, legde Nieuwenhuizen uit.

Het bezoekverbod blijft pijnlijk, zei ze. Een verpleeghuis is er namelijk niet alleen voor medische ondersteuning, maar toch vooral voor wonen en welzijn. Dat staat zwaar onder druk als familie niet langs mag komen. Of bewoners niet zelf de afweging moeten maken of zij het risico van bezoek willen nemen, wilde Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren weten. Nee, vindt Nieuwenhuizen. Het gaat volgens haar niet om het individu, maar om het systeem. “Als een persoon ziek wordt, raakt de afdeling besmet en kan het virus zich ook buiten het verpleeghuis verspreiden. De vraag is, willen we dat risico lopen?”

Geen reden tot twijfel

De directies van verpleeghuizen zien in de oplopende sterftecijfers geen reden te twijfelen aan het nut van het bezoekverbod. “We zien we dat er nauwelijks nog nieuwe huizen met besmettingen bij komen” zegt Conny Helder, bestuurder van ouderenzorginstelling TanteLouise uit Bergen op Zoom en woordvoerder namens het Brabantse samenwerkingsverband RONAZ. “Binnen de huizen zien we nog wel een toename. Bij ons zijn er na de sluiting van de verpleeghuizen helaas nog twee huizen met besmettingen bij gekomen. Maar als de sluiting er niet was geweest waren waarschijnlijk al onze 17 locaties besmet geraakt.”

Helder zag hoe voor de sluiting verpleeghuizen van andere Brabantse zorginstellingen een voor een te kampen kregen met besmettingen. “Dat ging zo snel, we hebben toen gezegd: we moeten rigoureus sluiten”, zegt Helder.

Ook Mariska Roeters van Zorgcollectief Zuidwest-Drenthe denkt dat de verpleeghuizen er erger aan toe waren geweest als ze niet verplicht gesloten zouden zijn voor bezoekers. “We zijn allemaal dicht zonder gemor”, zegt Roeters die namens alle ouderenzorginstellingen in Drenthe spreekt. “Er waren nog nauwelijks besmettingen in Drenthe toen we dicht gingen, nu hebben we er enkele en is de situatie stabiel. Maar als alles nog open was geweest waren we er zeker veel erger aan toe. Want als onze kwetsbare bewoners eenmaal besmet zijn gaat het heel snel.”

Lees ook:

Het coronavirus slaat genadeloos toe in de Europese verzorgingshuizen

De verpleeghuizen blijken overal in Europa de achilleshiel van de coronastrategie. Eenmaal binnen een instelling slaat het virus genadeloos om zich heen en overlijden tientallen mensen. Lang niet altijd worden die meegeteld in de coronasterfgetallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden