De ster van Golkar, regeringspartij, predikt in Indonesië eenheid

YOKYAKARTA - Terwijl honderden jongeren dit weekeinde met elkaar en de oproerpolitie slag leverden in de Indonesische hoofdstad Jakarta, juichten duizenden anderen in Yokyakarta voor Tutut, dochter van president Soeharto.

Zij presenteerde zich daar niet alleen als ster van regeringspartij Golkar, maar ook als kandidaat-leider van het land. Urenlang hebben de verzamelde ulama's zitten wachten onder het baldakijn in de hof van de Pesantren An Nur, de godsdienstschool, in Bantul, even buiten Yokyakarta. Vanuit heel Centraal-Java zijn de locale islamitische leiders naar hier gereisd voor een ontmoeting met de oudste dochter van de president, Siti Hardiyanti Rukmana (48).

Mbak (Zus) Tutut, zoals ze door iedereen wordt genoemd, is op campagne om stemmen te werven voor de regeringspartij Golkar voor de verkiezingen van 29 mei. Maar tegelijkertijd maakt zij haar ambities duidelijk, mocht er een eind komen aan het tijdperk van Pak Harto (75), die al sinds 1966 in het zadel zit. Over deze wisseling van de wacht speculeert heel Indonesië.

Het is een belangrijke avond want de ulama's die hier zitten, vertegenwoordigen honderdduizenden moslims op dit deel van het eiland. De schriftgeleerden zijn allemaal lid van de Nahdlatul Ulama (NU), met 30 miljoen supporters de grootste islamitische vereniging in dit land. De NU is gematigd en wil de islam niet mengen in staatszaken. Dat neemt niet weg dat de mening van de ulama in de gemeenschap zeer belangrijk is, ook als het gaat om de vraag wie het leiderschap van het land zou kunnen vervullen. Voor iemand als Tutut dus alle reden haar gezicht hier te tonen.

Lokkertjes

Voor haar is het een drukke eerste Pinksterdag. Als een van de zeven voorzitters van Golkar, de grootste van de drie toegestane partijen, spreekt zij in Yokya tienduizenden mensen toe. De rally's van de regeringspartij trekken altijd veel publiek - mede door lokkertjes als gratis T-shirts en, naar verluidt, geld. Maar duidelijk is dat de mensen hier zijn uitgelopen om de dochter van de president te zien.

Arief, een 25-jarige Yokyakartaan, is op de bijeenkomst met de ulama's helemaal weg van de gruwelijk rijke vrouw, die haar miljardenvermogen dankt aan haar positie en corruptie. “Oké, ze is een dochter van Soeharto. Maakt allemaal niet uit. Zij is geweldig. Zij zegt steeds de goede dingen”, vindt hij.

Tutut krijgt in Bantul een ceremonieel welkom. Donker en diep klinkt een Javaanse welkomstlied uit de kelen van de driehonderd ulama's. Met een zoetgevooisd stemmetje maakt Tutut grapjes om de spanning wat te breken bij de geestelijk leiders, en vervolgens steekt ze een serieus klinkend verhaal af over het belang van de politiek voor het volk.

Dat belang is er dus eigenlijk niet, stelt ze vast, geheel in lijn met de hier heersende opvatting dat het volk beter kan werken dan zich druk maken om politieke kwesties. Politiek betekent vechten tegen elkaar. Waarom de mensen vermoeien met oppositie en ruzie? Indonesiërs houden niet van conflicten, dan voelen ze zich niet senang.

Golkar-leden verschijnen gewoonlijk van top tot teen in het geel op partijbijeenkomsten, maar Tutut is gehuld in een prachtig veelkleurig kostuum met bijpassende hoofddoek, om te benadrukken dat het hier niet om alledaagse politiek gaat. Met haar outfit en haar lievige gezichtje kan ze zo in een van de glossy magazines met 'mode voor de moderne islamitische vrouw', die tegenwoordig gretig aftrek vinden.

De presidentsdochter benadrukt eenheid en plaatst zich in een moeite ook boven alle partijen, zoals een toekomstig leider betaamt. “We gaan straks allemaal stemmen, op Golkar, de PDI of de PPP, maakt niet uit, want de drie partijen zijn allemaal lid van de ene familie.”

Het is de vijfde NU-bijeenkomst die speciaal met Tutut is belegd. De serie ontmoetingen, zeker nu tijdens de verkiezingscampagnes, heeft verbazing gewekt omdat NU-leider Abdurrachman Wahid vorig jaar flirtte met Megawati Soekarnoputri (49), de dochter van Indonesië's eerste president. Wahid, die geldt als een voorvechter van democratische hervormingen, heeft zich sinds Megawati's val als leider van de politieke partij PDI, vorig jaar zomer, weer meer en meer op het Soeharto-regime gericht.

De vrijwel blinde voorman van de ulama's met de koosnaam Gus Dur legt voor zijn vertrek naar Yokya uit waarom. Hij ziet zeker twee scenario's waar de naam Tutut in voorkomt, mocht Soeharto niet weer opnieuw voor een hele ambtsperiode van vijf jaar aantreden in '98. Zo zou Pak Harto in 2000 op kunnen stappen, waarna de vice-president staatshoofd wordt en Tutut naast zich krijgt. Een tweede optie is dat Soeharto volgend jaar gedwongen wordt af te treden, maar de zaak toch zo weet te manipuleren dat zijn dochter op zijn troon kan zitten.

Achterban

Er circuleren nog andere scenario's, met andere namen, maar de NU-voorman vond het tijd haar als de 'kandidaat-leider' voor te stellen aan zijn achterban. En het mag dan lijken dat Gus Dur met deze stap zijn steun uitspreekt voor Tutut, er zijn twee kanten aan deze zaak: de miljoenen leden tellende NU-organisatie is ook voor haar belangrijk, Tutut zal dus iets terug moeten doen wil zij hier supporters werven.

Een van die dingen is bijvoorbeeld dat de meer radicale, rivaliserende organisatie Muhammadiya, van Amien Rais, geen kans krijgt. Deze modernisten willen wel meer islam in de politiek. Indonesische christenen zien de NU van Gus Dur dan ook als de belangrijkste garantie voor de seculiere staat.

Wahid kijkt nog verder. Hij ziet in de toekomst de mogelijkheid van een platform met daarop Tutut én Megawati. “Mega heeft een probleem. Zij is nu de onofficiële vijand van de staat. Maar als zij dat oplost. Waarom niet?”

De ulama's klappen beleefd voor Tutut in Bantul, maar de tent wordt niet afgebroken. Koket kijkt ze met haar grote ronde ogen over haar brilletje als ze na afloop vragen beantwoordt op het vliegveld van Yokya. De leden van het nieuw te kiezen 'parlement' zullen beslissen wie een gooi mag doen naar het leiderschap, zegt ze diplomatiek. Maar ze staat kandidaat, als ze de kans krijgt.

Inspringend op de ongeregeldheden van zaterdag en gisteren in Jakarta, waar de oproerpolitie waarschuwingsschoten lostte om vechtende jongeren tot bedaren te brengen, benadrukt Tutut dat er mensen zijn die onrust willen zaaien en de eenheid van dit land verstoren. Het is het bekende verhaal, en het gaat erin, gecombineerd met de beelden van het straatgeweld, waaraan ook de Golkar-aanhang stevig probeert een steentje bij te dragen.

Als het toestel met Tutut de nacht in vliegt richting Jakarta wordt beneden haar gevochten voor het studentenhuis van de Islamitische Universiteit in Yokya. Golkar-aanhangers gooien met stenen, omdat zij zijn bekogeld. De partijen hebben afgesproken tot en met zaterdag, de laatste dag van de campagnes, geen manifestaties meer buiten te houden. Maar of het helpt de verhitte gemoederen tot bedaren te brengen, valt te betwijfelen. Te meer omdat de Megawati-aanhang niet in de afspraak is betrokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden