De ster van Bethlehem

Het planetarium uit 1781 werkt nog steeds. (FOTO JÿRGEN CARIS) Beeld
Het planetarium uit 1781 werkt nog steeds. (FOTO JÿRGEN CARIS)

Aan het plafond van de woonkamer van een prachtig grachtenhuis in Franeker bevindt zich het oudste nog werkende planetarium ter wereld. De wolkammer Eise Eisinga bouwde dit nauwkeurig bewegend model van het zonnestelsel tussen 1774 en 1781. De jonge Eisinga was zo leergierig dat hij de wiskundeboeken van Euclides bestudeerde. Zijn grote kennis van de wis- en sterrenkunde kwam goed van pas toen in mei 1774 onrust uitbrak naar aanleiding van de voorspelling over het einde der tijden. Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en de maan stonden dicht bij elkaar en de predikant Eelco Alta beweerde dat ze op elkaar zouden botsen, waardoor de aarde uit haar baan geslingerd zou worden en in de zon zou verbranden. Eisinga besloot een model van het zonnestelsel te bouwen.

Hester Otter

Tijdens de Kerstdagen is er in het museum een expositie over de ’ster van Bethlehem’. Hans Molema, educatief medewerker van het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium: „In de Bijbel lezen we het verhaal van een ster, die de Drie Wijzen uit het oosten de weg wees naar Bethlehem. Maar wat hebben ze nu eigenlijk gezien? Was het een echte ster of stond er iets anders te schitteren aan de hemel? Al honderden jaren proberen mensen er achter te komen wat de ster van Bethlehem precies was.” Volgens sterrenkundigen zijn er drie mogelijkheden. „Het zou een komeet geweest kunnen zijn. Een komeet is een bevroren ijsbal van een paar kilometer groot, die in de buurt van de zon begint te verdampen. Er ontstaat dan een grote wolk van stof en gas. Door de kracht van de zon wordt dat stof en gas ’weggeblazen’. Vanaf de aarde zie je zo de staart van een komeet.” Op oude schilderijen wordt deze staartster ook wel afgebeeld als de ster van Bethlehem. Een andere mogelijkheid is een ontploffende ster of een opvallende planeet. „Geleerden hebben talloze malen geprobeerd om uit te rekenen wat er bij de geboorte van Jezus te zien was. Pas in de tweede helft van de 20ste eeuw kwam men met behulp van computers tot de slotsom dat er ongeveer anderhalf jaar vóór het begin van de jaartelling laag boven de westelijke horizon twee heldere planeten te zien waren: Venus en Jupiter.” Zij stonden zó dicht bij elkaar, dat ze samen een helder licht vormden, naar alle waarschijnlijkheid de Ster van Bethlehem.

t/m 2 januari, Eise Eisingastrat 3 in Franeker. Informatie: www.planetarium-friesland.nl en tel. 0517 - 393 070

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden