De stekkers gaan er massaal uit/Popsterren maken weer akoestische muziek zonder poespas

AMSTERDAM - De Engelse gitarist Eric Clapton kreeg vorige week maar liefst zes Grammy Awards voor het album 'Unplugged'. De titel en opnames zijn ontleend aan het gelijknamige MTV-programma waarin popsterren akoestische interpretaties geven van eigen of andermans werk. Zoiets als: oude trekkers gespeeld zonder stekkers. De term 'unplugged' staat inmiddels voor een nieuwe poptrend die ook in de mode en de reclame waarneembaar is.

Gitaargetokkel. . .: "Wilt u als belegger ook de juiste snaar raken?" , opent het radiospotje waarmee Robeco op het ogenblik klanten werft. Dampende rhythm & blues, een snerpende mondharmonica. . .: "Heinekenbier zoals bier bedoeld is." Esoterische zang van folkgroep Clannad, een roestbruine stem. . .: "Jameson, Irish whiskey." Een opwekkend accordeon-deuntje. . .: "Muier schippersbitter."

Het aantal reclameboodschappen met blues-en folkmuziek breidt zich gestaag uit. Zo is er binnenkort een spotje van een jeans-merk dat het werk van bluesveteraan John Lee Hooker als lokkertje gebruikt. Want ook in de mode is het parool: 'back to basics'. In een decorum van hout en karton liggen dikwijls natuurlijke stoffen die bij het publiek het verlangen naar echt en simpel moeten oproepen.

Zitten mode- en reclamewereld op de huid van de tijd, de popwereld annonceerde al halverwege de jaren tachtig een retourtje verleden tijd. Allereerst met het recyclen van oude hits die in hedendaagse bewerking een melange van nostalgie en moderniteit boden. Ondermeer Sonny & Cher's 'I got you babe' (door UB-40) en 'Venus' van Shocking Blue (door Bananarama) liepen vooruit op de hausse aan heruitgaven van originelen, die samenging met de introductie van de compact disc.

Ook de bluesmuziek beleefde met Robert Cray en John Lee Hooker haar tweede jeugd. De ooit zo verguisde folkmuziek bereikte, in punkjasje gestoken, een volstrekt nieuw publiek dankzij The Pogues en andere enthousiaste pleitbezorgers. In dezelfde periode verwees de wereldmuziek, een verzamelnaam voor de meest uiteenlopende locale muziekstijlen, naar de behoefte aan authenticiteit. Lokaal werd globaal, waardoor cumbia, klezmer, rai en rembetika furore maakten buiten eigen kring.

Overdadig

Opname-technisch werd eveneens gezocht naar een directere muziekbeleving. Als een van de eersten gingen The Nits en Little Village prat op plaatopnames zonder hulp van overdadige produktietechnieken. In 1987 begon het VARA-radioprogramma '2 Meter de lucht in' wekelijks eigen akoestische opnames uit te zenden. Deze '2 Meter Sessies' resulteerden in drie goedverkopende compilatie-CD's waarop ondermeer Living Colour en R.E.M. zich van een andere kant laten horen. Onvermoed stond het programma model voor MTV's 'Unplugged', dat twee jaar later geboren werd.

Onlangs verscheen '2 Meter Sessies, het boek' waarin een anecdotisch beeld wordt gegeven van Jan Douwe Kroeske's programma. In het voorwoord verklaart Mart Smeets het succes als volgt: "Ineens, in het drukke gedoe van overgeproduceerde, vette rap en ander klanken, komen de VARA-jongens met muziek op zijn simpelst, muziek zoals je het eigenlijk graag hoort."

Een rustiger antwoord geeft Alfred Bos op de hoes van de tweede 2 Meter Sessies-CD uit 1991: "De radio-opnames laten de artiest horen zonder maquillage, zoals hij is: puur natuur, zonder tussenkomst van producer of hi-tech. Dat schijnt in een tijd van digitale communicatie een steeds prangerder wens te worden. Veel muzikanten ervaren het als bevrijdend. Ze kunnen zichzelf zijn; communiceren zonder ruis."

Clipstation MTV claimt geen eerstgeboorte-recht op de formule. Woordvoerster Debbie Woodcock: "Wij hebben van de '2 Meter Sessies' en andere initiatieven gehoord, maar wij pretenderen niet de uitvinder van het concept te zijn. Voor popmuzikanten is het een kans terug naar hun 'roots' te gaan. Ze moeten tonen wat ze waard zijn voor een kleiner publiek."

De onmogelijkheid te playbacken levert veel beroemdheden benauwde momenten op. Woodcock: "Er heerst een totaal andere sfeer dan ze gewend zijn. Robert Smith van The Cure vertelde nooit zo zenuwachtig geweest te zijn als tijdens MTV Unplugged."

Dankzij het enorme bereik speelde het station een belangrijke rol in de verbreiding van het unpluggedidee. Veroorzaakte Bob Dylan in 1965 nog een revolutie door folkmuziek elektrisch te interpreteren, met zijn akoestische CD 'Good as I been to you' (1992) heet hij opeens een unplugged-artiest te zijn. De Golden Earring trok met de CD 'The Naked truth' voor het eerst in haar dertig jarig bestaan de stekkers eruit.

Trendbewust brengt de platenindustrie onder de loze kreet 'The lost tapes' akoestische opnames uit van onder andere Van Morrison en Neil Young (waarvan de echtheid ironisch genoeg in twijfel is getrokken). Zelfs Duran Duran probeert een comeback te forceren met een heuse unplugged-toernee. Gisteravond traden de voormalige Britse tieneridolen in Paradiso op, daarmee inspelend op een ander aspect van het unplugged-fenomeen.

De behoefte aan kleinschaligheid weerspiegelt zich in de relatief kleine locaties die gerenommeerde sterren kiezen. Onlangs ruilde Dylan Ahoy in voor Vredenburg, aanstaande vrijdag staat Van Morrison in Paradiso terwijl Bruce Springsteen volgende maand niet meer de Kuip maar Ahoy prefereert.

Met zes Grammy's blijft Eric Clapton voorlopig het symbool van de unplugged-rage. Curieus genoeg ontving hij ook een prijs in de categorie 'Beste folkzanger'. Clapton betoont zich op de gelauwerde CD een matig zanger en redelijk gitarist, die een grote ode brengt aan het werk van blues-pioniers als Big Bill Broonzy en Robert Johnson. In 1963 begon Clapton zijn carriere notabene als elektrisch bluesgitarist, die hem prompt het predikaat 'Clapton is God' opleverde.

Met unplugged lijkt het wiel opnieuw te zijn uitgevonden. Tot in de jaren zeventig kwamen de meeste plaatopnames en concerten zonder veel technische poespas tot stand. Toch is het iets te romantisch te denken dat 'puur en echt' bestaan. De produktie van popmuziek is altijd afhankelijk geweest van technologische manipulatie. In de jaren vijftig werden de eerste rock'n roll-singletjes al met behulp van verschillende bandopnames tot een song gemonteerd.

In feite heeft het unplugged-virus meer weg van een reactie op een gefragmenteerde wereld waarin noties van tijd en ruimte zijn verdwenen. Daarnaast hebben sampling en andere technieken het idee van authenticiteit ondergraven. Een analogie met het 'Lieux de memoires'-project dringt zich op; hiermee probeert de historicus Pierre Nora de Franse identiteit in kaart te brengen.

De onderliggende boodschap van unplugged staat voor een poging het contact met de eigen wortels te herstellen. Alsof popartiesten zich realiseren hoe vervreemd ze zijn van hun eigen omgeving proberen ze de verloren gemeenschap, die de westerse popwereld ooit was, te restaureren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden