De steenmarter lift per vrachtwagen heel Nederland door

Een steenmarter in het motorcompartiment van een auto. Beeld Buiten Beeld

Er zitten weer steenmarters in het westen van Nederland. Zijn de roofdieren er op eigen kracht gekomen, of onbedoeld meegelift met vrachtwagens?

Toen Antonio Hendriks een van zijn vrachtwagentrailers van het parkeerterrein in Amsterdam reed, rook hij een stank waar je tegen kon leunen. Vreemd, de wagen had de hele winter stilgestaan. Toen hij de zeilen oprolde lag er een leeg nest, wat eierschalen en veren. De lading – een circusvloer – zat tot zijn ongenoegen onder de beestenpoep. Het mysterie van de stank was dus opgelost, maar welk dier was de dader?

Enkele dagen later schrok Hendriks van de anti-inbraaklichten rondom zijn woonwagen die onverwachts aanknipten. Toen hij uit het raam keek zag hij in de tuin van de woonwagen van zijn vader harige bruine beesten op en neer springen in de coniferen. Tak op, tak af, van boven naar beneden. “Net een circusact.” Het was moeilijk tellen, die bruine vachtjes die daar heen en weer schoten, maar uiteindelijk kwam hij op negen dieren. Eekhoorns, concludeerde Hendriks eerst, maar na familieberaad hielden ze het op boommarters. Een welberedeneerde aanname, omdat de steenmarter – makkelijk te verwarren met de boommarter – in dit deel van Nederland vrijwel niet voorkomt.

Voor de zekerheid consulteerden ze dit voorjaar Martin Melchers, stadsecoloog van de haven. In het filmpje dat Conny Hendriks (Antonio’s tante) maakte, zie je een beest in de vrachtwagen springen. Melchers keek er eens goed naar, zag tot zijn verbazing ‘een berenkopje’ (‘een boommarter heeft eerder een vossenkop’) en een witte bef die doorloopt tot de voorpootjes. Dit was geen boommarter, maar de voor Amsterdam loeizeldzame steenmarter.

‘Steenmarterlanden’

Hoe was de marterfamilie hier terechtgekomen? De acht woonwagens op het terreintje in het westelijk havengebied van Amsterdam worden bewoond door de Hendriksen, nazaten van circusicoon Tony Boltini. Het is een bijzonder gebiedje. De havenindustrie die hun terrein omringt is zwaar, maar ‘Het landje’ zoals het ook wel genoemd wordt, grenst ook aan braakliggend gebied en het Geuzenbos, waardoor de natuur er welig tiert. De circusfamilie streek hier 24 jaar geleden neer na minstens dertig jaar rondtrekken door Europa. Inmiddels is het geen reizend circus meer en verhuurt de familie circustenten, vloeren, tribunes en geluidsinstallaties vanaf dit terrein. De tenten gaan met vrachtauto’s heel Europa door: Frankrijk, Duitsland, Oost-Europa. ‘Steenmarterlanden’, concludeert Melchers.

De steenmarter, ongeveer zo groot als een slanke huiskat, staat erom bekend dat hij in auto’s gaat zitten. “Ze zoeken altijd naar nieuwe plekken waar ze kunnen schuilen, als het er maar rustig is. Een marter heeft maar 10 bij 25 centimeter nodig om zich op te rollen. Onder de motorkap van een auto of vrachtwagen die een tijdje stilstaat willen ze nog weleens een plekje vinden”, weet marterkenner Gerard Müskens van onderzoeksinstituut Alterra. Dat kan voor een auto-eigenaar behoorlijk vervelend en duur uitpakken omdat ze het ook nog wel eens voorzien hebben op de kabels. Ook voor de marters trouwens. “Als ze er al rijdend uitspringen is het gedaan met ze.” Maar wachten ze, dan kunnen ze honderden kilometers meeliften naar nieuw terrein, aldus Müskens.

Exoot

En volgens stadsecoloog Melchers is precies dat gebeurd met de steenmarters in Noord- en Zuid-Holland. Hij dook in de gegevens van de marters in Amsterdam en zag dat de paar waarnemingen vooral in de buurt waren van terreinen waar vrachtwagens stopten. Melchers stelt dat de marter voorheen in en rond Amsterdam niet voorkwam. De stadsecoloog noemt de steenmarter in de hoofdstad dan ook een exoot, die er is gekomen door het vele vrachtverkeer naar de martergebieden ten zuiden en oosten van de rivieren. Dat is in tegenspraak met wat er tot nu toe wordt aangenomen dat de marter merendeels uit zichzelf de IJssel en Maas – natuurlijke barrières voor het dier – overbrugd zou hebben. Volgens Müskens is het inderdaad mogelijk dat de dieren af en toe een brug nemen.

Maar dan nog lijkt het Melchers onwaarschijnlijk dat de marter hier uit eigen beweging gekomen is. Amsterdam en omgeving zou veel te drassig zijn voor de steenmarter. “Een steenmarter steekt nog geen teen in water. Uit onderzoek met gezenderde steenmarters blijkt dat hij liever een kilometer omloopt, om een bruggetje of plank over een sloot te nemen, dan dat hij nat wordt. Hier in het westen liggen overal watertjes.”

Die waterangst blijkt ook uit een waarneming in Spaarnwoude, vorig jaar. Daar holde een steenmarter honderden meters voor een auto uit. Hij zou links en rechts de berm in kunnen, maar deed dat niet. Aan weerskanten lagen slootjes. Pas toen er een inham kwam zonder water, vluchtte hij de dekking in.

Rotterdam

Ook in Rotterdam, waar de afgelopen tien jaar de steenmarter ook steeds vaker opduikt, is het de vraag hoe het dier er gekomen is. Hij duikt onder andere op in stadsparken in Rotterdam-Zuid. Stadsecoloog André de Baerdemaeker van Bureau Stadsnatuur in Rotterdam is voorzichtiger dan Melchers. “De herkomst herleiden is moeilijk, maar het lijkt me onwaarschijnlijk dat ieder dier hier met een vrachtwagen gekomen is. Jonge dieren liften nog wel eens, maar oude dieren zijn te vlug en te handig om zich te laten opsluiten in een vrachtwagen.”

Jacht

Hoe hij zich ook verplaatst – te voet of per auto of vrachtwagen – de steenmarter doet het weer goed in Nederland, concludeert Müskens. Voor 1950 was hij hier bijna uitgestorven, onder andere door de jacht. Na 1970 kwam hij weer terug in Nederland, zij het oostelijk van de lijn Groningen-Nijmegen-Maastricht. Zonder hulp van het verkeer schuift de steenmarter-lijn jaarlijks met vijf kilometer op – dat is ongeveer hoe ver een mannetje wegtrekt als hij een eigen territorium claimt.

“Je ziet dat de Veluwe nu volloopt, ze zijn vanuit België Midden-Brabant aan het koloniseren. En sporadisch dus als dwaalgast in Zeeland, Noord- en Zuid-Holland. Het is een kwestie van tijd dat er weer steenmarters in heel Nederland zitten”, zegt De Baerdemaeker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden