De steeds radicalere koers van anti-immigratiepartij AfD wakkert wantrouwen aan

Deelnemers aan de demonstratie van AfD vallen de politie aan in de stad Chemnitz.Beeld REUTERS

In Duitsland gaan stemmen op om anti-immigratiepartij AfD door de veiligheidsdienst te laten doorlichten. De voorname rol van AfD-politici bij de protesten tegen vreemdelingen doet alarmbellen rinkelen.

Gebroederlijk stonden ze naast elkaar in het Saksische Chemnitz. Björn Höcke, leider van de rechtervleugel binnen de anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD), tevens hoofd van de AfD-fractie in de oostelijke deelstaat Thüringen. En Lutz Bachmann, leider en mede-oprichter van het rechts-nationalistische Pegida uit Dresden (‘Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes’).

AfD en Pegida demonstreerden zaterdag samen. Dat doet in Duitsland nu een debat oplaaien. De AfD wordt steeds radicaler en moet onder toezicht van de binnenlandse veiligheidsdienst worden gesteld, stellen critici. Daartoe roept bijvoorbeeld Thomas Opperman van de SPD op, de vicevoorzitter van de Bondsdag. Hij noemt de demonstratie in Chemnitz een ‘keerpunt’. De AfD heeft ‘zijn masker laten vallen’, zegt ook Lars Klingel, SPD-generaal-secretaris.

In CDU-gelederen klinken vergelijkbare geluiden. Annalena Baerbock, chefin van de Groenen, stelt dat de AfD in Chemnitz bewust de handen ineen sloot met ‘grondwet-vijandige krachten’.

Overigens, helemaal zij aan zij stonden Höcke en Bachmann in Chemnitz niet. Höcke stond vooraan, in de eerste rij, Bachmann schuin achter hem, in rij twee. Het is veelzeggend: de AfD heeft in heel Duitsland de voortrekkersrol van het protest tegen vluchtelingen en de regering van Angela Merkel naar zich toegetrokken, en slaagde er ook in Chemnitz in voorop te lopen. De partij staat in Saksen in peilingen nu op 25 procent, vijftien procent hoger dan het resultaat bij de verkiezingen vorig jaar.

Martelaar

Minister van binnenlandse zaken Horst Seehofer (CSU) ziet er niets in om de veiligheidsdiensten op de landelijke AfD te zetten. Sommige critici vrezen dat de partij er alleen maar sterker van zou worden: de rol van martelaar past ze dan nog beter. De partij presenteert zich nu al als slachtoffer van vermeend leugenachtige mainstreammedia en de hele gevestigde politiek.

De deelstaten Nedersaksen en Bremen ondernamen vandaag wel actie. Zij kondigden aan om de jeugdorganisatie van de AfD (de ‘Junge Alternative’) door de regionale veiligheidsdiensten te laten observeren. De AfD ­reageerde direct met opheffing van de jeugdafdelingen in Bremen en in Nedersaksen.

De binnenlandse minister van Nedersaksen, Boris Pistorius, zei dat er ‘ideologisch en personeel’ een ‘niet-onaanzienlijke’ overlap is tussen de jongerentak van de AfD in Nedersaksen en de Identitaire Beweging, een organisatie die de veiligheidsdiensten al sinds 2014 volgen. In Nedersaksen werd pas Junge Alternative-chef Lars Steinke afgezet, omdat hij Claus von Stauffenberg, die een aanslag pleegde op Hitler, een verrader had genoemd.

De AfD is sinds de oprichting in 2013 steeds meer opgeschoven naar rechts-radicale hoek. Tot een half jaar geleden gold binnen de AfD een officieel verbod op samenwerking met Pegida: AfD-politici mochten niet op een ­bijeenkomst van Pegida optreden, en andersom. Maar in maart ging de wissel om: het AfD-congres stemde tegen het verbod. Kort daarvoor had ex-partijleidster Frauke Petry de interne machtsstrijd verloren van de rechtervleugel met Björn Höcke als een van de kopstukken, net als landelijk fractievoorzitter Alexander Gauland.

'Rechtse bende'

Toen vorige week rechts-extremisten in de straten van Chemnitz achter mensen met een buitenlands uiterlijk aanrenden en hen soms aanvielen, noemde Gauland dat zelfverdediging. Ook zijn collega-fractievoorzitter in de Bondsdag, Alice Weidel, gooide volgens haar critici olie op het vuur, in plaats van dat ze zich van het geweld distantieerde.

In een filmpje dat ze op Twitter plaatste, zei Weidel dat de betogingen in Chemnitz ten onrechte door media en politiek als een ‘rechtse bende’ werden weggezet. Ze stelde de regering-Merkel verantwoordelijk voor de dood van de 35-jarige Duitser in Chemnitz (twee asielzoekers worden verdacht van de moord). ‘Chemnitz is overal’, vindt Weidel. Duitsland heeft volgens haar ‘duizenden geweld­plegers’ het land binnengelaten en ‘laat de burgers alleen met gesub­sidieerde mannen met messen (‘Messermänner’)’.

In een officiële verklaring van de landelijke AfD-top klonk vandaag een heel andere toon. Daarin stond dat ‘extreem-rechtse leuzen en sym­bolen’ in ‘onze vrije samenleving geen plaats hebben’. En: ‘De AfD ­verweert zich vastbesloten tegen ­extremisten, die legitieme protesten misbruiken’.

Lees ook:

Chemnitz is geen nazistad, woede is er wel

Het is onrustig in de Duitse stad Chemnitz sinds daar vorig weekend een inwoner werd doodgestoken en twee asielzoekers werden opgepakt. Extreem-rechts grijpt het voorval aan om uit te halen naar alle 'buitenlanders'.

Ontzetting in Duitsland: de Saksische politie heeft geen grip op extreem-rechts

Dat zeshonderd politie-agenten de situatie in Chemnitz maandagavond niet de baas konden, stuit in Duitsland op onbegrip en verontwaardiging. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden