De stad zit tjokvol soorten

Op 1000-soortendag tellen in Amersfoort alle mieren, spinnen, mossen, planten en vogels mee.

Heb jij dat truitje nog gekocht?'

Een pyjamazweefvlieg komt voorbij.

'Nou, en toen zei Jan..'

Een voet vertrapt een bloeiende vroegeling.

'Hier even zitten?'

Een tafereel van alledag, om het even in welke stad. Mensen winkelend, kletsend, slenterend en jagend, zich onbewust van de honderden soorten planten en dieren om zich heen. Muurleeuwenbek, kleine veldkers en dovenetel bloeien tegen de klippen op, mussen en kauwtjes vliegen met nestmateriaal voorbij, in de kieren van een oud schuurtje lopen pissebedden, maar niets wordt gezien.

Daarom en omdat de stad rijk genoeg is om een jaar lang natuurspecialisten te boeien, worden dit jaar de 1000-soortendagen in de stad gehouden. Een jaar lang bekijken insectenkenners, paddenstoeldeskundigen, vogelaars, botanici, mossenfreaks, spinnenliefhebbers, zoogdierspotters en tal van andere deskundigen de stedelijke natuur van Amersfoort. Die stad kwam met het verzoek, ook al om zo komend weekeinde de opening van Het Groene Huis, het nieuwe gemeentelijk Centrum voor Natuur- en Milieueducatie, luister bij te zetten.

De 1000-soortendagen zijn een initiatief van EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden en als min of meer ludieke actie ontstaan ter gelegenheid van het 33,3-jarig bestaan van EIS in 2008. Destijds werd het terrein van Naturalis, de thuisbasis van EIS, onderzocht. Er werden maar liefst 1569 soorten gevonden waarvan veertien nieuw voor Nederland en één nieuw voor de wetenschap.

Dat smaakte naar meer en dus wordt er sedertdien elk jaar een gebied een jaar lang op planten en dieren geïnventariseerd. Bij het onderzoek zijn nagenoeg alle soortenorganisaties als de Vlinderstichting, Floron en de mossenvereniging, en specialisten van Waarneming.nl betrokken.

"Na die eerste keer zijn we steeds in 'echte' natuurgebieden geweest. Daar valt lekker veel te scoren. Elk jaar vinden we planten of dieren die nieuw zijn voor Nederland. Vooral bij de ongewervelden valt nog veel te ontdekken", vertelt Ed Colijn van EIS, terwijl hij gebogen slenterend door de binnenstad van Amersfoort naar insecten uitkijkt. Het koude voorjaarsweer ten spijt hoeft hij niet lang te zoeken: rap verdwijnt het eerste torretje in een buisje om thuis rustig te kunnen bekijken.

Absoluut topjaar was 2015, het jaar waarin natuurgebied 't Merkske in Brabant een jaar lang door flora- en faunaspecialisten werd bekeken: 3392 soorten werden er toen gedetermineerd, waaronder drie voor Nederland nieuwe keversoorten. Het Merkske is dan ook een internationaal geroemd natuurgebied, een kwalificatie die Amersfoort mist.

Stadsecoloog Renée van Assema is desondanks optimistisch. "Heel stiekem hoop ik toch dat we dat aantal dit jaar overtreffen. We liggen immers op het kruispunt van drie landschappen - de Utrechtse Heuvelrug, de Gelderse Vallei en de polder. Van alle kanten komen dieren en planten naar ons toe. We hebben nieuwbouwwijken, stedelijk groen en een buitengebied. En vergeet vooral ook de binnenstad met zijn oude kades niet."

Ze nodigt uit mee te gaan met een boot en al snel staan we bloeiende muurleeuwenbek, klein glaskruid en muurfijnstraal te bewonderen. Het zijn van origine rotsplanten. "Bij ons dus typisch stedelijke natuur. Stenen vervangen de rotsen. Niet alleen voor planten, ook voor gierzwaluwen en stadsduiven. Die laatste stammen immers van rotsduiven af."

Colijn wijst op een groepje mieren dat nabij een gele helmbloem marcheert. "Die nemen de zaden mee naar hun nest. Ze zijn alleen nog een beetje te vroeg."

Een rosse metselbij warmt zich op op de stenen en een pyjamazweefvlieg zoeft voorbij. Beide trekken profijt van het warmere klimaat dat de stad biedt. Net als bijvoorbeeld de huiskrekel - bewoner van bakkerijen en andere warme ruimten - en de struik- en zuidelijke boomsprinkhaan, die beide dankzij de warmte tot in de herfst zijn te zien.

Ook de wc-motmug, gewone tuinslak, stadsreus en grote trilspin kun je echte stadsbewoners noemen. "Er valt genoeg te vinden. En niet alleen voor de kenners", zegt Van Assema, kijkend naar een vroeg vergeet-me-nietje.

Mede daarom heeft de start van de Amersfoortse 1000-soortendagen een bijzonder karakter. Normaliter is het 'een feestje voor specialisten', maar dit jaar begint het 1000-soortenseizoen met een reeks publieksexcursies, gegeven door de specialisten van de verschillende gegevensverzamelende organisaties, Waarneming.nl, de KNNV en het IVN.

Nog een vol jaar en het zal duidelijk zijn of Assema's hoop op meer dan 3392 soorten bewaarheid wordt. Echt waarschijnlijk lijkt dat niet. Een flink aantal moet wel lukken. Zelfs in een stad.

De weg terug naar het station levert in elk geval al bijzondere vondsten op: een slechtvalk vliegt over en in een groenstrook ligt een vossendrol. Vanaf morgen tellen ze mee.

Het Groene Huis

Het Groene Huis op Landgoed Schothorst, vervangt de in 2010 afgebrande boerderij van het Centrum voor Natuur- en Milieueducatie. Het biedt onderdak aan verschillende natuurverenigingen waaronder KNNV- en IVN -Amersfoort. Het hele jaar door worden er natuurcursussen en -excursies voor volwassenen georganiseerd, zijn er themalessen en doe-excursies voor kinderen, en lezingen. Ter gelegenheid van de opening zijn er van 20 tot en met 24 april tal van activiteiten. Meer informatie op www.hetgroenehuisamersfoort.nl.

1000 soorten zoeken

Morgenavond vindt de aftrap plaats voor de 1000-soortendagen 2016-2017. Dit keer is het een speciale publieksaftrap. Na het startsein om 19.30 uur door de wethouder zijn er twee korte lezingen over het belang van veel soorten en over uilen, vleermuizen en andere nachtdieren. Om 21.15 uur beginnen een vleermuis- en een nachtvlinderexcursie. Zaterdagmorgen zijn er om 7.00 en 8.30 uur twee vroege vogelexcursies en vanaf 10.00 uur tal van andere excursies. Je kunt mee op spinnenjacht, zoeken naar mossen, bloemplanten en tal van andere organismen. Meer info: www.hetgroenehuisamersfoort.nl/feest.

Vanaf zondag gaan de specialisten op eigen gelegenheid verder. Meedoen blijft mogelijk via Waarneming.nl. De soorten die daar worden gemeld, tellen, na validatie, ook mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden