'De stad bulkt van de potentie'

ROTTERDAM - Is 'werkstad' Rotterdam wel klaar om over vier jaar culturele hoofdstad van Europa te worden? De culturele instellingen in de tweede stad van Nederland vinden de vraag stuk voor stuk getuigen van een grote dosis grachtengordel-arrogantie.

“Zo slecht als Amsterdam het indertijd als culturele hoofdstad heeft gedaan, kunnen wij het nooit doen”, stuift directeur Theo Ruijter van het filmhuis-theatercomplex Lantaren/Venster op. “Dat was ècht een miserabele gebeurtenis!”

Maar ook even los van de eeuwige vergelijking met de hoofdstad vindt cultureel Rotterdam haar thuisstad volstrekt gekwalificeerd om in 2001 een jaar lang cultureel middelpunt van Europa te zijn.

Ruijter noemt de kandidatuur tekenend voor het gegroeide culturele zelfbewustzijn van de havenstad. “En terecht”, vindt Ruijter en hij kan het weten, want zeven jaar geleden maakte hij de gang van Amsterdam naar Rotterdam. “Rotterdam bulkt van de potentie. Er is hier ontzettend veel gebeurd het afgelopen decennium. Er zit voldoende volwassenheid in om er een goed jaar van te maken.”

Directeur Kristin Feireiss van het Nederlands Architectuurinstituut - 'totaal enthousiast' over de kandidatuur - signaleert een culturele boom in de stad de laatste jaren. Als Rotterdam wordt uitverkoren, geeft dat aan die ontwikkeling nog eens een extra impuls.

Tatjana Daan, directeur van Poetry International, acht Rotterdam volstrekt in staat zo'n programma op te zetten. Ze verheugt zich nu al op alle 'opwindende dingen die een jaar lang in Rotterdam zullen gaan gebeuren'.

Directeur Robert de Haas van de Rotterdamse Kunststichting ziet ook geen probleem. “De laatste jaren zijn meer brekebenen culturele hoofdstad van Europa geweest dan steden die er klaar voor zijn, zoals Rotterdam met al haar culturele voorzieningen.”

“Een echte culturele stad worden we natuurlijk nooit”, relativeert directeur Wim van Krimpen van de Kunsthal wat alle opwinding. “Rotterdam is een werkstad. Dat is ook het prettige aan Rotterdam. We hebben hier geen steegjes en straatjes. Maar er is hier wel een algeheel aanbod van cultuur.”

Als Rotterdam daadwerkelijk culturele hoofstad van Europa gaat worden, wil Van Krimpen dat gebruiken als 'hefboom om het hier een beetje leuker te maken.' Bovenop het budget voor opera's en tentoonstellingen moet er door de gemeente de nodige miljoenen extra worden uitgetrokken om de binnenstad stedebouwkundig te verbeteren, vindt hij.

Nu loopt de bezoeker op het Stationsplein wat verdwaasd te zoeken welke kant het centrum op is. De stad ontbeert nog teveel een 'omgeving van cultuur'. “De stad bestaat uit een verzameling incidenten. Dat is met het culturele leven ook zo.”

Hij wil dat culturele voorzieningen zoals de musea rond het Museumpark, het Ro-theater aan de William Boothstraat en het Maritieum Museum aan de Nieuwe Maas inhoudelijk, maar óók stedebouwkundig nauwer met elkaar worden verbonden. Zo speel je ook in aan een behoefte onder de stadsbevolking.

“Onder gewone Rotterdammers is er een groot verlangen naar gezelligheid. En bij de bestuurders is een groot verlangen naar high tech. Die twee wensen moeten naar elkaar toegebogen worden.”

Van Krimpens wens om de binnenstad op de schop te nemen in het kader van het culturele hoofdstadschap leeft breder. Tatjana Daan heeft dat ook bovenaan haar prioriteitenlijstje staan. Zo moet de in verval geraakte Westersingel achter het Museumpark wat haar betreft weer een mooie wandelboulevard worden, het vieze grachtenwater mag wel eens gezuiverd en dan is er dat rampzalige Stationsplein.

“Als je zulke dingen verbetert, wordt het ook aantrekkelijker om naar culturele evenementen te gaan in deze stad. Als wij culturele hoofdstad van Europa worden, vind ik het bijna een voorwaarde dat de stad er mooi uiziet!”

De Haas griezelt een beetje van al die steden die de Olympische Spelen in huis halen of culturele hoofdstad worden omdat ze achterstallig onderhoud willen aanpakken.

“Er is nog heel veel aan de stad te doen. Maar we gaan niet uit de moeizaam vergaarde gelden een ringweg om de stad aanleggen.” En al dat geklaag over die binnenstad, daarmee moet het ook eindelijk eens basta zijn. Hij wil het eerst niet zeggen, maar degenen die daarover klagen moeten maar naar Amsterdam verhuizen. “Rotterdam is nu eenmaal geen middeleeuwse stad. We moeten juist proberen vanuit onze moderniteit ons voordeel te halen. Er zijn veel mensen die meer van Anton Pieck dan van Le Corbusier houden. Maar de Nederlandse architecten hebben Rotterdam onlangs uitgeroepen tot de mooiste stad. Daar ligt onze kracht.”

De havenstad geniet op cultureel vlak een beetje de reputatie dat nogal wat evenementen eendagsvliegen zijn, die het culturele klimaat niet opvijzelen. Hoe voorkom je dat na 2001? “Kunst en cultuur moet in Rotterdam steviger op de kaart gezet worden, met name naar de bevolking toe”, zegt Martin Berendse, zakelijke directeur van het Ro-theater.

Het theatergezelschap werkt daar nu al aan met een jaarlijkse laagdrempelige familievoorstelling en door zo nu en dan met voorstellingen langs buurttheaters te trekken, maar dat is niet genoeg. Berendse hoopt dat de verschillende culturele disciplines daarom in 2001 de straat op gaan met iets dat hun eigen werkgebied overstijgt.

Kristin Feireiss pleit voor een overkoepelend thema, zodat het Rotterdam niet zal vergaan als de huidige culturele hoofdstad Thessaloniki, waar weinig zal beklijven van de evenementen. Zij heeft Barcelona voor ogen, dat een waterfront kreeg dankzij de Olympische Spelen. “Doe wat met de oude gebouwen in de haven, zet daar kunstenaars in of kleine ambachten. En vind eindelijk een echte nieuwe bestemming voor de Van Nelle-fabriek.”

De beste manier om iets blijvends na te laten van een jaar culturele navel van Europa zijn, peinst Theo Ruijter hardop, is gewoon door een culturele voorziening aan het aanbod toe te voegen. In de buurt van het Schouwburgplein ziet hij plek voor een Mediacentrum, waarin het Rotterdams Filmfestival, zijn eigen Lantaren/Venster en het Rotterdams Filmfonds een plek krijgen. Ze zitten alle drie nu te krap in hun jasje, waarom dan niet meteen de zaken grondig aangepakt?

En zowaar vindt ook de directeur van de Rotterdamse kunststichting dat geen misbruik van culturele fondsen “Zo'n mediacentrum”, spreekt De Haas plechtig, “kijk, dàt zou nou een culturele verfijning zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden