De stad als grote regenspons

Rotterdam bedenkt mooie waterpleinen, om toekomstige extreme regenbuien op te vangen. Maar doet de stad, met zijn rokende industrie, ook genoeg om klimaatverandering te voorkomen?

Journalisten van CNN, bestuurders van wereldsteden, allemaal komen ze naar Rotterdam voor het waterbeleid. Een belangrijke innovatie zijn waterpleinen. Woensdag opent de tweede tijdelijke regenopslag, aan het Van Benthemplein.

Na een flinke regenbui kan het gebeuren dat het sportveldje en het openluchtpodium van het Van Benthemplein ineens verdwenen zijn. Dan liggen er drie grote vijvers en is een balletje trappen of toneelspelen onmogelijk zonder natte voeten. Een stedenbouwkundig fiasco? Nee hoor, het Van Benthemplein is het tweede waterplein van Rotterdam. Overtollig regenwater wordt er tijdelijk opgevangen, om later weer geleidelijk de grond in te sijpelen.

Daniel Goedbloed is sinds 2001 verantwoordelijk voor het watermanagement van de gemeente Rotterdam. Om met extremere weersomstandigheden om te gaan, moest de binnenstad een extra opvangcapaciteit krijgen van 24 miljoen liter water, vertelt hij. "Begin deze eeuw schaarde de gemeente water onder 'de zeven plagen voor de stad', waar bijvoorbeeld ook parkeren en overbodige procedures onder vielen." Na de architectuurbiënnale van 2005 in Rotterdam kwam de omslag: "Nu ziet de stad water niet meer als bedreiging, maar als kans om de stad aantrekkelijk in te richten."

Acht jaar verder begint dat aardig te lukken. Wie door de stad fietst kan her en der bomen en planten op daken ontwaren. De 'groene daken' vangen regenwater op. Rotterdammers vervangen, aangemoedigd door de gemeente, stoeptegels door groen. Onder de parkeergarages aan het Museumpark en bij het Centraal Station liggen grote waterbergingen. Die blijken niet overbodig. De bassins onder het Museumpark liepen in twee jaar tijd elf keer vol.

En dan zijn er dus de waterpleinen. Vorig jaar opende een waterbestendig Bellamyplein in Spangen, woensdag het Van Benthemplein, bij het Centraal Station. Roestvrijstalen goten leiden het regenwater naar twee kleine bassins. Het grote bassin is voor als het echt hard regent. Dan stroomt het water van daken in de omgeving naar het plein. De eerste liters gaan via de opvang rechtstreeks het riool in, omdat het vaak vervuild is, met bijvoorbeeld hondenpoep. Het water dat daarna de bassins instroomt gaat na de bui terug de omgeving in.

Het water blijft maximaal 48 uur in de bassins staan, zegt Goedbloed. "In de kleine bassins zal zo'n dertig keer per jaar een beetje water staan. Tien keer per jaar staan ze vol. Ongeveer twee keer per jaar komt er een flinke hoeveelheid water in het grote bassin."

Het Rotterdamse watermanagement trekt de aandacht. Steden als New York en Ho Tsji Minhstad vroegen Rotterdam om advies en journalisten van The Guardian en CNN kwamen kijken hoe de Maasstad met water omgaat. Volgend prestigeproject is de herontwikkeling van oude havengebieden in de stad. In enkele havens moeten drijvende wijken komen. Binnenkort worden de eerste plannen gelanceerd.

Het waterbeleid is in Rotterdam dik in orde, zegt Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit. Rotmans is ook adviseur van het Rotterdam Climate Initiative (RCI), waarmee Rotterdam in 2007 vastlegde hoe ze omgaat met klimaatverandering.

"Rotterdam is innovatief", zegt Rotmans. "Maar bij het voorkómen van klimaatverandering blijft ze in gebreke. Sterker nog: de stad verergert de klimaatverandering." Rotmans noemt de twee nieuwe kolencentrales die volgend jaar opengaan op de Maasvlakte. "De uitgestoten CO2 zou onder de Noordzee opgeslagen worden, maar de haalbaarheid van CO2-opslag is onzeker en de techniek te duur."

Nu de energiemarkt flink is veranderd, zouden de kolencentrales nooit meer gebouwd worden, zegt de hoogleraar. "De bedoeling is dat ze vijftig jaar gaan draaien." De gemeente zegt steeds hard te werken aan de CO2-opslag, maar omdat nooit juridisch bindende afspraken zijn gemaakt, is onzeker of energieleveranciers E.on en GDF Suez gaan meewerken. Rotmans, die zich erop laat voorstaan dat hij naast hoogleraar ook activist is, vindt dat de stad sowieso te veel uitstoot. "Wat betreft het vervangen van benzineauto's door elektrische auto's loopt Rotterdam achter op bijvoorbeeld Amsterdam. En in het Climate Initiative staat dat tienduizenden huizen energieneutraal gemaakt moeten worden. Mede door problemen met corporaties in Rotterdam komt dat niet van de grond."

Milieuwethouder Alexandra van Huffelen wijst liever op wat wel lukt. "Onlangs hebben we met de corporaties afgesproken dat ze 7.000 huizen energiezuinig gaan maken. En elektrisch rijden wordt gestimuleerd." Twintig procent van de klimaatdoelen die de Sociaal Economische Raad in het Energieakkoord heeft gesteld, moeten in Rotterdam bereikt worden. En dat gaat lukken, zegt de wethouder. "Ik zou ook de wereld van de ene op de andere dag willen veranderen, maar zo werkt het niet."

Vorige week maakte Van Huffelen bekend dat er in Rotterdam een sloopsubsidie komt voor oude vervuilende auto's. Ook worden vrachtwagens van de drukke en vervuilde 's-Gravendijkwal geweerd. Het is niet genoeg om de uitstoot voldoende terug te brengen voor 2015, becijferde de Rotterdamse Rekenkamer. Waarom geen resolute stappen bij de drukke verkeersaders die dwars door de stad lopen? Waarom geen autovrije Coolsingel?

Er zijn ook economische belangen, reageert Van Huffelen. "We willen dat meer mensen in de stad gaan wonen. Die komen graag met de auto. Wij kiezen niet voor afsluiten." Over verdergaande plannen, zoals milieuzones, wil zij pas denken als het weren van vrachtverkeer op de 's-Gravendijkwal niet werkt. De wethouder is er best trots op dat ze al die verschillende belangen in de stad en het havengebied op één lijn heeft gekregen in een klimaatinitiatief.

Toch roepen er meer om radicale maatregelen. Onderzoeksbureau IMSA analyseerde hoe de Rotterdamse haven moet omgaan met klimaatverandering en oprakende grondstoffen. Volgens directeur Wouter van Dieren moet er ècht verduurzaamd worden. De haven moet een 'circulaire economie' worden. Nu komen goederen in containers binnen waarna zij zo snel mogelijk naar het achterland gaan. Van Dieren vindt dat de Rotterdamse haven de goederen weer moet terughalen om ze te recyclen. Voor hoogleraar Rotmans gaat ook dat niet ver genoeg. "De toekomst ligt vooral in biomassa. Daar moet de haven zich op richten."

Het havenbedrijf erkent de noodzaak van verduurzaming. Maar er wordt nu eenmaal veel verdiend in containeroverslag en petrochemie, dus nieuwe bedrijven in die sectoren blijven welkom. De milieuwethouder verwijst naar lopende groene initiatieven in de haven. De CO2 die wordt uitgestoten door Shell en bio-ethanolbedrijf Abengoa in het Europoortgebied, komt in de kassen van het Westland terecht. Overtollige warmte uit de industrie wordt via een warmtenet naar de stad geleid. Van Huffelen: "Zegt Rotmans dat dat warmtenet door heel Zuid-Holland moet lopen? Dan kan Jan tevreden zijn, binnenkort gaan we dat technisch en financieel uitwerken."

Het Van Benthemplein: speelveld voor de jeugd en voor extreme stortbuien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden