Vak TSporthistorie

De sport lag eerder stil, door zware ziektes toen

De PC in Franeker, de grootste kaatswedstrijd ter wereld. Die ging in 1866 niet door vanwege een uitbraak van cholera.Beeld ANP

Het gebeurde eerder dat de sport stil kwam te liggen, één keer in de negentiende eeuw, twee keer in de twintigste.

Door het coronavirus ligt de sport stil. Dat is zeer uitzonderlijk, maar niet uniek. De oudste melding is van 1866 vanuit Franeker. Daar vindt jaarlijks de PC plaats, een kaatswedstrijd, traditioneel op de vijfde woensdag na 30 juni. Deze sportklassieker bestaat al sinds 1854 en is daarmee de oudste van ons land.

In ruim anderhalve eeuw is de PC maar vier keer afgelast, waarvan twee keer in de bezettingsjaren. De andere twee afgelastingen waren in de beginjaren, in 1859 vanwege pokken en in 1866 door de cholera. Dat zegt de PC zelf tenminste op haar website, maar in 1859 was er iets heel anders aan de hand, zo concludeert Pieter Breuker na bronnenonderzoek, als sporthistoricus gespecialiseerd in kaatsgeschiedenis.

Volgens zijn onderzoek waren financiële problemen de directe aanleiding om het in 1859 af te gelasten. De kermis van Franeker ging gewoon door. Dat zou volkomen onverantwoord zijn geweest bij een epidemie.

In 1866 woedde er inderdaad een cholera-epidemie. “Er vielen honderden doden in Friesland”, aldus Breuker. Op bevel van de burgemeester van Franeker werd zowel de PC als de kermis officieel verboden.

Spaanse griep

In de zomer van 1918 bereikte de Spaanse griep de Nederlandse velden. ‘Deze ziekte kan nog een ernstige spelbreker worden bij volgende wedstrijden’, voorspelde de Amsterdamse Voetbalbond vlak voor aanvang van het nieuwe seizoen. Dat was inderdaad het geval, want door heel het land werden wedstrijden afgelast.

Vooral vanaf oktober 1918 sloeg de ziekte hard toe. Bij ZFC uit Zaandam kwamen maar drie vaste spelers opdagen. Eind november was de helft van alle geplande wedstrijden in het westen van het land afgelast. In plaatsen als Almelo en Wageningen kwam een compleet verbod op openbare vermakelijkheden, dus ook op voetbalwedstrijden. Bij het Rotterdamse Sparta overleed bestuurslid C. Oosterwijk, pas 30 jaar oud.

De voetbalbond legde de competitie niet stil, ondanks verzoeken van een groot aantal clubs. ‘De secretaris-penningmeester van den N. V. B. deelt mede, dat geen uitstel van wedstrijden wordt verleend wegens het heerschen van de Spaansche griep.’ Begin november verruimde het bestuur wel de mogelijkheden om een wedstrijd uit te stellen.

Ook daarna waren er sterfgevallen in de sport, zoals snelwandelaar W.J. van Groenesteyn, turnleraar J. Viddeleer en worstelaar H.J. Augustin. Door al die begrafenissen van eind 1918 kwam de paardensport in de problemen, omdat er vaak paarden bij werden gebruikt. ‘Een sombere tijd voorwaar,’ aldus De Revue der Sporten.

Zwarte pokken

Op Koninginnedag 1951 werd in Tilburg de zwarte pokken geconstateerd, waarna de stad van de buitenwereld werd afgesloten. Willem II was net afdelingskampioen geworden van de Eerste Klasse D, waarmee het zich geplaatst had voor de kampioenscompetitie tegen de andere afdelingskampioenen. Maar de eerste thuiswedstrijd tegen Heerenveen ging niet door, omdat treinen een maand lang niet meer stopten in Tilburg. Een bezoek aan het Amsterdamse Blauw-Wit werd uitgesteld. Pas op 27 mei kwam PSV als eerste tegenstander op bezoek. Alleen de thuissupporters mochten naar het stadion, mits in het bezit van het bewijs van inenting. Bij uitwedstrijden mocht Willem II ook alleen de strikt noodzakelijke mensen meenemen: spelers en staf. Onder deze moeilijke omstandigheden had Willem II weinig kans in deze competitie. Het eindigde op de derde plek. Door deze epidemie kwamen twee mensen in Tilburg om het leven.

Hierdoor viel de sport eerder stil

1. Cholera in 1866: kaatsen in Franeker

2. Spaanse griep in 1918: veel voetbalwedstrijden

3. Pokkenepidemie 1951: voetbal in Tilburg

In de rubriek Vak T beschouwen sportredacteuren Fred Buddenberg, Naïm Derbali, John Graat en Kick Hommes het sportnieuws uit de losse pols. Tips? Mail sport@trouw.nl. 

Lees ook: Voetbalindustrie maakt pas op de plaats

Het EK is verzet naar 2021. Misschien leidt dit, als de coronacrisis voorbij is, tot bezinning over de overvolle voetbalkalender.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden