De splinter van den tooverspiegel

Het boek staat al sinds jaar en dag in mijn kast, De splinter van den tooverspiegel van de Noorse schrijfster Sigrid Undset, vertaald uit het Noorsch door Henriette M. H. Ledeboer, maar eerst nu, in het vliegtuig naar Oslo, zet ik mij tot het lezen ervan. Het verhaal gaat... verschijnt vandaag in Noorwegen en ik wil deze gelegenheid niet voorbij laten gaan zonder even te geuren met mijn moeder, want zij was het die Undsets Splinten av trollspeilet in het Nederlands vertaalde, in 1929, een jaar nadat Sigrid Undset de Nobelprijs voor literatuur kreeg. Maar dan moet ik het zelf wel even gelezen hebben. Ik kom precies tot de helft.

Uitgeverij Gyldendal heeft een mooi hotel voor mij uitgezocht, bij hen om het hoekje, hartje Oslo. Ik leer mijn eerste Noors: lift is heis, dat kan ik onthouden. Tweemaal anderhalf uur praat ik met twee vrouwelijke journalisten. Noorwegen is het land met de grootste creche-dichtheid ter wereld heb ik eens gehoord. De vrouwen hebben het boek goed gelezen en zijn zeer geïnteresseerd. Ik kan hun tekst vóór publicatie natuurlijk niet lezen, maar met zulke intelligente en toegewijde scribenten hoef ik niet al te bang te zijn.

Even draven door het Nationale Museum, ook om de hoek, met mooie doeken van Monet, Renoir, Gauguin, Van Gogh en Bonnard. Van Edvard Munch hangt een zaal vol, het is een belevenis om De schreeuw en Het zieke kind nu in het echt te zien. Er hangen prachtige doeken van mij onbekende Noorse schilders, mijn uitgever wijst mij op allerlei details die me anders ontgaan zouden zijn. (De volgende dag vroeg een televisie-verslaggever mij waarom de bijbel uitleg behoeft. Ik vertelde hem hoeveel meer ik in die Noorse schilderijen had gezien, toen een kenner mij wat in deze mij vreemde wereld inwijdde.)

's Avonds wordt in een kerk het boek ten doop gehouden. Ik zal iets over het boek vertellen, daarna eruit voorlezen, in de Engelse vertaling.

'Ladies and gentleman', begin ik, en ik vervolg in het Nederlands: ,,Dr. Luders had meer dan twee uur in het Volksmuseum op Bygdo rondgelopen. Hij was bijna de eenige bezoeker, want de vroege Meimiddag was kil en grauw.'' (Dan, in het Engels:) ,,Dit zijn de eerste regels van Sigrid Undsets roman Splinten av trollspeilet, vertaald in het Nederlands in 1929 door een jonge Nederlanse vrouw, Henriette M. H. Ledeboer. Zij was mijn moeder. Nu, zeventig jaren later, heeft een jonge Noorse vrouw, Guro Dimmen, mijn boek van het Nederlands in het Noors vertaald. Wat zou mijn moeder trots zijn, als zij het wist. Zij zou mij bij terugkeer vragen: Hoe ziet Oslo er uit, en de Noren, zijn die aardig? Want nooit in haar leven heeft zij voet op Noorse bodem gezet. En ik zou zeggen: Oslo is een prachtige stad, en de Noren, althans degenen die ik bij Gyldendal ontmoette, zijn buitengewoon vriendelijk. En ik zou aan mijn moeder vragen: hoe is de vertaling? Ik ben er zeker van dat mijn moeder zou antwoorden: Guro heeft het goed gedaan, met hoofd en hart, zoals ik dat probeerde te doen toen mij het werk van Sigrid Undset werd toevertrouwd.''

Bente Kahan, een joodse zangeres die meer in de wijde wereld optreed dan in Noorwegen zelf, is gelukkig even in haar vaderland en zingt Hebreeuwse en Jiddische liederen, ter afwisseling van de bijbelverhalen.

Souperen in het Theatercafé, zeer wel vergelijkbaar met ons Américain, alleen staat het er veel voller met tafeltjes, wat wel zo gezellig is. Ik zit naast Guro, ze heeft zojuist ook de vertaling van Arthur Japins De zwarte met het witte hart voltooid. Op een gegeven ogenblik gaan de lichten uit, een ober komt binnen met een vuurspuwend toetje voor een jarige, wat tafels verderop, het strijkje speelt Happy Birthday to you op z'n Noors, en iedereen zingt mee en klapt in de handen. ,,Vind je dat geen mooi ritueel?'' vraagt mijn uitgever. Ik vraag hem wat het ritueel is bij de geboorte van een nieuw boek. 'Dat je in het donker zit en dat dan ineens het licht aangaat,' zegt hij. Op dat moment gaat het licht aan.

Multer als toetje. Een beroemd Noors gerecht, wordt me verteld. Cloudberries. Nooit van gehoord. (Bergframbozen leert mij het woordenboek.) 'Mijn vader weet waar ze groeien' zegt Guro, 'maar hij geeft zijn geheim aan niemand prijs. Ik hoop niet dat hij plotseling doodgaat.'

Een mooi avondje. Het is al over twaalven wanneer ik mij naar mijn kamer laat heisen.

De volgende morgen om tien uur een televisieopname, daarna weer een journalist, weer een vrouw. ,,Wat is uw liefste bijbelverhaal?'' Het is nu al voor de derde maal dat mij die vraag wordt gesteld. Ik zal maar eens variëren, anders staat er straks in iedere krant hetzelfde. ,,De dood van Mozes,'' zeg ik. Toen ik dat verhaal de vorige avond voorlas, werd ik er voor de zoveelste maal door ontroerd. 'En de Heer begroef hem.' Wat stoutmoedig van Israël, wat een gein om God als doodgraver uit te beelden. En als een moeder die haar kind te slapen legt en toedekt.

Even naar de Bokhandel (spreek uit: boekhandel) aan de overkant. Jawel hoor, het ligt er. Vaarwel, mijn kind.

Het Volksmuseum op het schiereiland Bygdo, waar Sigrid Undset het over had, is net even te ver om een bliksembezoekje te brengen voor ik naar het vliegveld moet, maar een wandeling door de beeldentuin van Gustav Vigeland (1869-1943) zit er nog net in. Hoeveel beelden staan hier in steen en brons, tweehonderd, driehonderd? Geschapen door één man! Allemaal naakten: kleine kinderen, grote kinderen, verliefden, vaders, moeders, oude vrouwen, grijsaards, stervenden, gestorvenen, mensen alleen, mensen samen, liggend, zittend, staand, spelend, dromend, dansend, mijmerend, minnekozend, aan het werk, in gesprek, je komt ogen tekort. De herfstbomen zorgen voor een adembenemend decor. ,,Je komt maar gauw terug voor een volgend deel van je boek,'' zegt de lieve gastvrouw van Gyldendal.

In het vliegtuig lees ik 'De splinter van den tooverspiegel' uit. Het slot gaat over een moeder die haar kind te slapen legt. ,,Zij droeg Lars naar zijn bedje en stopte hem toe. Ze legde het kleintje wat makkelijker, raapte zijn dekentje op, dat hij op de grond gegooid had, legde het over hem heen en stopte hem goed in.''

In de kantlijn staat een krabbel in het handschrift van mijn moeder. In de eerste zin heeft zij 'En stopte hem toe' veranderd in 'En dekte hem toe'. Ik begrijp waarom: er stond twee keer 'stopte'. Ik weet er alles van, lieve moeder. Je blijft bezig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden