Déjà VUUitstel Olympische Spelen

De Spelen in Tokyo werden al eens uitgesteld, toen duurde het maar liefst 24 jaar

10 oktober 1964: de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Tokio.Beeld AFP

Japan vierde feest, toen het in juli 1936 werd uitverkoren als gastland voor de Olympische Spelen van 1940. Japanse en olympische vlaggen en slogans sierden de straten van Tokio. Vuurwerk knalde en voorzag de nachtelijke hemel van prachtkleuren.

Zoals de olympiade van 2020 niet doorgaat en een jaar moet wachten, zo gingen ook de Spelen van 1940 niet door. Nu is een pandemie de spelbreker, destijds gooide die onuitroeibare kwaal van de mensheid, oorlogszucht, roet in het eten.

Dat de kandidatuur van Tokio kans maakte in de jaren dertig van de vorige eeuw was in de eerste plaats de verdienste van Japanse ­atleten. Tijdens opeenvolgende Spelen presteerden ze steeds beter. Dat leverde in Los Angeles in 1932 voor het eerst een plaats in de topvijf op. Japan telde mee als sportland.

Streven naar macht en aanzien

De regering in Tokio begreep de propagandawaarde van het organiseren van de Spelen. Binnenlands vergemakkelijkte dit het smeden van eenheid en het onderdrukken van dissidente geluiden. De olympiade vervulde Japanners met trots. Internationaal was het een enorme erkenning. Alleen Europese landen en de Verenigde Staten hadden tot dan toe de Spelen binnen hun grenzen gehad. Met het binnenhalen van het grote evenement kon Japan zich afficheren als de leidende natie onder de niet-westerse landen.

Japans streven naar meer macht en aanzien in de wereld bleef niet beperkt tot de lobby voor internationale evenementen. In juli 1937 brak de Tweede Chinees-Japanse Oorlog uit. Vanuit het al eerder veroverde Mantsjoerije vielen de Japanners het oosten van China binnen en namen onder meer Peking en Sjanghai in.

De hoop op een snelle vrede vervloog snel. In een aantal westerse landen gingen stemmen op om de Spelen van 1940 vanwege het conflict te boycotten. Dat een dictator als Adolf Hitler in 1936 in Berlijn groots had kunnen uitpakken, verdiende al geen schoonheidsprijs. Een tweede, in sommige opzichten vergelijkbare blunder, diende te worden voorkomen. Het Internationaal Olympisch Comité bleef doof voor de aanzwellende kritiek.

Het toch al militaristische Japan was inmiddels een oorlogseconomie, waarin het vrijmaken van mensen en middelen voor het grote gevecht centraal stond. Het besloot in 1938 zelf om zich terug te trekken als organisator. De Spelen waren te kostbaar voor een natie in oorlog. Bovendien viel een sportfeest moeilijk te rijmen met alle gesneuvelden op de slagvelden.

Finland kreeg de Spelen van 1940 toegewezen. Maar met het begin van de Tweede Wereldoorlog in september 1939 ging ook daar een streep doorheen. In het Olympisch Stadion van Helsinki vond in 1940 alleen een atletiekontmoeting tussen Finnen, Zweden en Duitsers plaats. In Tokio waren er Oost-Aziatische Spelen met zes deelnemende landen.

Schrale olympiade

De eerste Olympische Spelen na de beschamende editie van 1936 in Berlijn vonden plaats in 1948. Tokio, hoofdstad van een verliezende asmogendheid, kwam niet in aanmerking. Duitsland en Japan kregen niet eens een uitnodiging. De eerder voor 1944 aangewezen stad, Londen, mocht de Spelen alsnog organiseren. Groot-Brittannië had in de oorlogsjaren volhard in de strijd. Ten koste van veel, zo bleek tijdens het evenement. Het werd qua voeding, huisvesting en accommodatie een schrale olympiade. De Nederlandse atlete Fanny Blankers-Koen werd met vier keer goud de koningin van deze Spelen.

De tweede keuze van 1940, Helsinki, mocht in 1952 alsnog sporters uit heel de wereld ontvangen. Namens de twee Duitslanden gaf alleen de Bondsrepubliek acte de présence. Japanners mochten ook weer meedoen.

De Olympische Spelen in hun land moesten wachten tot 1964. Anton Geesink won goud op de plek waar judo is uitgevonden. Japan was toen nog altijd het eerste niet-westerse land dat het evenement mocht organiseren.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden