ReportageInfrastructuur

De spandoeken ‘Amelisweerd niet geasfalteerd’ kunnen plots naar zolder

Jan Morren is vanaf het begin betrokken bij acties tegen verbreding van de A27, voor het behoud van de bomen en het hele landgoed Amelisweerd. Beeld Werry Crone
Jan Morren is vanaf het begin betrokken bij acties tegen verbreding van de A27, voor het behoud van de bomen en het hele landgoed Amelisweerd.Beeld Werry Crone

Rutte IV brengt een glimlach op het gezicht bij activisten die het Utrechtse natuurgebied Amelisweerd willen beschermen. De omstreden verbreding van de snelweg A27 gaat waarschijnlijk niet door.

Frank Straver

“Momentje. Ik ga éven reserveren”, zegt Jan Morren (68). Hij loopt over een bospad, bezaaid met roodbruin herfstblad, en schiet een koffietent binnen op het Utrechtse landgoed Amelisweerd. “We gaan de ontwikkelingen hier, coronaveilig, vieren met onze actieclub.”

Reden van dat feestje is een passage in het regeerplan van Rutte IV. Daarin staat dat de verbreding van de snelweg A27 waarschijnlijk niet doorgaat. Voor Amelisweerd betekent dit dat 8 hectare natuur en 1 hectare bos (350 bomen) gespaard blijven. “Als Vrienden van Amelisweerd zijn we blij verrast”, zegt Morren met ogen die glimmen van opwinding.

Hoe vaak stond hij hier al niet, de voorbije jaren, om verslaggevers juist somber te ontvangen? Rutte wilde maar niet luisteren, zei hij dan. Diens partij dreigde het unieke natuurgebied Amelisweerd op te offeren aan asfalt, herhaalde Morren vaak. De VVD-ministers van verkeer, van Schultz Van Haegen tot Van Nieuwenhuizen, bleken onwrikbaar: die A27 moest van tien naar veertien rijstroken, om toekomstige autodrukte aan te kunnen. “De foto’s voor de krant maakten we meestal bij de autoweg”, zegt Morren, terwijl hij wijst in de richting van de auto’s die in de verte voorbij zoeven. Dit keer gaat hij op de foto bij de bomen. Want dat zijn de winnaars in het nieuwe regeerplan, zo lijkt het.

Overwinning binnen handbereik

“Hé, kijk daar eens even”, zegt Morren, zichzelf daarmee onderbrekend in een betoog vol verwijten aan de politiek over eerder falen in het natuurbeleid. “Een boomkruiper!” Morren wijst naar het vogeltje, dat met muisachtige bewegingen over de boomstam omhoog hopt. De overwinning die onder Rutte IV binnen handbereik ligt voor de natuur is volgens Morren een overwinning voor al het leven dat zich bevindt tussen de bomen.

Daar horen de mensen ook bij. Een hardloper doe rek- en strekoefeningen op een brug. De ene na de andere ouder met kinderwagen hobbelt voorbij. Een uit de kluiten gewassen hond, verplicht aan de halsband, sleurt zijn baasje voort. “Amelisweerd is populair”, zegt Morren. “Volgens de ramingen tot 2019 recreëren hier jaarlijks 1,5 miljoen mensen. En in coronatijd werd dat alleen maar meer, denk ik. Mijn vriendin houdt hier wandelvergaderingen tussen het thuiswerken door.”

Dat de kettingzagen wegblijven uit Amelisweerd ziet Morren als een overwinning van alle actiegroepen die zich kwaad hebben gemaakt over de beoogde wegverbreding. Dat zijn er nogal wat. Van Red het Bos tot de Kerngroep Ring Utrecht (nummer 13 in de Trouw Duurzame 100).

Morren en andere milieubewuste pensionado’s mengen zich in al die subgroepen. In appgroepen hebben de natuurbeschermers felicitaties aan elkaar uitgedeeld. De spandoeken met ‘Amelisweerd niet geasfalteerd’ kunnen vrij onverwacht naar zolder, nu het kabinet met ‘de regio’ wil praten over alternatieven voor het verlagen van verkeersdruk.

Weinig tekst, groot effect

“Wij hebben alternatieven”, zegt Morren zelfverzekerd, terwijl hij aan de rand van de Kromme Rijn op een bankje zit. “Meer inzet van openbaar vervoer en fietsen kan de autodruk verlagen, de bestaande snelwegen kunnen anders ingedeeld worden zodat we van tien rijstroken twaalf rijstroken maken. Dus die hele verbreding kan on hold.

\Ook alle onderzoeken en rechtszaken zijn achterhaald, na de frase die het regeerakkoord van Rutte IV aan Amelisweerd wijdde. Morren houdt zijn duim en wijsvinger een klein stukje uit elkaar. Weinig tekst, maar het effect is groot. “Vooral te danken aan D66, vermoed ik.”

Zolang de plannen voor wegverbreding niet definitief in de versnipperaar zitten wil hij zich niet rijk rekenen. Maar, na al die jaren van protest – petities, campagnefilmpjes en posters voor de ramen – durft hij te zeggen: “Ik ben blij”. Niet over het regeerplan als geheel overigens. Het voornemen van Rutte IV om twee nucleaire energiecentrales te bouwen verontrust Morren. “Nu Amelisweerd gered lijkt te worden, kan ik meteen een van mijn oude bezigheden weer oppakken: het protest tegen kernenergie.”

Een bos met stedelijke dreigingen

De landgoederen Nieuw- en Oud-Amelisweerd en Rhijnauwen zijn in de achttiende eeuw aangelegd. Amelisweerd is een rivierbos in de bocht van de Kromme Rijn. Vooral aan de rand zijn eeuwenoude eiken en beuken te vinden, sommige met meer dan vier meter omtrek. In het gebied lagen al in de middeleeuwen drie ridderhofsteden. De landgoederen staan op de Rijksmonumentenlijst vanwege die cultuurgeschiedenis en de natuurwaarden.

Desondanks zijn er steeds stedelijke dreigingen. In 1978 was de eerste grote demonstratie tegen plannen de A27 dwars door het gebied heen aan te leggen. Het duurde nog tot 1982 voor de Tweede Kamer over de snelweg stemde, een krappe meerderheid van 71 tegen 69 stemmen ging akkoord. Actievoerders zetten een tentenkamp op en maakten boomhutten. Een kort geding om kap van bomen tegen te houden bleek zinloos: op het moment van de zitting hadden al bijna 500 bomen het loodje gelegd.

Het enige wat de actievoerders bereikten was dat de weg smaller werd en iets verlegd. In 2008 zocht Rijkswaterstaat naar wegcapaciteit rond Utrecht, in 2012 kondigde minister Schultz van Hagen aan de weg inderdaad te willen verbreden. Opnieuw leverde dat veel protesten op. Het demissionaire kabinet-Rutte III bleef echter bij het plan.

Esther Bijlo

Lees ook:

Amelisweerd geasfalteerd? ‘In de bestaande snelwegbak kun je prima 12 rijstroken maken’

Bij het landgoed Amelisweerd ligt een van de meest beruchte stukken snelweg van Nederland. Protest tegen de verbreding ervan stapelt zich op.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden