Sneltesten

De sneltestproeven kosten 1,1 miljard euro, en daar is niet iedereen blij mee

Mensen laten zich testen in de teststraat bij de Keukenhof voor het proefevenement. Bezoekers moeten uiterlijk 40 uur voorafgaand aan hun bezoek getest worden.  Beeld ANP
Mensen laten zich testen in de teststraat bij de Keukenhof voor het proefevenement. Bezoekers moeten uiterlijk 40 uur voorafgaand aan hun bezoek getest worden.Beeld ANP

Voor de proefevenementen betaalt het ministerie van VWS de komende maanden 1,1 miljard euro, blijkt uit nieuwe documenten.

Het heropenen van de Nederlandse samenleving mag wat kosten. Zo’n 1,1 miljard euro is er de komende maanden begroot voor sneltesten bij proefevenementen. Dat blijkt uit een brief die minister Hugo de Jonge woensdagavond naar de Kamer heeft gestuurd. Dat is fors meer dan de oorspronkelijke 925 miljoen euro die het ministerie eerder deze week naar buiten bracht.

In de samenleving klonk deze week de vraag wie er profiteert van dat bedrag. Politieke partijen vragen zich af of het geld niet beter naar de zorg kan. Tientallen sneltestbedrijven spanden een kort geding aan, omdat ze de indruk hadden dat slechts één partij was benaderd voor het uitvoeren van de coronatesten, waarmee veel geld gemoeid is.

Toezicht ontbreekt

Het grootste gedeelte van het geld, 900 miljoen euro, gaat naar Stichting Open Nederland, dat in opdracht van het ministerie van volksgezondheid de proeven met sneltesten organiseert. Maar op de werkwijze van de stichting kwam de afgelopen dagen veel kritiek. Deze week stelde onderzoeksplatform Follow the Money dat adequaat toezicht en controle op de stichting ontbreekt.

Uit de woensdagavond vrijgekomen stukken blijkt dat de stichting zelf mag bepalen hoe het bedrijven betrekt bij zijn proeven en welke bedrijven dit zijn. “Daarvoor behoeft geen toestemming van de minister,” staat er in het contract dat VWS en de stichting ondertekenden. Onderaan het document wordt gesproken van een geheimhoudingsbepaling.

De contracten tussen het ministerie en Stichting Open Nederland geven in ieder geval een indicatie waar het geld aan uitgegeven wordt. Zo ontving de stichting in maart 5,1 miljoen euro voor het opbouwen van teststraten en voor de kosten van ‘interne en externe communicatie’. Wat dat precies inhoudt, wordt niet gespecificeerd.

105.000 testen per dag

In april ontvangt de stichting ruim 78 miljoen euro, vooral om op te schalen van 25.000 naar maximaal 105.000 testen per dag. Opvallend genoeg schatte minister Hugo de Jonge dat bedrag tijdens de persconferentie van afgelopen dinsdag nog een stuk lager in. “Enkele tientallen miljoenen euro’s”, zei hij, “niet veel meer dan 25 miljoen.”

Ook festivalorganisator Loveland bv deelt mee in het geld van het ministerie. Dit bedrijf moet, aanvullend op het werk van de stichting, voor maximaal 7,4 miljoen euro aan XL-teststraten gaan bouwen. In de toekomst moeten daar ook ademtesten plaatsvinden, waarvoor geen wattenstaafje in de neus meer nodig is.

De begrote kosten voor de proeven zijn sinds begin dit jaar flink gestegen. Waar het ministerie in februari nog 619 miljoen euro begrootte voor de hele pilot, is dat nu 1,1 miljard. In april geeft VWS zo’n 90 miljoen uit aan de proefevenementen. Een stuk meer dan de 54 miljoen die het ministerie in februari nog begrootte voor deze periode. Minister De Jonge stelt dat alle gelden niet in één keer worden overgemaakt aan de stichting.

Koekhappen

Een militaire operatie, zo noemde een advocaat van de stichting het organiseren van de teststraten donderdag, tijdens het kort geding tegen 24 sneltestbedrijven. Flexibiliteit is nodig en dat kost geld, benadrukt de stichting. “Het gaat van koekhappen tot het Songfestival, en voor al die evenementen moet testcapaciteit zijn.” De advocaat stelt dat ieder sneltestbedrijf zich kan inschrijven om bij te dragen aan het sneltesten.

Volgens de aanklagers is de stichting vooral niet transparant. “Er is geen verplichte publicatie van de jaarrekeningen in de statuten”, zei hun advocaat tijdens de zitting. Er moet een nieuwe aanbesteding komen, vinden ze, om alle sneltestbedrijven een eerlijke kans te geven mee te doen aan de pilot. Een slecht idee, volgens de stichting. “Dat betekent dat alle activiteiten die nu gepland zijn er niet gaan komen. Dan kunnen we weer terug achter de geraniums gaan zitten. De samenleving snakt naar een beetje lucht. Het is nu of nooit.”

Lees ook:

Reconstructie: Waarom de testsamenleving pas in april gestalte krijgt

De sneltestsamenleving, waarin mensen na een vlugge coronatest kunnen deelnemen aan het sociale leven, is een droom die vorig jaar al ontstond. Maar terwijl in andere landen de contouren van zo’n samenleving ontstaan, worden sneltests in Nederland nog niet gebruikt voor de heropening van de samenleving. Hoe kan dat? Een reconstructie in drie bedrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden