De smartphone houdt ons gezond en gelukkig

De smartphone is het Zwitserse zakmes van de 21e eeuw. Dankzij dat geavanceerde werktuig kon vroeger iedere padvinder overleven. Tegenwoordig is een smartphone, geladen met apps, genoeg. Ook de medische en welzijnssector doen mee, maar de grote doorbraak laat toch op zich wachten.

Vorig jaar januari verhaalde de Amerikaanse hulpverlener Dan Woolley voor de camera's van CNN hoe hij de aardbeving in Haïti overleefde, ingeklemd tussen de puinhopen van Hotel Montana in Port-au-Prince. Woolley had vóór zijn vertrek naar Haïti namelijk op zijn iPhone de eerstehulpapp van de Amerikaanse hartstichting geïnstalleerd. "Ik zocht daar 'ernstige bloedingen' en 'gecompliceerde botbreuk' in op en behandelde mijzelf." De koelbloedige Woolley wist zo zijn hoofdwond te verzorgen en zijn gebroken been te spalken. 65 uur later werd hij gered, zo wil het verhaal.

Maar wat als Woolley niet Pocket First Aid & CPR, het programmaatje van the American Heart Association op zijn smartphone had gedownload? Stel dat hij bijvoorbeeld had gekozen voor de gratis First Aid-app van het Ierse bedrijfje Bubble? Dat programmaatje is veel eenvoudiger, maar ontbeert wel het hoofdstukje 'hoe spalk ik mijn eigen been?' Terwijl Pocket First Aid & CPR' (prijs in Appstore: € 2,99) een redelijk complete indruk maakt. Een videootje laat zelfs zien hoe een tijdschrift dienst kan doen als spalk.

Er zijn dus apps en apps: goede en slechte, simpele of juist specialistische. Zo kunnen anesthesisten tegenwoordig via hun smartphone bijvoorbeeld de dosering bepalen die nodig is om een patiënt onder zeil te krijgen. Andere helpen weer bij het herkennen van ziektebeelden of geven medicatieadvies, speciaal voor de medische professional.

Maar het kan ook simpel. Er zijn massa's gezondheidsapps voor huis-tuin-en-keukengebruik. Sommige zijn zeer praktisch en interessant, ook omdat ze slim gebruikmaken van specifieke eigenschappen van de smartphone. Dat geldt bijvoorbeeld voor de talloze programmaatjes waarmee je je hartritme kunt registreren door je vinger voor de lensopening van de camera te houden (bijvoorbeeld Heartbeat). De lens registreert het ritme waarmee het bloed door de vinger stroomt. Andere programmaatjes voldoen meer aan de behoefte van de wellnessindustrie en beogen vooral dat de gebruiker 'lekker in zijn vel' komt. Apps als Sleep Cycle of WakeMate bijvoorbeeld. Die leggen je slaappatroon vast en moeten ervoor zorgen dat je lekker fris wakker wordt. Ze wekken nooit op het dieptepunt van de slaap, maar juist als deze lichter wordt; zo is de gedachte. Voorwaarde is natuurlijk wel dat de smartphone 's nachts ondersteboven naast het hoofdkussen ligt. Alleen zo kan de telefoon bewegingen en dus het slaappatroon registreren.

Heartbeat werkt prima - aardig is ook de grafiekfunctie - maar wie iedere minuut extra in bed koestert, zal snel uitgekeken zijn op slaapapps. Deze hanteren een 'wekmarge' waardoor je in het uiterste geval zelfs een half uur te vroeg naast je bed kunt komen te staan. Wie heeft daar nou zin in?

Daarnaast is er een grote categorie gratis apps die voor van alles en nog wat goed heten te zijn.

Gratis is natuurlijk altijd bedenkelijk, want wat wordt hier aangesmeerd? Nivea bijvoorbeeld heeft een app op de markt gebracht die op basis van actuele meteorologisch gegevens per huidtype zon- en smeeradviezen geeft. Grappig, vooral omdat dankzij de GPS-functie van de smartphone het advies per locatie verschilt. Misschien moet je van de app wel wat veel en vaak smeren, maar niemand verbiedt je natuurlijk de uv-beschermers van de concurrent te gebruiken.

Aardig zijn ook de ovulatieprogrammaatjes, in feite de moderne versie van het kruisje in de damesagenda, een ruggesteuntje voor wie werkt aan nageslacht. Of het helpt, zoals hier en daar op internet wordt beweerd, is onduidelijk. In Nederland zijn bewezen appzwangerschappen in ieder geval onbekend.

Ook in de categorie gratis vallen de apps die zorgverzekeraars op de markt brengen. Apps die zeer uiteenlopende kunstjes vertonen. CZ Reishulp bijvoorbeeld laat je nooit meer zoeken naar het telefoonnummer van je ziektekosten-, reis- of autoverzekering, noch naar de pech-onderweg-hulp. Handig, maar niet meer dan dat.

Reclame maken kan ook slimmer, bewijst concurrent VGZ. Die bracht een app op de markt om de medicijnentrouw te bevorderen. Wie zijn pillendoos vergeet, maar wel de app VGZ Medicijnen op zijn smartphone laadde, krijgt een seintje om bij de les te blijven.

Lucien Engelen, directeur van het innovatiecentrum van UMC St. Radboud in Nijmegen en expert op het terrein van nieuwe technische toepassingen in de zorg, verwacht vooral veel van dit soort medicatieapps, evenals apps die zijn ontwikkeld voor specifieke groepen patiënten, zoals diabetici. Die kunnen bijvoorbeeld hun bloedwaarden registeren en bewaken dankzij Glucose Buddy.

Engelen: "Veel apps worden door medische professionals maar ook door leken enthousiast gedownload. Maar anders dan vaak wordt aangenomen, daalt het gebruik snel zodra het nieuwe ervan af is. Maar dat geldt niet voor dit soort specifieke apps die beantwoorden aan de behoefte van een duidelijke groep."

Dat zal waarschijnlijk ook wel gaan gelden voor de app Pollennieuws, een afgeleide van de gelijknamige website, of apps waarmee je je gemoed kunt peilen, zoals Sad Scale. Dagelijks twintig vragen zijn daarbij genoeg om de vraag te beantwoorden: hoe nu verder? Wie opvallend negatief scoort en dus ernstig depressief is, krijgt de opdracht direct 911 te bellen. Want zoals veel apps, is ook Sad Scale ontwikkeld voor de Amerikaanse markt. In Nederland kloppen we in zo'n geval eerder aan bij een GGZ-instelling, psycholoog of psychiater. Ook die zijn te vinden, met tussenkomst van de smartphone, dankzij de app Zorgkaart. Daarop kun je dankzij een prima werkende GPS-functie overal in Nederland achterhalen waar de dichtstbijzijnde zorgverlener huist. Van abortuskliniek tot verloskundigenpraktijk, apotheek tot ambulancedienst. Wat wel ontbreekt, onhandig genoeg, zijn hun telefoonnummers.

Aardig zijn verder de apps die zich laten lezen als een naslagwerk. Had vroeger iedere familie een 'Medisch handboek voor het hele gezin' in de boekenkast, tegenwoordig voorziet vooral internet in deze behoefte; of, in draagbare vorm: de smartphone. Huisarts en acupuncturist René Fonville uit Elst maakte met (betaalde) apps als 'Dokter thuis' of 'Dokter op reis' een apphandboek. Weliswaar is het aantal ziektebeelden beperkt, maar voor wie dubt over de vraag 'wel of niet naar de dokter?' is het informatieve kost.

Echt interessant worden apps pas als ze de leefstijl gaan beïnvloeden van grote groepen mensen, zegt Lucien Engelen. "Die zullen de komende tijd hun entree maken. Apps die het gedrag, gewicht, bloeddruk, glucose monitoren. Gegevens die vervolgens gedeeld worden met zorgprofessionals, waarna de patiënt zelf aan de slag kan met trainingsprogramma's."

Zover is het nog niet. Er zijn weliswaar talrijke bewegingsprogramma's (RunKeeper Pro of Nike+ GPS), programma's waarmee je je hartslag (Heartbeat) kunt controleren en apps die de verhouding tussen voeding en beweging bewaken (Lose It!, Tap & Track), maar deze richten zich vooral op sporters en gewichtsfanatici. Ze zijn bovendien redelijk ingewikkeld en bewerkelijk, bijvoorbeeld omdat je veel gegevens moet invoeren.

Daarnaast zijn er natuurlijk apps die veel beloven, zoals de diverse antirookprogramma's. My Last Cigarette is volgens de producent ontwikkeld voor en door de eigen medewerkers en werkt bewezen, jubelt de maker.

Maar Wanda de Kanter, longarts op de antirookpoli van het Rode Kruis Ziekenhuis Beverwijk, vindt MLC veel te passief. "Allereerst: 95 procent van de mensen die willen stoppen, stopt ook op eigen kracht. Voor de rest is het veel moeilijker. Willen zij stoppen, dan moeten ze eerst inzicht krijgen in hun motivatie en gedrag. Daarvoor zijn gesprekken nodig. Pas daarna moet je stoppen. Bovendien: we weten uit onderzoek dat het na falen wel vijf jaar kan duren voordat mensen weer een serieuze poging ondernemen om te stoppen."

Dus stoppers kunnen beter hulp zoeken. Sinds 1 januari wordt dat ook vergoed door de basisverzekering.

Smartphones & apps
De smartphone is in feite een mobiele telefoon die een continue verbinding heeft met het internet.

De bekendste smartphone is de iPhone van Apple, maar daarnaast zijn er talrijke smartphones van andere merken, de zogenaamde Androids.

Op de iPhone en Androids zijn apps - programmaatjes speciaal voor smartphones - te laden.

De apps zijn verkrijgbaar bij bijvoorbeeld de iTunes Appstore of Android Market. Apps bij de laatste aanbieder zijn vaak een paar dubbeltjes goedkoper dan bij de eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden