De slimste aan de macht

Het woord was aan een gestage opmars bezig, om nu ineens door te breken: meritocratie, de samenlevingsvorm waarbij de meest talentvolle mensen de dienst uitmaken. Kun je van deze toekomstdroom een avond voor 'Tegendenkers' maken? Want hier is toch nauwelijks iets tegenin te brengen? Niet je afkomst, geslacht of ras bepaalt je positie in de maatschappij, maar je talent.

Denker des Vaderlands Hans Achterhuis steekt graag een lofzang op deze meritocratie af. Daarbij grijpt hij terug op Athene en Florence, steden die hem telkens weer overrompelen met hun historische rijkdom aan kunst en cultuur. Om te kunnen begrijpen dat deze stadstaten zoveel groots hebben voortgebracht haalt Achterhuis de Amerikaanse-Duitse denker Hannah Arendt aan. Zij verklaart dit in de geschiedenis unieke fenomeen vanuit 'de agonale mentaliteit', de geest van wedijver, die de burgers van beide republieken bezielde. Het gaat om "een hartstochtelijke aandrift om te laten zien wie men was, om zich te meten met anderen".

Evelien Tonkens, bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap, zet vraagtekens bij het meritocratisch ideaal. In een standenmaatschappij van vroeger, zo is haar idee, hadden mensen goede redenen om te denken dat hun lage positie te wijten was aan de omstandigheden. Maar als men gelijke kansen krijgt en desalniettemin slecht presteert, dringt onvermijdelijk de conclusie op dat het hun eigen schuld was. Met als gevolg dat er een nieuwe onderlaag ontstaat die vol wrok zit vanwege hun geschonden zelfrespect. Terecht stelt Tonkens: er is maar één ding erger dan verliezen: terecht verliezen. Is dit de bom onder het meritocratisch ideaal? Tegendenken in optima forma.

Tegendenkers: De slimste aan de macht. 17/12, 20.00-21.30 uur. Aula van het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht, Domplein 29 Utrecht. De lezing (in samenwerking met Studium Generale) is gratis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden