De sleutel tot religieuze tolerantie? Girlpower!

Met de kwast als wapen pleiten 35 Israëlische vrouwen met verschillende geloofsovertuigingen voor religieuze tolerantie. 'We accepteren andere religies zoals een vrouw haar snurkende man.'

Toen de Israëlische schilderes Sheila Dvore Casdi buiten de geluiden van oorlog en haat hoorde, besefte ze: het enige wapen dat ik heb is mijn kwast. Ze bombardeerde 'Make art, not war' tot haar motto en ging rekruteren. Er moest een leger komen zonder geweren maar met verfpistolen. Haar doel: het ontmantelen van vijandschap in plaats van het beoefenen ervan.

Dvore Casdi ging langs kunstenaressen met verschillende religieuze achtergronden. "Ik vroeg hen: wil je je buren leren kennen, afstand overbruggen, leren van elkaars overtuigingen? Ik dacht dat ze zouden zeggen: luister Sheila, hou op met dromen in oorlogstijd. Ik was verrast want de meeste vrouwen vroegen: wanneer beginnen we?"

Zo kwam het dat week na week 35 joodse, islamitische, christelijke en circassische vrouwen in hun auto's stapten en naar het Wizo Community Center in de Noord-Israëlische stad Afula reden om gezamenlijk kwasten in potten verf te dopen en grote witte doeken te beschilderen. Met olijfbomen, want dat moest volgens Dvore Casdi de rode draad worden.

De olijfbomen van de vrouwen vormen samen een tentoonstelling die over de wereld reist en sinds deze week in Nederland te zien is. Voor de gelegenheid zijn de 35 vrouwen naar Amsterdam gevlogen. Naast Dvore Casdi zijn Dalya Notkin-Segal (joods) en Fatma Okhasi (moslim) aangeschoven.

Het is een gegiebel van jewelste. Er wordt veel geknuffeld en oeh's en ah's vliegen in het rond. Toch zijn de vrouwen hier niet om over haar of huid te praten of over de nootjes die op tafel staan (die wel/niet goed zijn voor de lijn), ook al doen ze dat soms, als ze een beetje afdwalen. Ze hebben een boodschap.

Waarom olijfbomen?

Okhasi: "De olijfboom is heel belangrijk voor mij, ik heb er honderdtwintig in mijn tuin staan! In de Koran is het een heilige boom, die kracht symboliseert. Want als je hem snoeit, of zelfs omhakt, groeit hij opnieuw, ontspruiten er nieuwe takken."

Dvore Casdi, tegen de interviewer: "Gebruik jij olijfolie voor je huid? Nee? Oh, dat moet je echt doen."

De vrouwen schateren. Notkin-Segal, weer serieus: "Voor mij zijn de stronken van de olijfboom symbolisch, ze staan symbool voor familie." Ze laat een plaatje van haar schilderij uit de expositie zien. "De takken zijn verstrengeld met elkaar. Je ziet een muur erachter. Als je niet praat, blokkeer je, creëer je afstand. Er moet gepraat worden, dat is nodig voor ons land."

Okhasi pakt haar telefoon en laat haar schilderij zien. Ze swipet langs selfies van haar en het schilderij; een afgehakte olijfboom, waar een nieuwe tak uitkomt. "Dat is de nieuwe generatie", zegt ze. "Mensen die geven om vrede."

Wat motiveerde jullie om met Sheila mee te doen?

Notkin-Segal: "Ik wilde mijn buren leren kennen! Ik heb tijdens het schilderen veel samengewerkt met Mashchaz, een moslimvrouw. Ik nodigde haar thuis uit. Ze had eenzelfde soort huis als ik, met dezelfde keuken! Zij had boeken, ik had boeken. Zij had een televisie, ik had een televisie. Dat was een eyeopener. Het is net als met je hart. Als je de deur opent, kan iemand naar binnen. Maar als je de deur dichthoudt, weet niemand wie je bent."

Okhasi: "Datzelfde had ik met Karin, een joodse kinderjuf uit Afula. Wij schilderden samen en maakten bij toeval dezelfde achtergrond, met één verschil: ik schilderde een moskee, zij een synagoge. We planden het niet, we begonnen met schilderen en zeiden: wat gebeurt, gebeurt. Toch integreerden we onze religieuze symbolen. Ik kwam erachter dat joodse vrouwen helemaal niet raar zijn, Karin had net als ik soms problemen met haar kinderen of man. Ze was net zo menselijk!"

Hoe zijn jullie bevriend geraakt?

Notkin-Segal slaat een arm om Okhasi: "Da's een leuk verhaal!"

Okhasi: "Mijn 18-jarige zoon had een bril nodig en Dalya is opticien. Hij wilde niet naar haar toe, hij was bang aangekeken te worden. Maar ik besprak het met Dalya en vroeg haar om hem op zijn gemak te stellen. Ik wilde de weerstand in hem doorbreken, ten opzichte van joden."

Ze giechelt. "En ten opzichte van de bril natuurlijk!"

Notkin-Segal: "Ik heb hem een knuffel gegeven toen hij binnenkwam."

Okhasi: "Dat deed hem zo goed! Mijn connectie met Dalya is heel belangrijk voor mij, ook al heeft ze andere overtuigingen. Ik wil haar niet veranderen of beïnvloeden, alleen kennen."

Waren er conflicten in de groep? Jullie schilderden door terwijl het in Gaza oorlog was.

Dvore Casdi: "Dat was een verschrikkelijke tijd voor ons allemaal. Ik was bang dat de vrouwen niet zouden komen opdagen, dat ze elkaar zouden uitmaken voor van alles en nog wat. Maar de meesten kwamen, al dan niet schoorvoetend. Asma bijvoorbeeld, een moslimvrouw, zei verschrikkelijke dingen over joden. Dan zeiden de joodse vrouwen: 'Ja, maar jullie Arabieren doen dit, en dat!' Gelukkig hebben we de haat kunnen overwinnen door veel te praten, we zijn er sterker door geworden."

Okhasi: "Ik voelde me heel slecht, het waren moeilijke tijden. We begrepen elkaar vaak niet. Ik wist niet meer wie goed of fout was, en daarmee worstelde ik in de groep. Ik kwam uiteindelijk tot de conclusie dat we één familie zijn. Wij zijn niet degenen die doden, wij hebben een goed hart."

Dvore Casdi: "We zijn met 35 vrouwen, moet je nagaan, we hebben ruzie gehad over van alles, ook over make-up."

Notkin-Segal: "We hebben geprobeerd te streven naar vrede. We zeggen niet: een synagoge is beter dan een moskee. We vieren gewoon Kerst met de christenen, Suikerfeest met de moslims, Chanoeka met de joden."

Okhasi: "Vrede is onze religie."

Notkin-Segal: "We accepteren andere religies zoals een vrouw haar man die snurkt accepteert."

Okhasi: "Ik vertel Dalya wat wel en niet mag in mijn religie. Dat we geen ham eten bijvoorbeeld."

Notkin-Segal: "En dat jullie geen wijn drinken! Daar had ik geen idee van!"

Nemen de mensen om jullie heen geen aanstoot aan jullie religie van vrede?

Dvore Casdi: "Ik was bang voor stenen door mijn ruit, maar er gebeurde niets."

Notkin-Segal: "Jammer!"

Dvore Casdi: "Ja, ik wilde revolutie!"

Notkin-Segal: "Iemand vroeg mij op Facebook of ik in Okhasi's vrijwel Arabische dorp wilde wonen of zo, omdat ik zoveel met haar omging. Toen schreef ik: ze is al mijn buurvrouw, dus waarom zou ik in haar dorp willen wonen? Zo'n antwoord had-ie niet verwacht."

Okhasi: "Sommige vrienden staan achter me, maar anderen zeggen: wat doe je met die joden, hoe kan je met hen zijn? Dit is verschrikkelijk! Jullie zijn dromers!"

Wat is volgens jullie de sleutel tot religieuze tolerantie?

In koor: "Girlpower!"

Okhasi: "Wij zijn geen dominees van een bepaalde religie, maar geloven wel vast dat vrouwen de sleutel tot religieuze tolerantie zijn. Een vrouw kan zoveel bijzondere dingen doen. Een familie bij elkaar houden, en inderdaad: ook al snurkt manlief. Vrouwen zorgen voor eten, helpen andere mensen, geven een voorbeeld. Zij leren hun kinderen wat het is om tolerant te zijn. Zoals ik probeerde de weerstand in mijn zoon te doorbreken door hem naar Dalya's brillenwinkel te sturen."

Notkin-Segal: "Tolerantie begint bij de kinderen. We moeten het idee van vrede generatie op generatie doorgeven."

Hoe zien jullie dit na de aanslagen in Parijs?

Okhasi: "We geven niet op! We zijn des te vastberadener door te gaan met het streven naar religieuze tolerantie. Kijk naar ons, wij zijn een voorbeeld! We stonden op afstand van elkaar, maar nu niet meer."

Dvore Casdi: "Wij proberen via een smalle, lokale weg te beïnvloeden, vrede te brengen. Kunst is ons wapen omdat het therapeutisch is. Kunst zorgt ervoor dat iemand zichzelf onderzoekt, naar binnen keert, in plaats van naar buiten te keren en geweld te plegen."

De schilderijen zijn tot half december in het Atrium in het stadhuis van Den Haag te zien. Dan verhuizen ze naar de Centrale Bibliotheek van Rotterdam, waar ze tot 17 januari hangen. Van 12 februari tot 16 april zijn de olijfbomen te bezichtigen in Museum Sjoel in Elburg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden