De sleutel ligt in de hersenen van Ernst Jansen

Advocaat veroordeelde oud-neuroloog hanteert nieuwe strategie voor hoger beroep: hersenbeschadiging

"Ik zei eerder dat ik goed zicht had op de hersenen van mijn patiënten. Maar eigenlijk was ik zelf ziek in mijn hersenen."

Dat wordt naar verwachting de verdedigingslijn namens oud-neuroloog Ernst Jansen vandaag voor het gerechtshof in Arnhem. Hij gaat daar in beroep tegen de drie jaar onvoorwaardelijke celstraf die de rechtbank in Almelo hem ruim een jaar geleden oplegde. Willens en wetens had hij twintig jaar terug - toen nog opererend onder de naam Jansen Steur - zijn patiënten ernstige schade berokkend, oordeelden de rechters. Ze hielden hem zelfs verantwoordelijk voor de zelfdoding van een van hen - een vrouw bij wie Jansen psychische problemen negeerde en tegen wie hij ten onrechte bleef zeggen dat ze dement was.

Aan het begin van de zaak had Jansen zich gepresenteerd als een gewetensvolle en bekwame arts die enkel het beste wilde voor zijn patiënten. Die soms vroege diagnoses stelde, om mensen maar zo snel mogelijk aan een effectief medicijn te krijgen. Een betoog dat hij vol bleef houden ondanks de verklaringen van een reeks collega's. Die vasthoudendheid dreef deze hoogleraren tot wanhoop en zo kon het gebeuren dat Jos Snoek, de Groningse neuroloog die uitgerekend door Jansen zelf was uitgekozen als getuige-deskundige, heftig uitviel en Jansen 'hap-snap-diagnoses' verweet. Het beeld van de weliswaar eigenwijze maar toch competente neuroloog viel daarmee in de rechtszaal aan duigen.

In de voorbereiding van het hoger beroep, eerder dit jaar, bleek dat niet meer te herstellen voor Peter Plasman - de nieuwe advocaat die Jansen in dienst heeft genomen. Het Arnhemse hof wil niet alsnog een nieuwe neuroloog oproepen die kan uitleggen dat de werkwijze van Jansen nog zo gek niet was.

Al te hard leek Plasman daarin niet te geloven - hij kwam pas op deze zitting met een paar achternamen van neurologen die later allang niet meer werkzaam bleken. Sterker nog, de nieuwe advocaat stuurt eerder aan op de incompetentie van Jansen, een kwart eeuw geleden in het Medisch Spectrum Twente. Plasman kreeg het voor elkaar dat Jansen opnieuw lichamelijk wordt onderzocht.

Die strategie lijkt kansrijker: voor de rechtbank in Almelo hadden psychologen al verklaard dat Jansen vanwege een narcistische persoonlijkheidsstoornis en pillenverslaving verminderd toerekeningsvatbaar moest worden verklaard. De rechters namen dat vorig jaar niet over, zonder duidelijke uitleg in het vonnis.

Deze week zal de nieuwe deskundige uitleggen wat er mis is in de hersenen van Jansen. De oud-specialist nam daarop zelf al een voorschot. Hij werkte mee aan een boek van neurowetenschapper Metta de Noo - de vrouw die eerder met succes de veroordeling van verpleegkundige Lucia de B. aanvocht. Zij poneert in het boek de stelling dat Jansen door een auto-ongeluk in 1990 een milde hersenbeschadiging opliep. Die zou zijn disfunctioneren grotendeels verklaren.

Om dat beeld te ondersteunen zal de verdediging van Jansen, de arts die zoveel waarde hechtte aan zijn dokterseer en competentie, vandaag moeten benadrukken dat hij veel minder capabel was en is dan hij altijd heeft willen uitstralen. Geen makkelijke opgave, maar het ziet ernaar uit dat het de enige manier is waarop hij uit de cel kan blijven.

Het ligt voor de hand dat de aanklagers zullen antwoorden dat Jansens nieuwe strategie niet het gevolg is van een beter inzicht in zijn eigen persoonlijkheid, maar omdat hij is geschrokken van de onverwacht hoge celstraf. Als het aan hen ligt, kan er nog wel een schepje bovenop: ze willen alsnog aantonen dat Jansen zijn patiënten doelbewust in 'hulpeloze staat' achterliet - een onderdeel van de aanklacht waarvan de Almelose rechters hem vrijspraken.

Niet aanwezig

Ernst Jansen is vandaag waarschijnlijk niet aanwezig. Kan die houding tegen hem gaan werken bij de uitspraak? "Die hoeft hierdoor zeker niet zwaarder uit te vallen. Niemand is vooraf bij voorbaat verplicht zijn proces bij te wonen", zegt Lonneke Stevens, hoofddocente straf(proces)recht aan de Vrije Universiteit Amsterdam. "Maar rechters zijn natuurlijk ook mensen: die zien liever een verdachte. Nu kunnen ze niets navragen." De keuze om zijn cliënt thuis te laten kan volgens Stevens passen in de strategie van advocaat Peter Plasman. "Soms heeft een advocaat een verdachte niet altijd in de hand. Het is goed mogelijk dat de advocaat het nadeel van een afwezige verdachte kleiner inschat dan het nadeel van een verdachte die aanwezig is maar ineens dingen gaat zeggen die helemaal niet in de verdedigingslijn passen."

De meeste verdachten willen tijdens een proces juist graag praten, zegt de VU-wetenschapper. "Aanwezigheid van een advocaat kan het zwijgen versterken. Hoewel in deze zaak geen sprake is van gebruik van zwijgrecht: de verdachte heeft al allerlei verklaringen afgelegd, tegen de politie en bij de rechtbank. De benodigde informatie ligt er grotendeels al."

Als de rechters het nodig achten, kunnen ze volgens Stevens alsnog de aanwezigheid van een verdachte bevelen. "Bijvoorbeeld om in te schatten hoe een verdachte er persoonlijk aan toe is." Dat kan nodig zijn als het nieuwe persoonlijkheidsrapport over Jansen vragen openlaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden