De slager stalt zijn geld op de Bahama's

Beeld Trouw

Niet alleen grote bedrijven maar ook particulieren vestigen bedrijven in belastingparadijzen. Alleen al bij slechts één juridisch dienstverlener, Mossack Fonseca uit Panama, gaat het al om honderden Nederlanders, blijkt uit onderzoek van Trouw en Het Financieele Dagblad. De Belastingdienst vraagt deze belastingparadijzen nog nauwelijks om informatie.

Toch gaan zij op zoek naar andere wegen om minder belasting te betalen. Uit onderzoek van Trouw en Het Financieele Dagblad blijkt dat Nederlanders alleen al via Mossack Fonseca, een van de grotere juridisch-financiële dienstverleners wereldwijd, in de loop der tijd meer dan 500 offshore vennootschappen, stichtingen en trusts hebben opgericht in belastingparadijzen.

Vooral in Panama en op de Britse Maagdeneilanden (BVI), maar bijvoorbeeld ook op de Seychellen, Samoa of de Bahama's. Eind 2015 waren daarvan nog steeds meer dan 200 vennootschappen actief, waarvan meer dan de helft op de BVI.

Jan van Koningsveld, directeur van Offshore Kenniscentrum en vorig jaar gepromoveerd op misbruik van offshore vennootschappen, verbaast dat niet. "Uit mijn onderzoek komt naar voren dat de BVI marktleider zijn op het gebied van het oprichten van offshore vennootschappen. Momenteel staan er ongeveer 1,2 miljoen vennootschappen geregistreerd en jaarlijks worden er ongeveer 50.000 nieuwe opgericht.

Anonimiteit bevorderend
Dat heeft mede te maken met de hoge mate van anonimiteit bevorderende kenmerken. Zo is een BVI-vennootschap vrijgesteld van belastingheffing. Het gevolg hiervan is dat de lokale belastingdienst zelf weinig tot geen informatie heeft en dus maar beperkt internationaal kan uitwisselen."

Een ander belangrijk kenmerk is volgens Van Koningsveld de beperkte openbaarheid van gegevens. "Het handelsregister is er slecht toegankelijk, het is bijvoorbeeld niet via internet te raadplegen. En met een uittreksel uit het handelsregister kom je niet veel verder. Zo worden de gegevens van de aandeelhouders en bestuurders daar niet op vermeld."

Hoewel de internationale regelgeving de laatste jaren strenger is geworden, blijven er nog genoeg mogelijkheden over om familievermogen of inkomsten buiten het zicht van de Belastingdienst te houden.

Zo zijn in steeds meer landen de aandelen aan toonder (aandelen die niet op een naam geregistreerd staan) afgeschaft, maar kunnen via aandeelhouders in naam (nominee shareholders) de uiteindelijk eigenaren van het vermogen (de zogeheten ultimate beneficial owners (ubo's)) toch worden afgeschermd. De uiteindelijke eigenaar kan in deze gevallen de zeggenschap behouden over een vennootschap via een functie als bestuurder (director) of gerechtigde (attorney).

Registered agent
De Nederlanders uit het onderzoek die een offshore-entiteit oprichten, maken daarvoor nauwelijks gebruik van de diensten van Nederlandse trustkantoren. Veelal worden de diensten van Antilliaanse bedrijven of trustkantoren uit Hongkong of Cyprus gebruikt. Die roepen weer de hulp in van bedrijven als Mossack Fonseca uit Panama. Mossack Fonseca is een zogenoemde 'registered agent', een juridisch dienstverlener die op verzoek van trustkantoren en (financiële) adviseurs bedrijven opzet in belastingparadijzen. Het bedrijf heeft daarvoor vergunningen in vele landen.

Zo zet Mossack Fonseca bijvoorbeeld in 2007 een bedrijf op de Seychellen op voor een rioolreiniger in het oosten van het land. De Panamese dienstverlener wordt hiervoor benaderd door een een tussenpersoon op Cyprus. In 2009 en 2012 laat een kantoormeubelmaker uit het midden van het land vier vennootschappen op zijn eigen naam en die van zijn zoon vestigen op Samoa.

Mossack Fonseca wordt door een intermediair uit Hongkong gevraagd om deze bedrijven op te zetten op het eiland in de Stille Oceaan. Zowel rioolreiniger als de meubelmaker laten weten geen commentaar te willen geven.

Beeld anp

Deze structuren zijn legaal, mits de betrokkenen hun bezittingen melden in hun belastingopgaven. De Belastingdienst is de enige die dit weet, maar die zegt niets over individuele gevallen.

Mkb-bedrijven
Zo zijn er vele voorbeelden. Uit gelekte gegevens van Mossack Fonseca blijkt dat de Nederlanders die offshore vennootschappen opzetten heel divers zijn. De meesten hebben op het eerste gezicht geen erg groot vermogen. Naast enkele constructies om familievermogen te stallen, zitten er vooral veel eigenaren van mkb-bedrijven tussen zoals een restaurant-eigenaar, een bankmedewerker, stuwadoors, plantenkwekers en een eigenaar van een cadeauwinkel.

Volgens een voormalig belastinginspecteur, die vanwege zijn vroegere ambt anoniem wil blijven, kunnen deze mensen geld wegsluizen naar belastingparadijzen door bijvoorbeeld gebruik te maken van verborgen contracten. "Bedragen worden dan overgemaakt naar deze vennootschappen die geen band lijken te hebben met de betaler. Maar via 'side letters' kunnen ze toch de begunstigde zijn van de sommen geld. De fiscale kamer van de Hoge Raad heeft deze constructie als fraude betiteld."

De in het onderzoek gevonden vennootschappen vormen zeer waarschijnlijk een klein gedeelte van het totaal door Nederlanders opgezette constructies. Hoewel Mossack Fonseca leidend is in BVI-vennootschappen, zijn er veel meer van deze dienstverleners zoals het eveneens Panamese Morgan & Morgan of Ocra op het Eiland Man. Deze partijen hebben, net als Mossack Fonseca, elk al meer dan 200.000 offshore-vennootschappen opgericht. Dit onderzoek heeft geen zicht op de vennootschappen van deze andere dienstverleners.

Verhullingsproducten
Jan van Koningsveld, die 25 jaar voor de fiscale opsporingsdienst Fiod heeft gewerkt, ziet dat ondanks nieuwe financiële wet- en regelgeving de vraag naar 'verhullingsproducten' nog onverminderd groot is. Hij vindt het opvallend dat er ondanks het grote maatschappelijke belang nauwelijks structureel aandacht is voor deze offshore wereld. 'Er is op het gebied van kennis en de effecten van het gebruik en misbruik van deze offshore-vennootschappen nog wel wat te winnen bij trustkantoren, banken, toezichthouders en wetshandhavers zoals de Belastingdienst en politie.'

De Belastingdienst lijkt inderdaad weinig oog te hebben voor al deze offshore constructies. Sinds 2006 heeft Nederland met 28 belastingparadijzen verdragen afgesloten om informatie uit te wisselen. De laatste zogenoemde TIEA (tax information exchange agreement) werd in 2013 gesloten met de BVI. Maar uit gegevens van het ministerie van Financiën blijkt dat er in de afgelopen jaren nog weinig informatieverzoeken richting belastingparadijzen zijn gestuurd (zie kader).

Belastingontduiking
In 2014 bleek dat de Belastingdienst, na openbaarmaking van de gegevens door de organisatie van onderzoeksjournalisten ICIJ, 110 vennootschappen aan Nederlanders konden worden gekoppeld. Van deze namen bleven er na schiftingen 82 over die nader zijn onderzocht op mogelijke belastingontduiking.

De 40 andere gevallen vielen af omdat de personen niet meer te waren te achterhalen of omdat deze de constructie gewoon in hun belastingaangifte hadden gemeld. Uiteindelijk zijn circa 25 zaken overgebleven met een reële kans van slagen

In 2012 werden er door de Nederlandse Belastingdienst 96 internationale informatieverzoeken ingediend, waarvan de helft aan Liberia. Dat had te maken met vragen naar aanleiding van een onderzoek naar btw-fraude in één zaak. In 2013 waren dat er maar 21, waarvan de helft aan de Kanaaleilanden Guernsey en Jersey. In 2014 werden 29 verzoeken aan belastingparadijzen gestuurd. In 2015 werden in totaal 56 verzoeken ingediend, waarvan de meesten aan de Kanaaleilanden en het eiland Man.

Van de landen die in het onderzoek naar voren komen, zijn alleen aan de Britse Maagdeneilanden in totaal 7 verzoeken verzonden. Bij de andere landen die in het onderzoek naar boven komen, zoals de Bahama’s, Samoa en de Seychellen is tot en met vorig jaar nog geen enkel verzoek om informatie gedaan.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Financiën krijgt de Belastingdienst steeds meer grip op in het buitenlandse gestald vermogen. In 2010 is de wet veranderd waardoor iedere belastingplichtige in de aangifte afgezonderd particulier vermogen (APV), zoals familietrusts of buitenlandse stichtingen, moet aangeven. Vorig jaar kwam vanuit APV's € 155 mln belastingopbrengst binnen.

De woordvoerder geeft verder aan dat het opvragen van informatie in belastingparadijzen pas kan als in Nederland alles is geprobeerd om achter informatie te komen. Dat kan soms jaren duren. Daarbij komt dat in het overgrote deel van de afgesloten TIEA-verdragen is opgenomen dat er geen vragen kunnen worden gesteld over de periode voor de afsluiting ervan. Het gros van de verdragen komt uit de jaren 2011 en 2012. Dan duurt het meestal nog jaren voordat er heffingen en boetes kunnen worden opgelegd.

Voor hoeveel Nederlanders dat geldt in dit onderzoek is uiteraard niet bekend.

De naam van de anoniem opgevoerde belastingexpert is bij de redactie bekend.

Onderzoeksteam Panama Papers
Het onderzoek naar de Panama Papers is gezamenlijk uitgevoerd door Trouw en Het Financieele Dagblad. Het team bestaat uit economieredacteur Jan Kleinnijenhuis (Trouw), onderzoeksjournalist Karlijn Kuijpers (bij Trouw gedetacheerd door onderzoeksbureau Somo), onderzoeksjournalist Siem Eikelenboom (FD) en datajournalist Gaby de Groot (FD). Op PanamaPapers.nl staan alle artikelen van het Nederlandse onderzoeksteam en enkele verhalen die door buitenlandse media als de Süddeutsche Zeitung, de BBC, Le Monde en De Tijd zijn gepubliceerd.

Panama Papers is een project van het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), een Amerikaanse organisatie van onderzoeksjournalisten, die gefinancierd wordt met subsidiegeld en donaties en valt onder het Center for Public Integrity in Washington. Trouw en het FD ontvangen geldelijke ondersteuning van het Center for Public Integrity/ICIJ voor hun onderzoek naar de Panama Papers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden