De slag om de snelweg

Meestal scheurt de automobilist er onbewust aan voorbij, die aparte plek langs de snelweg. Trouw staat even stil in de berm (1).

Het onderzoek naar de wensen van de (snel)weggebruiker, dat dit najaar wordt uitgevoerd in opdracht van Verkeer en waterstaat, is dus het gevolg van de tijdgeest. De overheid heeft lang een strikt beleid gevoerd inzake voorzieningen langs de snelweg. “Wij krijgen ik-weet-niet-hoeveel verzoeken om een mobiele patatkraam of een kiosk te mogen plaatsen op een parkeerplaats”, zegt Berrevoets collega Gerrit van Kekem.

Wat in Duitsland of België vrij gewoon is, mag in Nederland niet. Van Kekem: “Ik sluit niet uit dat het ook in Nederland soepeler zal worden geregeld, maar voorlopig zitten wij vast aan bepalingen. Dat heeft er ook mee te maken dat we een tamelijk vol land zijn. De ruimte is beperkt. Je kunt nu op een parkeerplaats tanken, een hapje eten, je hond uitlaten, je benen strekken, een plas doen, telefoneren en daar houdt het mee op. Maar als de weggebruiker straks iets vraagt en het blijkt rendabel te zijn, dan gaan we er naar kijken.”

Er is al sprake van een liberaal regime vergeleken met vrij kort geleden. “Vroeger mochten er in tankstations slechts artikelen verkocht worden die direct met de auto te maken hadden. Olie mocht, maar wèl verpakt. Dat is nog zo, vastgelegd in het Voorzieningenbeleid. Maar tegenwoordig is het assortiment zo groot: je kunt bijna je weekendboodschappen langs de snelweg doen. Speelgoed, sigaren, bloemen - noem maar op. Door de meeste pomphouders worden de mogelijkheden maximaal uitgebuit. Terwijl er een tijd is geweest dat zelfs het aantal soorten chocolade in regels was vastgelegd”, zegt Berrevoet.

Alcohol bij de pomp is nog wel verboden, voegt Van Kekem eraan toe. “Dat is om automobilisten niet in verleiding te brengen. Hoewel ik toegeef dat het wat krom klinkt. Het is mogelijk dat mensen zich een stuk in de kraag drinken in een wegrestaurant, terwijl een blikje bier in een pompstation niet verkocht mag worden.”

Desondanks is het voorzieningenbeleid van de rijksoverheid voor 'verzorgingsplaatsen' langs de snelweg zo klaar als een klontje. Een keurig netwerk schrijft voor dat er om de 20 km een parkeerplaats met een benzinestation is of mag worden aangelegd en om de 40 km een wegrestaurant. Het beleid voorziet verder in een benzinestation om de 40 km waar dag en nacht getankt kan worden en een wegrestaurant met dag- en nacht-service om de 80 km.

“Dat is het beleid voor de snelwegen van het hoofdwegennet”, zegt Van Kekem. Wat benzinestations betreft is Nederland grotendeels 'af', voor wegrestaurants zijn er nog witte plekken. Parkeerplaatsen zonder een tankstation of restaurant zijn er ook, maar die vormen volgens Van Kekem een 'uitstervend soort'. Nieuwe komen er in elk geval niet meer bij. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor de aanleg van de 'voorzieningenplaatsen' langs de snelweg - de veilige in- en uitrit, de aanduidingsborden, de parkeerplaatsen. Welke benzinemaatschappij of restaurantketen zich er mag vestigen, is nu nog een zaak van het ministerie van economische zaken. Onlangs is aan de Tweede Kamer een nieuwe uitgifteregeling ter goedkeuring aangeboden, waarin de hoogste bieder zich op de parkeerplaats mag vestigen. De vrees dat de maffia het straks langs de snelweg voor het zeggen krijgt, wordt door de medewerkers van Verkeer en waterstaat niet gedeeld. De rijksoverheid moet nog overleggen met de branche over de voorwaarden voor vestiging, heeft staatssecretaris Vermeend van financiën gezegd.

Eén bepaling blijft, naar het zich laat aanzien gehandhaafd. Berrevoet: “Als een station moet verdwijnen door verlegging of door aanleg van een snelweg, kan de maatschappij of de particuliere pomphouder aanspraak maken op compensatie.”

Het was tankstations tot voor kort verboden hun logo te gebruiken op de vooraankondigingsborden langs de snelweg. Onder invloed van het buitenland en onder druk van de oliemaatschappijen mag nu één van de borden, meestal het eerste, ermee worden opgetuigd. Voorwaarde van Rijkswaterstaat om dat logo toe te laten, is dat de pompen de 'totempaal' ter hoogte van de uitrijstrook weghalen. Deze blikvanger leidt de aandacht van de autogebruiker teveel af, vindt de dienst.

De reclame op de borden is niet toegestaan om boycotters in de gelegenheid te stellen bepaalde pompen te negeren (een-derde van alle benzinestations is overigens in handen van Shell), maar om duidelijkheid te verschaffen aan lease-rijders, airmiles-spaarders of speciale card-houders. De vestiging van wegrestaurants is ook in de Tweede Kamer een bron voor discussie. Mei vorig jaar klaagde het PvdA-Kamerlid Van den Berg nog tegenover de toenmalige minister van verkeer en waterstaat, Maij-Weggen, dat het beleid ondernemers ervan weerhoudt een wegrestaurant te beginnen. Alles aan richtlijnen staat op papier, zei Van den Berg, maar er is geen aansluiting met de wensen van ondernemers en gemeenten. Ondertussen verrijzen er volgens het Kamerlid wel overal McDonalds en andere restaurants bij verkeerspleinen en op- en afritten, die vanaf de snelweg duidelijk zichtbaar zijn. Omdat het in die gevallen niet gaat om een 'weggebonden' restaurant, ontbreekt het er vaak aan voorzieningen als gehandicapten-toiletten en ruimtes voor kinderverzorging, klaagde Van den Berg. Het ministerie van verkeer en waterstaat heeft alleen zeggenschap over de grond van rijkswaterstaat, antwoordde Maij-Weggen. Het is volgens haar de schuld van gemeenten dat er overal McDrive's vlakbij de snelweg worden gebouwd en dat er grote reclameborden in weilanden verschijnen. In een brief aan de Nederlandse gemeenten heeft Maij-Weggen nog eens opgeroepen om terughoudend te zijn met weilandborden of ze zelfs te verbieden en om het restaurantbeleid langs snelwegen niet langer te frustreren. Of haar brief veel effect heeft gehad, is de vraag. Zolang een McDrive vlakbij de snelweg of een bord in het weiland geld opbrengt, zal het netwerk van wegrestaurants voorlopig nog een aantal gaten blijven vertonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden