De slaaptrek van de ganzen

Wilde ganzen slapen in grote groepen op open water. Om ze te zien ontwaken moet je vroeg opstaan. Dan zie je een spectaculaire donderwolk van vogels overtrekken.

Half vijf. De wekker gaat. Door het open raam komt koude lucht binnen. We schieten onze kleren aan. Laagje op laagje op laagje tot we net twee Michelin-mannetjes zijn. Na een rappe kop koffie zijn we op weg. Op weg naar de ganzen. De ganzen van het Lauwersmeer.

De adembenemend mooie zwarte lucht is bespikkeld met sterren, de stilte 'luidruchtig' en de verlatenheid bijna onwerkelijk. In het schijnsel van de zaklamp lichten twee ogen op; een ree schiet weg over de velden.

We zijn aan de rand van het land. Nergens een lantaarnpaal, nergens een handwijzer of ander herkenningspunt en hoewel we de route gisteren twee keer hebben voorgelopen, ligt het gevaar van verdwalen levensgroot op de loer. Donker is donker, of het nou links is of rechts. Maar dan, na een kwartiertje min of meer dwalen, herkennen we het paadje. Hier moeten we zijn.

Stilstaand valt zelfs ons 'loopgeluid' - geknisper op de vegetatie - weg en is in de verte een merkwaardig zacht hoog geluid, een soort gebabbel, te horen. We zitten echt goed! Heel voorzichtig, om niet te vallen over takken, trapjes of andere obstakels schuifelen we nog dertig meter richting geluid. Een haas schiet vlak voor ons weg en wij belanden in een vogelkijkhut. Voor ons weten we het Lauwersmeer. Wéten, want we zien slechts donkerte.

De luwte ten spijt is het ook in de hut stervenskoud. Neus en ogen open, de mond stijf, de huid getergd. Wat doen we hier in hemelsnaam?

Maar dan breekt heel voorzichtig het duister en verschijnt de eerste roze gloed. De vlakte voor ons blijkt vol zwarte vlekken. Blaffende vlekken, althans zo klinkt het. Vier ervan stijgen op en verdwijnen luidkeels in de verte. Het zijn brandganzen. Tien volgen, een groepje van twintig en zelfs een meute van honderd. Maar dan wordt blijkbaar vanaf het meer het sein 'rechtsomkeert' gegeven, want opeens vliegen de vertrokken ganzen weer net zo hard terug. De terugkomers lijken boodschappers want het gebabbel neemt nog verder in volume toe.

Even is er verwarring. Ze slapen toch 's nachts en vertrekken in de ochtend, of was het toch andersom? Zijn we te laat en is de volksverhuizing al achter de rug? Inmiddels is het echter zo licht geworden dat we in de verte kunnen kijken. Waar en hoe ver je ook kijkt, overal zitten ganzen! Ze zijn onrustig, heel onrustig. Verwonderlijk is dat niet. Na een nacht slapen op dit veilige, maar koude meer moet de honger enorm zijn.

Er stijgen opnieuw enkele tientallen dieren op. We wachten drie minuten; ze komen niet terug! Dat lijkt voor de ganzen op het meer een teken. Op de wieken, de lucht in! Tientallen worden honderden, honderden worden ontelbare. We rennen naar buiten, we willen erbij zijn en vallen volkomen stil. Het geluid van de ganzen is oorverdovend. Duizenden, nee tienduizenden vleugels ritselen en ruizen, duizenden snavels roepen toonladders vol 'kaw kaw' en twee harten bonzen. Minuten achtereen trekt een donderwolk van ganzen over ons heen. Er landen wat spetters, maar dat kan ons werkelijk niets schelen. Wat is dit ongelooflijk mooi.

Ach, konden we maar mee met de ganzen, eventjes Nils Holgersson zijn.

Koude en kilte zijn vergeten. Zelfs als het meer, op een enkele gans na, leeg is en de vogels in de verte verdwenen zijn, lukt het ons niet om weg te gaan. In stilte staren we nog minutenlang in de verte tot de vernikkeling te overheersend wordt. We klappertanden, heel ouderwets, en rennen bijna naar ons vakantiehuis. Douchen, heet douchen. En koffie; warm en met versnapering.

Even later rest niets dan zoete herinneringen. En verlangen naar meer. Diezelfde middag nog gaan we op zoek naar de ganzen die zich tegoed doen aan het boerengras. Duizenden zwart-witte brandganzen, gelardeerd met wat grauwe ganzen en 'kolletjes', kolganzen met hun witte snavelbles, zij aan zij maaiend: een gans eet een pond per dag! Op een paaltje zit een buizerd bijna contemplatief voor zich uit te staren; voor muizenjacht lijkt het ook niet de goede tijd.

Uur na uur verstrijkt. En als dan in dit winters noorderland de schemer valt, verschijnen er opnieuw lange lijnen in de lucht. Een goddelijke ganzendag komt ten einde.

Nachtexcursies
Veel natuurclubs organiseren nacht- of schemerexcursies. Deze zijn echter vrijwel altijd in voorjaar, zomer en bronstperiode. In de wintermaanden houden dieren zich immers bij voorkeur gedeisd. De kou noopt tot energiebesparing en dus zo weinig mogelijk bewegen, en opvallen bij potentiële partners is evenmin opportuun.

Ganzenspektakel
Voor nachtelijk ganzenspektakel is de winter juist de enige goede tijd. Nederland is dan immers gastland van twee miljoen overwinterende dieren. De ganzen foerageren overdag op de (boeren)graslanden en slapen 's nachts veelal op grote open wateren. De ochtendtrek is geconcentreerder dan de avondtrek. Er worden wel excursies georganiseerd, onder meer door het Natuurmuseum Nijmegen (http://natuurmuseum.nl/ganzenexcursies), Natuurmonumenten, diverse IVN-afdelingen en Staatsbosbeheer.

Volle maan
Bij volle maan is er voor de dieren voldoende licht om te foerageren en predatoren als de vos te zien aankomen. De slaapplaatsen zijn dan minder in trek.

Lauwersmeer
Een van de beste en sfeervolste plekken om de slaaptrek van ganzen te bekijken is het Lauwersmeer. Aan de rand van het meer, in Ezumakeeg, staat de Sylkajût. Vandaar een prima uitzicht. Ganzentoerisme heeft geleid tot aangename overnachtingsmogelijkheden in de omgeving. http://vogelkijkhut.nl/view/37

Meer plekken
De Bijland (langs de Rijn bij Lobith) in de Gelderse Poort

Het zuidoostelijk Ketelmeer, te zien vanaf Vossemeerdijk

Oostvaardersplassen (Oostvaardersdijk)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden