De Sjiieten in Irak zijn hun politici zat

Protest in de stad Basra, afgelopen zondag. Bij rellen in het zuiden van Irak vielen de afgelopen dagen zeker acht doden. Beeld AP
Protest in de stad Basra, afgelopen zondag. Bij rellen in het zuiden van Irak vielen de afgelopen dagen zeker acht doden.Beeld AP

Armoede en slechte voorzieningen leiden tot hevige rellen in Zuid-Irak. De sjiitische overheid en Iran moeten het ontgelden.

De oliestad Basra, in het uiterste zuiden van Irak, is het centrum van protesten tegen gebrek aan water, stroom en banen, die ook andere sjiitische steden al dagen in hun greep houden. Bij de rellen vielen zeker acht doden. De Iraakse premier Abadi brak er vrijdag zijn bezoek aan de Navo in Brussel voor af, en beloofde Basra 3 miljard dollar en 10.000 banen.

De olievelden bij Basra. Beeld Louman & Friso
De olievelden bij Basra.Beeld Louman & Friso

De premier moest echter het hotel in Basra, waar hij zijn beloften deed, ontvluchten vanwege de woedende jongeren buiten. Olie op het vuur was het stilleggen van internet in vrijwel heel Irak, waardoor veel Irakezen klaagden dat ze terug waren in tijden van dictatuur.

Het is al jaren iedere zomer raak in Zuid-Irak, waar met het stijgen van de temperaturen boven de 50 graden de onvrede over het gebrek aan diensten het kookpunt bereikt. Wat dit jaar speciaal maakt, is dat de sjiitische geestelijk leider ayatollah Sistani zich vóór de betogers heeft uitgesproken. Hij wees erop dat Irak voor zijn inkomen grotendeels afhankelijk is van Basra's olie, maar dat de bevolking desondanks de armste van het land is.

Smeergeld

Na het verdrijven van de soennitische alleenheerser Saddam Hussein en de introductie van democratie in Irak heeft het land al vijftien jaar een door sjiieten gedomineerd landsbestuur. Maar de sjiitische bevolking is armer dan ooit. In Basra getuigen alleen een nieuw stadion en een luxueus winkelcentrum van enige vooruitgang. Door lekkende riolen en vervuilde rivieren en kanalen is het drinkwater ondrinkbaar. Overheidsstroom is er maar een paar uur per dag. Buitenlandse zakenlieden klagen over smeergelden en protectiegeld, terwijl de lokale bevolking boos is dat olie-banen naar buitenlanders gaan.

Bijzonder is dat de woede zich dit jaar richt op álle sjiitische politici, en dat kantoren van vrijwel alle partijen en zelfs milities in brand worden gestoken. Alleen die van de rebelse sjiitische leider Moktada al-Sadr, die verrassend veel winst boekte bij de parlementsverkiezingen van mei, zouden gespaard zijn. Maar zijn delegatie die kwam bemiddelen, is wel weggejaagd. Daarnaast moesten overheidsgebouwen het ontgelden.

Een probleem vormen de vele werkloze jongeren. Veel jongeren die de afgelopen drie jaar in de sjiitische milities tegen IS vochten, zijn terug en opnieuw werkloos, wat de situatie vanwege hun opgedane ervaring extra gevaarlijk maakt.

Opvallend zijn ook de anti-Iraanse leuzen van demonstranten. Iran voorzag de regio de afgelopen tijd van stroom, maar kapte de toevoer ondanks de hitte af. Vanwege hoge onbetaalde rekeningen, zo is gemeld. Maar dat gelooft niemand, want Iran en Irak hebben tal van wederkerige energiedeals. Veel Irakezen menen dat Teheran probeert onrust te zaaien, en zo laat zien hoe groot zijn invloed in de regio is. Dat als signaal aan de Amerikanen, die de confrontatie met Iran zoeken en de nucleaire deal met het land hebben opgezegd.

Lees ook:

In Irak keren jongeren de islam de rug toe

Veel jongeren in Irak keren zich af van de islam. Ze zijn teleurgesteld in de sjiitische partijen, die geen ontwikkeling brachten sinds ze aan de macht kwamen. Sommigen verlieten het geloof, anderen bekeerden zich tot het communisme.

'Soennieten en sjiieten zijn vergeten wat hen bindt'

Het is een van de grootste misverstanden over de islam, volgens hoogleraar Petra Sijpesteijn: dat de twee grote stromingen, het soennisme en sjiisme, aartsvijanden van den beginne zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden