De Simpsons zijn nu salonfühig

Ooit wekten de Simpsons uit de Amerikaanse tv-serie de toorn op van evangelischen. Maar over hun eerste film, die ook hier te zien is, zijn de reacties positief: ze gaan wél naar de kerk.

In een aflevering van de satirische tv-cartoonserie ’The Simpsons’ gaat vader Homer voor in gebed: „Oh God, wees nou eerlijk. We zijn toch de meest miezerige familie van het heelal, of niet soms?” Zijn gezin antwoordt: „Amen.”

Conservatief Amerika was het in de beginjaren van de serie voor één keer roerend eens met Homer. Een gestoorder gezin was niet denkbaar. Dat is vooral te wijten aan Homer, een zelfingenomen lomperik, die elke keer zijn familie te gronde richt. Hij krijgt ongevraagd hulp van zoon Bart, die amper in te tomen is en totaal geen respect toont voor gezag.

Homers vrouw Marge, met haar blauw gekleurde haar-in-een-hoge-dot, doet op zich haar best wat orde in de chaos te brengen. Bart heeft een tegenpool in zijn jongere, zeer studieuze zus Lisa. En dan is er nog de baby Maggie, met haar eeuwige tut in de mond. Maar het geheel was subversief en provocerend. Waarom werd Amerikanen een gestoord gezin voorgehouden, op uren dat ook kinderen meekeken? Het gaat toch al bergafwaarts met de normen en waarden, riepen de conservatieven.

De eerste president Bush beloofde in 1992 op herverkiezingscampagne: „We gaan het Amerikaanse gezin versterken, zodat het veel meer lijkt op de Waltons en veel minder op de Simpsons.'” The Waltons was een populaire tv-serie uit de jaren zeventig en tachtig over een arme, maar liefdevolle en godvrezende plattelandsfamilie met zeven kinderen en inwonende grootouders, die de crisis uit de jaren dertig probeerden te overleven. Elke Waltons-aflevering sloot af met een nachtgroet voor de oudste zoon: „Goodnight, John-Boy.”

Binnen een paar dagen kwam de cartoonfamilie met haar antwoord. Voor hun wekelijkse aflevering begon, werden de Simpsons, zittend voor de tv, getoond terwijl Bush sprak. „Hé, wij zijn net als de Waltons”, riep Bart terug. „Wij bidden ook dat de Depressie eindigt.” Aldus stak hij de draak met de economische malaise van die jaren én de uitgebluste en ideeënloze Bush. Die werd dat najaar door Bill Clinton uit het Witte Huis verdreven. Welterusten, Bush. De Simpsons hadden de tijdgeest perfect aangevoeld.

Een kleine vierhonderd afleveringen later zijn ze er nog altijd. De Simpsons zijn intussen met gemak Amerika’s langst lopende en succesvolste sitcom. Eind september beginnen ze hun negentiende tv-seizoen. Ze worden nog altijd op primetime uitgezonden en trekken wekelijks tien miljoen kijkers. De serie, een co-productie van tekenaar/bedenker Matt Groening en producent James Brooks, is ook in zeventig andere landen te zien.

Deze week komt bovendien hun eerste film, ’The Simpsons Movie’, in Nederland uit. Die wist in Amerika de afgelopen drie weken al 150 miljoen dollar aan recettes binnen te brengen. Nog meer nieuws ligt in het verschiet: een eigen videospel en een Simpson-attractie in twee pretparken. De rek lijkt er nog lang niet uit, zodat de Simpsons in 2009 moeiteloos Bush Junior kunnen uitzwaaien, als hij het Witte Huis verlaat.

De cartoonserie, de eerste uit de geschiedenis die niet voor een kinderpubliek is gemaakt, is niet alleen een commercieel, maar ook een artistiek succes. Ze werd 54 keer genomineerd voor de Emmy, de Amerikaanse tv-prijs, en won daarvan 23 keer. In 2000 kreeg de familie en eigen ster op de Walk of Fame in Hollywood. In 1999 riep Time Magazine de serie uit tot beste tv-show aller tijden. Bart Simpsons schopte het tot de tophonderd van invloedrijkste mensen uit de 20ste eeuw.

In Amerikaanse recensies van de laatste tv-seizoenen en de film klinkt door dat de „topdagen voorbij zijn'”. De film en serie zijn volgens de Washington Post „te veel een karikatuur van zichzelf geworden. Toch heeft de film een aangename vrolijkheid, weigert ze zichzelf serieus te nemen en bezit ze een manische energie die het filmdoek vult met meerdere komische lagen”. Fans klagen dat de maatschappelijke satire van toen te vaak verruild wordt voor optredens van sterren.

Zijn de Simpsons daarmee hun subversieve kracht kwijt? Inmiddels vindt niemand in Amerika nog dat de familie een slechte morele invloed heeft op het gezin. De conservatieve Televisie Raad van Ouders (PTC), die alle tv-shows beoordeelt, waarschuwt alleen voor (milde) schuttingwoorden en seksuele toespelingen. Doorgaans leveren de Simpsons een ’nette show’ af, oordeelt de Raad.

De Simpsons zijn in dat opzicht ingehaald door jongere cartoonseries zoals ’South Park’ en vooral ’Family Guy’, waarin de Griffin-familie centraal staat. In een recent uitgezonden aflevering vrijen de Griffins op een bank in de huiskamer onder het toeziend oog van zoon Stewie. De PTC noemt ’Family Guy’ „het ergste van het ergste”. De aflevering is „een walgelijk programma, een ongelofelijke schoffering van het publiek”.

De Simpsons worden inmiddels zo zeer omarmd door rechts Amerika dat het maandblad Vanity Fair deze maand een artikel wijdt aan de tv-serie en familiewaarden. Homer mag in een aflevering zo idioot doen dat de kinderbescherming zijn kroost uit huis plaatst, uiteindelijk komt het gezin altijd weer samen. Ze zijn een bron van hoop, oordeelde ooit een recensent: „ De Simpsons laten de kracht van ons land zien. Als zij zich in het hedendaagse Amerika kunnen redden, wie dan niet?”

De PTC heeft er van tijd tot tijd moeite mee dat de Simpsons kerken en gelovigen op de korrel nemen, een kritiek die in de begintijd heviger was. Buurman Ned Flanders is de doorgeslagen evangelische christen. Hij loopt bij meerdere kerken de deur plat, om geen risico te lopen op de Dag des Oordeels. Zijn zoons Rod en Todd hebben als favoriete spelletjes ’De Goede Samaritaan’ en ’Kleed de bedelaar’. Ze spelen in de tuin van de Simpsons op de trampoline en denken zo dichter bij de hemel te komen.

„Aan de oppervlakte steken de Simpsons de draak met de excessen van het evangelische christendom, zoals wanneer Flanders het Harry Potterboek van zijn zoon verbrandt”, stelt Mark Pinsky, journalist en auteur van ’Het Evangelie volgens de Simpsons’. Tegelijkertijd tonen de serie en film dat Flanders voor de armen zorgt en de hoon, waarmee Homer hem overlaadt „steevast met liefde beantwoordt. Daarom hebben een heleboel jonge evangelischen hem min of meer als een symbool van hun geloof aangenomen”, aldus Pinsky.

Christianity Today, het blad van christelijk rechts, stelde in zijn recensie van de film vast dat niet iedereen uit zijn lezerskring die zou waarderen. „Het christendom wordt een paar keer belachelijk gemaakt, maar er steekt geen valsheid achter. Het is eerder een veroordeling van geloofspraktijken dan van het geloof.”

Volgens Pinksy heeft christelijk Amerika ingezien dat de cartoon een van de weinige algemene tv-shows is die geregeld geloof en kerk aan bod laten komen. „Soms met parabel-achtige ernst.” En hoe idioot ze mogen zijn, de Simpsons bidden tenminste en trekken Gods bestaan niet in twijfel. Als God in de serie verschijnt, heeft hij vijf vingers, terwijl alle Simpsons er vier hebben. „Zo maken de tekenaars de sluwe grap dat God echt is, maar dat de Simpson-figuren niet echt zijn”, zegt Pinksy.

„We hebben ons in twintig jaar ontwikkeld van een vorm van tegencultuur tot een serie die algemeen geaccepteerd wordt”, erkent bedenker Matt Groening. Maar dat was onvermijdelijk. „Je hebt in de Amerikaanse cultuur een historisch patroon, waarbij mensen beweren dat ze zich beledigd voelen door iets van dat moment. Dan verliezen ze hun belangstelling en vinden ze weer iets anders om zich beledigd door te voelen.” De Simpsons zelf zullen deze discussie afdoen met hun kenmerkende kreet: „D’Oh.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden