De sharia weet raad

Groot-Brittannië kent enkele tientallen shariaraden, waar volgens islamitische regels recht wordt gesproken. Hoe gaat dat eraan toe?

De wachtkamer van de Islamic Sharia Council raakt aan het begin van de middag aardig vol. De bezoekers lijken op het eerste gezicht een afspiegeling van het multiculturele Oost-Londen. Twee Britse vrouwen die van top tot teen in het zwart gehuld zijn en hun gezicht bedekken met een nikab. Een Brits-Pakistaanse man en zijn Zweeds-Pakistaanse echtgenote, beiden gekleed in spijkerbroek en T-shirt. Een studente met een hoofddoek, gewikkeld in een stijl die kenmerkend is voor de Bengaalse gemeenschap.

Aisha is gehuld in een zwarte nikab en heeft haar vriendin Debbie meegenomen, die eveneens een nikab draagt. Het is haar tweede bezoek aan de Londense shariaraad.

Hoewel ze een islamitische moeder heeft, is ze niet als moslim opgevoed. Net als Debbie bekeerde ze zich op 16-jarige leeftijd tot de islam. De 21-jarige rechtenstudent is naar de shariaraad gekomen, omdat ze met haar vriend wil trouwen.

"Volgens de regels van de sharia moet ik voor mijn huwelijk eerst toestemming aan mijn vader vragen. Het probleem is dat ik geen contact meer met hem heb. Bovendien is hij geen moslim. Ik wil dat de imam de rol van mijn vader vervult, maar ik wil eerst weten of dat kan volgens de regels van de sharia."

De Islamic Sharia Council ligt weggestopt in een woonwijk in Oost-Londen, pal tegenover een sikh-tempel en een anglicaanse kerk. De raad bestaat al sinds 1982 en is een van de tientallen shariaraden die het Verenigd Koninkrijk rijk is (zie kader). De Islamic Sharia Council is populair; elke maand behandelt de raad tussen de 200 en 300 zaken. Zelfs een groeiend aantal Nederlandse moslims maakt gebruik van de Londense Sharia Council.

De instelling is niet zonder controverse. Drijvende kracht is sjeik Haitham al-Haddad, een islamitische rechtsgeleerde van Palestijnse origine. Hij kwam in Groot-Brittannië in opspraak toen hij in 2001 joden als 'de afstammelingen van apen en varkens' bestempelde. Ook sprak hij zich in felle bewoordingen uit tegen homoseksualiteit, die hij een 'plaag' en een 'misdaad' noemde. Een meerderheid van de Tweede Kamer pleitte in 2012 voor een inreisverbod toen Al-Haddad een toespraak wilde houden in Amsterdam.

Al-Haddad maakt een wegwerpgebaar wanneer zijn laatste bezoek aan Nederland, begin dit jaar, ter sprake komt. "Elke keer als ik naar Nederland kom, krijg ik van journalisten alleen maar vragen over mijn standpunt over homoseksualiteit. Hoe de islam tegenover homoseksualiteit staat is welbekend, daar is niets nieuws aan. Ik ben meer geïnteresseerd in een bredere discussie. Ik snap heus wel dat er een botsing is tussen de sharia en de Westerse rechtsprincipes. Waarom kunnen we daarover geen debat hebben?"

Vooral vrouwen

De voornaamste kritiek op Sharia Councils is dat ze vrouwen discrimineren in hun bemiddeling bij huwelijksconflicten. Voor een islamitische man is het veel eenvoudiger van zijn vrouw te scheiden dan andersom. Ook telt de getuigenis van een vrouw minder zwaar dan die van een man. Toch zijn het vooral vrouwen die naar de Sharia Council stappen.

Al-Haddad: "Britse moslims trouwen vaak in de moskee, maar niet voor de wet. We maken vaak mee dat vrouwen verlaten zijn door hun man of dat ze worden mishandeld. Deze vrouwen verkeren in een totaal isolement. Via de rechter kunnen ze niet scheiden, want die erkent het islamitische huwelijk niet. Maar opnieuw trouwen kunnen ze ook weer niet, omdat dat niet geaccepteerd zou worden door hun omgeving.

"Wij bieden deze vrouwen een oplossing. Een echtscheiding die goedgekeurd is door de Sharia Council zal wel aanvaard worden door de moslimgemeenschap."

Abida (30) is een van die vrouwen. Ze heeft haar man Usman en zoontje Ibrahim meegenomen. Ze maakt zich zorgen over een reeks aanvaringen die ze met haar man had. In een vlaag van woede had hij drie maal 'talaq' uitgesproken. Voor een islamitische man is dat genoeg om officieel van je vrouw te scheiden. Usman heeft nu diepe spijt en wil het huwelijk voortzetten, maar voor Abida was dat niet genoeg. Ook zij wil haar huwelijk voortzetten, maar ze wil eerst van de Sharia Council weten of de scheiding daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. "Als dat het geval is, zou ik nu ongehuwd samenwonen met mijn man en dat is tegen de regels van de islam."

Haar Pakistaanse familie raadde juist af om naar de shariaraad te stappen. "Ze waarschuwden mij. Waarom zou ik alles op het spel zetten? Wat als de raad oordeelde dat er sprake was van een echtscheiding? Dan zou ik alles verliezen, mijn bestaan en mijn kinderen. Voor hen stond de eer op het spel. Voor de Pakistaanse gemeenschap zijn de familie-eer, het tribale recht en je kaste vaak belangrijker dan het geloof. Juist in deze verstikkende cultuur van familie- en erecodes vinden huiselijk geweld en onderdrukking plaats. In de sharia kom ik beter tot mijn recht."

Ze is zich bewust van de reputatie die shariawetgeving heeft in Westerse landen. "Bij sharia denken Britten vaak aan het afhakken van handen of het stenigen van overspelige vrouwen. Maar ik voel me door de sharia juist sterker als vrouw." Aan het einde van de middag oordeelt de Islamic Sharia Council dat er geen sprake is van een echtscheiding, omdat haar man te emotioneel was toen hij drie keer de talaq uitsprak. De raad bekritiseert Usman wel omdat hij zo lichtzinnig is omgegaan met zijn huwelijk. "Voor mijn familie was ik de veroorzaker van alle problemen, voor de Sharia Council was juist mijn man de boosdoener."

Met de groei van de shariaraden in Groot-Brittannië is ook het verzet toegenomen. Volgens de tegenstanders ondermijnt de Islamic Sharia Council het gelijkheidsprincipe en draagt ze bij aan de onderdrukking van moslimvrouwen. Aisha, de tot islam bekeerde rechtenstudente, reageert fel op die beschuldiging. "Ik word altijd laaiend als ze het woord onderdrukking gebruiken. Het is alsof wij alles tegen onze wil doen en gehersenspoeld zijn. Ik beschouw me nog steeds als een feministe. Op school kreeg ik altijd te horen dat ik als meisje zelf mijn toekomst bepaalde. Maar toen ik het pad van de islam koos, werd dat niet geaccepteerd door mijn omgeving. Het Westerse concept van liberalisme en feminisme is vrij nauw."

Wijzend op haar nikab: "Dit is voor mij bevrijding. Ik word nu beoordeeld op wat ik zeg en denk, niet op hoe ik eruit zie. Voor mij is ook sharia bevrijding. Sharia is het woord van God en God is perfect. Ik weet dat ze hier in het Westen de principes van sharia als ongelijk beschouwen, maar God heeft nu eenmaal mannen en vrouwen anders geschapen. Ja, het is voor een man veel makkelijker om van zijn vrouw te scheiden, maar voor mannen gelden weer andere beperkingen. Sharia is uiteindelijk gelijk in haar ongelijkheid."

Geïnspireerd door de joodse gemeenschap

Hoewel de Sharia Councils in de Britse media vaak zijn omschreven als 'rechtbanken' zijn de uitspraken van de councils niet bindend. De Sharia Councils fungeren eerder als bemiddelaars dan rechters, al volgen veel moslims hun adviezen op. Een onderzoek van de denktank Civitas telde 85 shariaraden in het Verenigd Koninkrijk in 2009.

Deze raden doen uitspraken over de interpretatie van de sharia, het stelsel van islamitische rechtsregels en gebruiken. In de praktijk behandelen ze voornamelijk huwelijksgeschillen tussen moslims. De Sharia Councils in het Verenigd Koninkrijk zijn geïnspireerd op de joodse gemeenschap, die al meer dan 100 jaar gebruikmaakt van vergelijkbare Beth Din-raden.

De namen van de bezoekers van de Sharia Council zijn gefingeerd in dit stuk. Trouw kreeg toegang tot de Islamic Sharia Council en mocht vrijelijk met de bezoekers spreken, op voorwaarde dat we hun privacy zouden waarborgen en er geen foto's gemaakt zouden worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden