De sfeer blijft zonnig, de oplossingen blijven zoek

WASHINGTON - De start van het vredesoverleg was begin deze week ongewoon positief. De nieuwe Israelische regering werd door de Arabieren bijna de hemel in geprezen. Maar daarmee zijn de echte problemen nog niet opgelost.

JAAP VAN WESEL

Met name de Syriers hebben hun norse blikken thuis gelaten. Voor het eerst drinken zij in de pauze samen koffie met de Israeliers en begeven zij zich op het gebied van small talk. Mevrouw Bushra Kanafani, de Syrische zegsvrouw, verdient de titel van beste woordvoerster van de conferentie. Zij noemt de onderhandelingen "constructief" en "vruchtbaar" , al blijft de kloof tussen het Israelische en Syrische standpunt groot.

Het Syrische standpunt is eenvoudig: de Golanhoogten zijn Syrisch gebied. Daarover is de internationale gemeenschap het eens. In een vredesssituatie is het ondenkbaar dat de ene buurman grondgebied van de ander bezet houdt. Dat zou alleen maar stof tot een nieuw conflict opleveren. Daarom moet Israel de hele Golan teruggeven. De Israeliers spreken hardop over een gedeeltelijke terugtrekking van de Golan en over de mogelijkheid van een interim-regeling. Maar die ideeen wijst mevrouw Kanafani van de hand: je kan de omvang van de Golan niet met die van de Sinai vergelijken. Daar konden Israel en Egypte in fasen tot een vergelijk komen. De Golan is daar te klein voor. Nee, Syrie heeft geen concreet voorstel op tafel gelegd. Dat moet Israel doen. Maar ook de Israeliers spelen het 'na u'-spel en zeggen in de wandelgangen dat de Syriers maar eerst een voorstel op tafel moeten leggen.

Vergelijking

Nu het beginsel land in ruil voor vrede op tafel ligt, dringt de vergelijking met de vredesonderhandelingen van veertien jaar geleden tussen Israel en Egypte zich op. Ook toen zei Israel aanvankelijk dat het nooit en te nimmer het hele gebied zou opgeven. Maar uiteindelijk kreeg Egypte in ruil voor een vredesverdrag wel de hele Sinai.

Er zijn echter belangrijke verschillen. Voor en nadat president Sadat in 1977 zijn dramatische bezoek aan Jeruzalem bracht, waren achter de schermen via geheime contacten al uitvoerig de voelhorens uitgestoken. Begin en Sadat wisten van elkaar wat voor vlees zij in de kuip hadden. De echte zaken waren achter gesloten deuren gedaan. Dat achterdeurcontact ontbreekt tot dusver geheel bij de Israelisch-Syrische onderhandelingen.

Het is onzeker of Syrie dat soort contacten op prijs zou stellen. De mooie woorden aan de onderhandelingstafel komen uit de mond van ambtenaren, niet uit die van de beleidsmakers. Wil president Assad van Syrie werkelijk totale vrede, met inbegrip van erkenning, een ambassade, een open grens en goed nabuurschap? Wil premier Rabin werkelijk een deel van de Golan behouden? Of is dat een troef die hij als puntje bij paaltje komt, op zal geven, net zoals Menachem Begin dat ruim tien jaar geleden bij de Sinai heeft gedaan?

Om een beter inzicht te krijgen wil Israel ver buiten de schijnwerpers een tweede kanaal voor een dialoog openen. Daar moet ook de vraag van wapenbeheersing aan de orde komen, die niet in Washington op de agenda staat. De vorige regering van Israel wilde de wapenbeheersing en vredesonderhandelingen strikt gescheiden houden: wel serieus praten over wapenbeheersing, maar niet over een vredesakkoord met Syrie.

Ook bij de besprekingen over autonomie voor de Palestijnen is de algehele politieke stemming zonnig, blijkbaar is de tijd voor zakendoen aangebroken en vallen er spijkers met koppen te slaan. De Palestijnen beseffen dat zij van deze Israelische regering de best mogelijke overeenkomst kunnen krijgen: in Israel is weliswaar een Arbeidersregering aan de macht, maar de natie denkt Likoed. Het is daarom heel goed mogelijk dat deze gematigde regering slechts van tijdelijke aard is.

De Israelische blauwdruk voor Palestijnse autonomie ligt al ruim tien jaar in een lade, gemaakt op basis van de akkoorden van Camp David tussen Egypte en Israel in 1979 en 1980. Dat verklaart dat de nieuwe Israelische regering zo snel een gedetailleerd voorstel op tafel heeft kunnen leggen. In die tijd konden de Israeliers en de Egyptenaren niet verder komen, omdat de Palestijnen weigerden mee te doen. Nu vinden in feite onderhandelingen plaats die veertien jaar geleden al plaats hadden kunnen vinden.

Maar de Palestijnen kampen met hetzelfde dilemma als toen: de autonomie die Israel voorstelt, komt niet tegemoet aan de minimumeisen die de Palestijnen stellen aan een echte eigen staat. Zij mogen volgens het Israelische voorstel een 'administratieve raad' kiezen, maar geen 'wetgevende vergadering'. Het verschil tussen de twee is dat alleen een soevereine natie wetten kan uitvaardigen, terwijl een administratief lichaam slechts verordeningen kan uitvaardigen die hun rechtsgrond aan een ander, hoger gezag ontlenen.

De Israeliers hebben te kennen gegeven dat over de terminologie van die administratieve raad wel te praten valt, maar niet over het beginsel. Dat is voor de Palestijnen onvoldoende: zij moeten met iets naar buiten komen dat op de een of andere manier aan hun nationale aspiraties tegemoet komt. Nabil Shaath, de adviseur van PLO-leider Arafat die in Washington leiding geeft aan de interne beraadslagingen van de Palestijnen, zei honend dat "zij ons niet meer bieden dan de rol van vuilnisman" .

Dilemma

Het vervelende voor de Palestijnen is dat de Israeliers met instemming van Amerika verwijzen naar de spelregels die bij de opening van de vredesconferentie in Madrid zijn afgesproken. Daar is overeengekomen dat wordt onderhandeld over een tussenfase van autonomie. De vraag van de definitieve oplossing en de soevereiniteit komt pas later aan de orde.

Dat zadelt de Palestijnen met een dilemma op: zij willen en moeten tot een akkoord komen, maar kunnen het gebodene niet aanvaarden. Daarom hebben zij het Israelische voorstel niet afgewezen, maar om nadere opheldering gevraagd. En naar buiten toe wisselen ze positieve verwachtingen af met verzuchtingen, teleurstellingen en bittere verwijten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden