'De Ser bracht arbeidsrust. Het is jammer als die verdwijnt'

Hoogleraar: Bonden vertegenwoordigen te veel een deelbelang

"De barmhartige visie is: de financiële situatie is zo dramatisch, dat dit stabiliteitspact er met grote haast moést komen. Op zo'n moment kun je niet wachten op de Sociaal-Economische Raad (Ser), op draagvlak onder werkgevers en werknemers. De onbarmhartige visie is: het is afgelopen met de Ser, met het zoeken naar compromissen met werkgevers en vakbonden. Dit is het nieuwe regime. In een democratie is de Kamer het opperste gezag."

Jules Theeuwes, wetenschappelijk directeur van SEO Economisch Onderzoek en emeritus hoogleraar economie aan de UvA, maakt zich weinig illusies. "Ik neig naar de tweede visie."

Opvallend, vindt hij, dat VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie donderdag het pensioenakkoord - in 2010 en 2011 tot de laatste komma uitonderhandeld door de sociale partners - zonder scrupules terzijde schoven. En minstens even opmerkelijk is dat de vijf politieke partijen ingrijpen in de WW en de ontslagbescherming. Diezelfde sociale partners kibbelen daar al jaren over.

De aftakeling van de Ser, het brandpunt van de overlegeconomie, is niet van gisteren. "De Ser moet ervoor zorgen dat belangrijke veranderingen breed worden gedragen. De laatste jaren kwam die functie te weinig uit de verf."

De laatste grote daad van werkgevers, werknemers en overheid gezamenlijk was het afsluiten van dat pensioenakkoord. Theeuwes: "Dat was al geen lekker compromis. Oudere vakbondsleden hadden het goed geregeld voor zichzelf, ten koste van jongeren. Dankzij dat pensioenakkoord klapte de FNV bijna uit elkaar. Toen dacht ik: dit is het begin van het einde."

Zolang de vakbeweging tot over haar oren in haar eigen ellende zit, hoeven we van de Ser niets te verwachten, zegt Theeuwes. Maar zelfs als de bonden uit hun as herrijzen, blijft de vraag of de Ser gered is.

"De Ser is er om draagvlak te creëren, maar de bonden vertegenwoordigen te veel een deelbelang: dat van oudere werknemers en van mensen met een vast contract. Van de werknemers is 30 procent flexkracht! Die moeten ook een stem krijgen, net als de jongeren, de vrouwen, noem maar op. De vraag is hoe je dat verwezenlijkt, zonder dat de Ser een Poolse landdag wordt."

De verkiezingsuitslag op 12 september kan het lot van de Ser bezegelen. Rolt er een coalitie uit van de vijf partijen die donderdag 'hun verantwoordelijkheid namen', dan gaan die het stabiliteitspact uitvoeren. "Dat is weer een stap verder weg van de Ser", meent Theeuwes. Is de zetelverdeling zo dat het lastig wordt om een werkbare coalitie te vormen, dan ontstaat er wellicht een vacuum. "Daarin zou de Ser dan weer een rol kunnen spelen."

Rond diezelfde tijd stapt huidig Ser-voorzitter Alexander Rinnooy Kan op. "Dat is een bijzonder man. Zoals zijn voorganger Herman Wijffels bijzonder was. Veel hangt af van de vraag of ze daar een stevige persoonlijkheid neerzetten."

Zou Nederland iets verliezen aan de Ser? "Het grote voordeel dat de Sociaal-Economische Raad bracht is arbeidsrust. Het is jammer als die zou verdwijnen. We weten niet hoe de vakbonden gaan reageren. Of er een krachtige nieuwe vakbeweging komt, die een sterk front kán vormen. Of ze Nederland wil platleggen of het Museumplein gaat vullen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden