De separeercel: GGZ-instellingen kunnen niet met en niet zonder

Ruimte van de crisisdienst van een afdeling spoedeisende psychiatrie.  Beeld Hollandse Hoogte / Rink Hof
Ruimte van de crisisdienst van een afdeling spoedeisende psychiatrie.Beeld Hollandse Hoogte / Rink Hof

GGZ-instellingen willen graag af van de separeer en het gebruik vermindert ook. Maar het kán de uiterste remedie zijn.

Veel ggz-instellingen kunnen niet met en niet zonder de isoleercel. Het verhaal van Daphne en haar vele uren in de kale ruimte doet de discussie hierover oplaaien.

Ggz-instellingen proberen het gebruik van separeercellen de afgelopen vijftien jaar zo veel mogelijk te beperken. Maar afgelopen dinsdag vertelde Arja Boogaard in Trouw over haar dochter Daphne (27) die continu in de isoleercel belandt, omdat het personeel geen raad met haar weet. Hoe kan het dat instanties de isoleer willen afschaffen, maar er tegelijkertijd toch nog op terugvallen?

"De ideeën over separatie zijn enorm veranderd. Begin jaren negentig dachten we dat het een effectieve behandeling was in een veilige, prikkelarme omgeving", zegt geneesheer- directeur Houkje Tamsma van GGZ Friesland. "Nu is er een enorme drive bij hulpverleners om zo weinig mogelijk dwang toe te passen." Uit onderzoek is inmiddels duidelijk dat separeren traumatisch is voor de patiënten en de behandelrelatie schaadt.

Met landelijke projecten, manifesten en 35 miljoen euro subsidiegeld is afbouw gedeeltelijk gelukt. In 2008 werd 11,8 procent van het totaal aantal opgenomen patiënten gesepareerd, in 2012 was dat 6,5 procent. Ook het gemiddeld aantal uren dat de gesepareerde patiënten opgesloten zaten daalde, van 128 uur naar 58 uur.

Vanaf 2011 stagneerde het terugdringen van separeren echter, aldus de Inspectie voor de Gezondheidszorg in een rapport. Dus bezocht de organisatie van 2013 tot begin 2015 66 ggz-instellingen om te controleren of zij wel genoeg doen om separatie te voorkomen. Uit dat onderzoek blijkt dat dit het geval is. Wel zag de Inspectie een groot verschil in tempo tussen de verschillende instellingen.

Bij GGZ inGeest in Amsterdam separeren ze 80 procent minder en minder lang dan acht jaar geleden. "Zo separeren we bijvoorbeeld geen patiënten meer die suïcidaal zijn of zichzelf beschadigen, iets wat voorheen wel werd gedaan in ggz-land", aldus Martijn Kemper van GGZ inGeest. Ook wacht het personeel minder af dan voorheen. "We beseften dat we te laat zijn als we wachten tot een patiënt volledig over zijn toeren is."

Door agressief gedrag eerder te signaleren en intensief in contact te blijven met de patiënt, voorkomt het personeel dat het escaleert. "Geen stap achteruit, maar letterlijk een stap naar voren als een patiënt het moeilijk heeft", zegt Kemper. Door patiënt en familieleden bij de behandeling te betrekken, hoopt GGZ inGeest weerstand en boosheid te verminderen.

Verder gaan veel ggz-instellingen over op HIC (High & Intensive Care) ruimtes, met daarbij nog extra beveiligde kamers. Deze kamers zijn veel vriendelijker ingericht dan de oude separeercellen. Toch kan bij de extra beveiligde kamers de deur nog op slot. "Maar aan zogenoemde eenzame opsluiting doen wij niet meer", zegt Tamsma van GGZ Friesland. "Patiënten worden minimaal elk uur opgezocht, kunnen altijd contact zoeken en staan continu onder bewaking."

Alternatieven zijn er dus, maar de separeer volledig afschaffen vinden veel instellingen moeilijk. Kemper: "De zucht naar drugs kan bijvoorbeeld op een gesloten afdeling voor dreiging en agressie zorgen. Met dappere inzet probeert het personeel de situatie dan af te wenden door in gesprek te blijven." Soms heeft dit echter geen effect. "Hoe blijf je compassie voelen en hoe blijf je gemotiveerd om voor iemand te zorgen die je met de dood bedreigt, in je gezicht spuugt of een stenen bord tegen je hoofd slaat? Want dat is ook de realiteit."

Kemper: "Het personeel moet kunnen herstellen van zo'n ervaring. Lukt dat niet, dan blijft de separeer het ultimum remedium. Toch zal het altijd ons doel blijven de separeer volledig af te schaffen."

'Zo snel mogelijk'

De regel is dat ggz-instellingen de inzet van dwangmaatregelen zo veel mogelijk moeten voorkomen. Als het niet anders kan, moet elke separatie zo snel mogelijk worden beëindigd. Hoe lang 'zo snel mogelijk is', hangt van de situatie af. Meestal geldt: stoppen zodra het gevaar geweken is. Na één, drie, zes en dertien weken moeten instellingen de expertise van onafhankelijke deskundigen inschakelen. Er is geen wettelijk maximum hoe lang iemand in de isoleercel mag zitten. Wel is de nieuwe norm dat patiënten niet of nauwelijks meer alleen gelaten mogen worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden