De separatisten in Catalonië kijken door een roze bril

Duizenden voorstanders van een onafhankelijk Catalonië marcheren door de straten van Barcelona. Beeld Photo News

Een soort 'Holland aan de Middellandse Zee', zo zien de separatisten een onafhankelijke Catalaanse republiek voor zich. Welvarend, kosmopolitisch, industrieel en modern. Maar hoe realistisch is dat?

De poort naar Zuid-Europa, met toegang tot de Middellandse Zee. Catalonië weet zich op zijn officiële website goed te presenteren. Nu nog is de regio goed voor ongeveer 20 procent van het totale Spaanse bruto nationaal product. Miljoenen toeristen trekken jaarlijks richting Catalonië, voor de zon, de zee en de Sagrada Familia. En ook grote internationale bedrijven als Volkswagen en Nestlé vinden het er goed toeven.

Maar of dat laatste in een onafhankelijk Catalonië nog steeds het geval is? Econoom Marcel Jansen, verbonden aan de universiteit Autonoma in Madrid, heeft zo zijn twijfels. "Bedrijven maken zich grote zorgen. Een groot deel van de handel is op Spanje afgestemd. Als Catalonië zich zonder toestemming van Spanje afscheidt, komen die handelsstromen onder druk te staan. En zelfs in het zeer onwaarschijnlijke geval dat Catalonië en Spanje als vrienden uit elkaar gaan, breken er jaren van onzekerheid en juridisch geharrewar aan. Alleen al omdat bezittingen en schulden verdeeld moeten worden."

En onrust, daar houdt het bedrijfsleven niet van. Dus heeft bijvoorbeeld voedingsmiddelenbedrijf Naturhouse alvast zijn kantoor van Barcelona naar Madrid verplaatst. Diverse andere bedrijven hebben volgens Jansen ook al verhuisplannen.

Onderschatten

De separatisten onderschatten de risico's van een afscheiding enorm, vindt de econoom. Met de cijfers wordt in Catalonië flink gegoocheld, zelfs door economen die wereldwijd goed bekend staan. "Ze gaan er bijvoorbeeld vanuit dat na de onafhankelijkheid er meteen 16 miljard euro extra te besteden is. Dat is het bedrag dat Catalonië nu meer afdraagt aan belastingen richting Madrid dan het naar eigen zeggen terugziet." Maar dan wordt volgens Jansen vergeten dat een onafhankelijk Catalonië zijn eigen dure instituties zou moeten creëren, voor de landsverdediging, de rechtspraak en de belastingen. Bovendien, hoe gek is het eigenlijk dat een rijke regio een groter bedrag op moet hoesten, vraagt Jansen zich hardop af. "De Randstad betaalt toch ook meer belasting dan Limburg?"

Tekst loopt door onder de afbeelding

De separatisten zien een soort 'Holland aan de Middellandse Zee' voor zich. Beeld Bron: MAPS4NEWS I Trouw Brechtje Rood

Geld is trouwens niet de enige factor die bepaalt of een staat welvarend wordt. "Als de rechten niet worden gerespecteerd, neemt ook het vertrouwen en dus de welvaart af. Waarom zou ik vertrouwen hebben in Catalonië, mocht dat zich afscheiden, als er geen rekening wordt gehouden met een groot deel van de bevolking dat geen onafhankelijkheid wil? Mensen lijken nu vooral blind achter een vlag aan te lopen."

En die nationalistische houding staat in schril contrast met het beeld dat de separatisten als hun ideale republiek naar buiten willen brengen: progressief en met beide benen in de wereld. Een beeld waar ze al jaren aan werken, zegt ook Eric Storm, docent Europese geschiedenis van de universiteit van Leiden en auteur van verschillende boeken over de Spaanse geschiedenis.

Talen

"Op veel plekken hebben de separatisten al informele ambassades opgericht. En ze zorgen er bijvoorbeeld ook voor dat ze hun talen spreken. De vorige Catalaanse president Artur Mas sprak vloeiend Engels, de huidige heel goed Frans. En dat kun je van de Spaanse premier Rajoy niet zeggen. Die spreekt alleen Spaans." Al moet die talenkennis volgens Storm niet overdreven worden. "In Barcelona kun je misschien met Engels uit de voeten, maar in de kleine dorpjes kom je daar niet ver mee."

De voertaal van een eventuele toekomstige republiek is trouwens wel een heikel punt, zegt Storm. Het is namelijk de vraag hoe kosmopolitisch Catalonië nog zal zijn als Spaans als tweede officiële taal wordt afgeschaft. Catalaans is - net als Nederlands - een heel klein taalgebied. Of dat bijvoorbeeld de culturele sector ten goede komt, valt nog te bezien.

"Voor design en architectuur zal het niet zoveel uitmaken. Maar ik kan mij voorstellen dat schrijvers en filmmakers naar Spanje gaan omdat ze in het Spaans een veel groter bereik hebben. Zelfs op sportgebied gaat een republiek Catalonië er niet op vooruit, denkt Storm. FC Barcelona, dat liet weten vóór onafhankelijkheid te zijn, vindt hij naïef: "Als FC Barcelona na onafhankelijkheid uit de Spaanse competitie wordt gezet, kan de club Messi wel in de uitverkoop doen."

'Spanje investeert niet in ons, alles is achteruitgegaan'

Carme Roig (57) is muzieklerares en woont in El Maresme. Beeld alex tieleman

Carme Roig (57)
Muzieklerares, woont in El Maresme

"Wij zijn er helemaal klaar mee. Wij willen in een onafhankelijk Catalonië grote schoonmaak houden en de corruptie uitbannen. Heb je de trein naar El Maresme weleens genomen? Dat is verschrikkelijk. Spanje investeert niet in ons. Hopelijk kan een onafhankelijke staat wel goed openbaar vervoer en goede zorg voor elkaar krijgen.

"De jaren tachtig en negentig waren hoopvolle tijden. De economische crisis was verschrikkelijk. Ik werk nu in deeltijd, maar ik ben op zoek naar meer werk. Mijn man, een architect, heeft al tien jaar geen werk.

"Het is alleen maar achteruitgegaan en wij zijn er nooit meer bovenop gekomen. Ik heb er wit haar van gekregen.

"Op mijn leeftijd denk ik: erger dan dit zal het niet worden. Al vind ik het ook moeilijk om mij een onafhankelijk Catalonië voor te stellen, want wij streven een ideaalbeeld na. Als het gebeurt, zal het een langzame transitie worden."

'Beter dan al het geld dat we nu aan Madrid betalen'

Jemima Almena (25) is afgestudeerd als interieurdesigner en woont in Sant Boi de Llobregtat. Beeld alex tieleman

Jemima Almena (25)
Pas afgestudeerde interieurdesigner,
 woont in Sant Boi de Llobregtat

"Ik was eerst helemaal niet voor de onafhankelijkheid. Maar als ze ons niet laten beslissen en ons steeds in een kwaad daglicht zetten vind ik dat wij moeten kunnen beslissen.

"Mijn moeders familie is al generaties lang Catalaans. Mijn vader komt uit Andalusië. Ik ben net afgestudeerd. Ik hoop dat er in een onafhankelijk Catalonië meer kansen zijn op werk. Als wij onze eigen onderwijswetten hebben, veranderen ze misschien niet elk jaar, zoals nu gebeurt door Spanje.

"Ik denk dat er dankzij onafhankelijkheid meer gelijkheid komt, doordat we extra geld overhouden. Want studeren en een huis huren is duur in Barcelona. Voor het geld waarvoor je hier een appartement huurt, krijg je in Sevilla een heel huis.

"Misschien gaan we wel uit de euro en dan komt onze export in gevaar. Maar dat is beter dan al het geld dat wij nu aan Madrid betalen en waar we maar weinig van terugzien."

Lees hier meer over het referendum in Catalonië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden