Opinie

De senaat moet zich uiteindelijk gewoon voegen

Crisisberaad op het Binnenhof nadat de Zorgwet in de Eerste Kamer is weggestemd. Beeld anp
Crisisberaad op het Binnenhof nadat de Zorgwet in de Eerste Kamer is weggestemd.Beeld anp

ERIK JURGENS   Waarom al die ophef rond de Zorgwet? De senaat liet gewoon weten dat de Tweede Kamer er nog eens naar moest kijken, betoogt Erik Jurgens, oud-senator.

Erik Jurgens

Het paniekvoetbal aan het Binnenhof rond de Zorgwet was een onwaardige vertoning en slecht voor het aanzien van de politiek. Er was immers nog geen man overboord. Een kabinet hoeft niet af te treden op grond van een beslissing van de Eerste Kamer. De regeringspartijen hadden dus niet in een stuip moeten geraken, maar rustig het wetsvoorstel opnieuw moeten indienen bij de Tweede Kamer, zoals Marno de Boer in Trouw (19 december) terecht stelde. Ook bij kleine wijzigingen kan het de Raad van State in een spoedprocedure passeren - en dus begin januari opnieuw bij de Tweede Kamer liggen. En de senaat mag een wetsvoorstel niet een tweede keer verwerpen, als de Kamer dan beslist heeft.

Het is ook wat de senaatsmeerderheid heeft bedoeld: dat de Tweede Kamer er nog eens naar kijkt. In Engeland gaat dat gemakkelijker. De House of Lords mag een wetvoorstel gewoon terugsturen naar de Commons, met commentaar. Die beslist er dan opnieuw over, en heeft het laatste woord. Bij ons kan zo'n 'overleg' tussen de beide Kamers alléén als de regering het voorstel opnieuw indient. Het zou beter zijn als wij het Britse systeem hadden.

Gesloten deuren
Hoe het zij, het politieke debat moet in alle openheid in de Tweede Kamer plaatsvinden. Maar nu vond die achter gesloten deuren plaats, tussen kabinet en fractievoorzitters van de regeringspartijen in de Tweede Kamer. Na herindiening in januari kan de hele Kamer meepraten over het conflict tussen Kamer en senaat (want dat is het, niet een conflict tussen VVD en PvdA). En zo hoort het. Terecht hadden met name CU, SGP en D66 kritiek op het feit dat zij nu niet hebben kunnen meepraten. De Tweede Kamer bespreekt het voorstel dan een tweede keer. Zij kan amenderen als zij wil, en stuurt het opnieuw door naar de senaat.

En dan: in ons staatsbestel geeft de Tweede Kamer de doorslag bij regeringsvorming. Als het kabinet op een specifiek punt tot twee keer toe het vertrouwen van de Kamer heeft gekregen, dan moet de senaat daarvoor buigen. Want als de senaat dat wetsvoorstel een tweede keer verwerpt, betekent dit de val van het kabinet. En daartoe mág de senaat niet beslissen. Dat is voor het laatst meer dan honderd jaar geleden gebeurd (begroting in de Eerste Kamer verworpen, regering afgetreden). Sindsdien heeft de senaat zich niet meer zo politiek willen opstellen. Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht Leiden, heeft uitgerekend dat de senaat tussen 1945 en 1990 zelfs slechts 34 keer in totaal (!) een wetsvoorstel heeft verworpen, tussen 1990 en nu was dat 31 keer.

Gewoonterecht
Door deze voorgeschiedenis - en door de algemeen geldende politieke overtuiging dat het zo hoort - is het bindend staatsrechtelijk gewoonterecht geworden, dat een kabinet niet mag sneuvelen in de senaat. Vandaar mijn onbegrip voor die vertoning van laatst, waarbij men zich in alle bochten wrong om een oplossing te zoeken voor het conflict met de senaat. Het is de Tweede Kamer die hierover gaat. Zij beoordeelt ook het al of niet doorgaan van de gekozen oplossing: invoering van regelgeving door de regering op basis van de bestaande wetstekst.

Die Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) zou in bepaalde gevallen toch de vrije artsenkeuze kunnen invoeren. Met vele medebeoefenaren van het staatsrecht acht ik een dergelijke AMvB overigens in strijd met de wet. AMvB's kunnen alleen nádere regels stellen, geen uitzonderingen op de wet.

Onwaardige vertoning, die behandeling van de Zorgwet. Dien gewoon dat wetsvoorstel opnieuw in, misschien iets aangepast. Spoedprocedure. Beslissing door Kamer, eind januari. De senaat zal zich, móet zich, voegen.

Erik Jurgens: emeritus-hoogleraar staatsrecht, oud-lid Tweede en Eerste Kamer voor PPR en de PvdA.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden