De secretaris-generaal bedenkt vooral zijn vriendjes

BRUSSEL - 'Kings of Africa', heette de tentoonstelling, en alleen daarom al mocht Raymond Chasle bij de opening niet ontbreken. De veteraan onder de Afrikaanse diplomaten in Brussel wenst te leven als een vorst. Op kosten van de Europese belastingbetaler.

De financiele handel en wandel van de diplomaat is, naar EG-begrippen, een mini-schandaal. Er zijn geen miljarden verjubeld of zomaar verdwenen. Maar leden van het Europees parlement zijn wel eens voor minder in actie gekomen.

De Nederlandse Europarlementarier Jan Willem Bertens (D66) was verbaasd de ex-ambassadeur van Mauritius tegen te komen bij de vernissage van 'Kings of Africa', vorig jaar in Maastricht. De oud-diplomaten - Bertens was onder meer ambassadeur in Midden-Amerika - kenden elkaar al een tijdje, maar Bertens wist niet dat de Afrikaan het geschopt had tot secretaris-generaal van de Stichting voor culturele samenwerking EG-ACP. Die laatste letters staan voor bijna zeventig landen in Afrika, het Caraibisch gebied en de Pacific (Stille Oceaan) oudkolonien van Europese landen, waarmee de EG nog altijd een speciale band heeft.

De diplomaat uit Mauritius, althans zijn stichting voor culturele samenwerking, had een fraaie bijdrage geleverd aan 'Kings of Africa': een audiovisueel programma via 26 projectoren. Aldus kon de Europese bezoeker een beeld van en respect krijgen voor de Afrikaanse cultuur - geheel overeenkomstig het streven van de stichting. Geen wonder dus, dat de secretaris-generaal trots rondliep.

De verbazing van Europees parlementslid Bertens sloeg om in verbijstering, toen hij dezer dagen opnieuw van het project hoorde. De schatbewaarder (penningmeester) van de stichting, de Belg Victor Coucke, vertelde hem wat er na 'Kings of Africa' mee gebeurd is. De stichting, in de persoon van de secretaris-generaal, had al het materiaal aangekocht voor twee miljoen Belgische franken, ruim honderdduizend gulden. Op zichzelf geen slechte aankoop, 'want het was werkelijk een prachtig programma', aldus Coucke. Maar toen hij probeerde het programma nog eens te vertonen, op een manifestatie in Vlaanderen, stuitte hij op wat hij zelf 'sabotage' noemt.

Twee technisch specialisten, overgekomen uit Duitsland, ontdekten bij het opbouwen van de installatie dat het belangrijkste ontbrak: de dia's. "Alsof je een Mercedes zonder motor hebt," zeiden de Duitsers. De dia's, die in een Berlijns museum opgeslagen bleken te zijn, werden in allerijl overgevlogen. Het project (dat wil zeggen: alleen de herhaling) kostte meer dan een ton.

Maar de secretaris-generaal kijkt niet op een paar ecu meer of minder. De Afrikaanse ex-diplomaat heeft een hang naar grandeur. Hij heeft een kapitaal pand betrokken in de dure Euro-wijk van Brussel. Hij gunt zichzelf een netto-maandsalaris van meer dan vijftien duizend gulden. Zijn naaste medewerkster, een familielid, staat voor ruim tien mille per maand op de loonlijst.

"Exorbitante bedragen" , vinden diplomaten in Brussel, alsmede de Europarlementariers Bertens en Maartje van Putten (PvdA). De laatste heeft al eerder dit jaar aan de bel getrokken bij de verantwoordelijke Europees Commissaris, de Spanjaard Manuel Marin. Tot haar genoegen heeft het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) de ontwerp-begroting van de stichting tot twee maal toe afgewezen, vanwege de voorgestelde topsalarissen.

Uit het EG-fonds wordt de hulp aan de 'bevoorrechte' landen uit Afrika, het Caraibisch gebied en de Pacific betaald. Lang niet al het geld komt daadwerkelijk in de derde wereld terecht. Dat hoeft ook niet. De miljoenen guldens die de stichting voor culturele samenwerking te besteden heeft, zijn mede bedoeld om de derde wereld onder de aandacht van Europeanen te brengen. Maar is het geld goed besteed aan een liefdadigheids-diner ten behoeve van het hongerende Somalie? En wat te denken van een studiedag over het eerbiedigen van de mensenrechten in Europa, terwijl juist de EG menige 'bevriende' ACP-staat op de vingers moet tikken?

In een paar Brusselse bureauladen ligt al maandenlang een uiterst kritisch rapport over de stichting. Een onafhankelijk onderzoeksbureau constateerde dat 'tachtig procent van de activiteiten ten goede komt aan de francofone wereld' (Brussel, Belgie, Frankrijk, de Franstalige ACP-landen). Bertens: "Dat betekent dat de stichting de helft van de ACP-landen verwaarloost."

De eenzijdige besteding van EG-geld is slechts een van de vele tekortkomingen. De onduidelijke juridische structuur van de stichting, de gebrekkige boekhouding, en de enorme kosten van het apparaat (de secretaris-generaal en een handjevol medewerkers) leidden tot een vernietigend oordeel. De Europese Commissie, die het onderzoek gelast had, wist er geen raad mee. Commissaris Marin heeft de conclusies niet voor zijn rekening durven nemen.

Het rapport bevestigt wat Victor Coucke - in 1991 aangetreden als penningmeester - zelf het meest dwars zit: "De stichting blijkt vooral een soort doorgeefluik geweest te zijn, een soepele geldschieter. De vriendjes van de secretaris-generaal klopten zelden tevergeefs aan op zijn prestige-kantoor. Ik wil overigens niet alle zonden van Egypte op zijn schouders laden. Hij werd door niemand gecontroleerd. Wie een boom laat scheefgroeien, moet dat de boom niet verwijten."

Volgens Coucke heeft ook het Europees Parlement zitten slapen. Waarom heeft tot voor kort niemand zich afgevraagd wat er gebeurde met het geld, anderhalf miljoen gulden per jaar in de periode '86-'91'? Stilzwijgend werd het bedrag door de Europese Commissie zelfs opgeschroefd tot vier miljoen per jaar.

Het zijn bescheiden bedragen, op een totaal van maar liefst twaalf miljard ecu (ruim 25 miljard gulden) die de EG in vijf jaar tijd aan ontwikkelingshulp voor de ACP-landen uitgeeft. Misschien dat het daarom zo lang duurde voordat Europarlementariers in het geweer kwam.

Bertens en Van Putten willen nu dat de Europese Commissie het geld dat nog voor de stichting op de plank ligt, vasthoudt tot er 'orde op zaken is gesteld'. Maar ze zouden niet graag zien dat de culturele samenwerking met de ACP-landen helemaal stopgezet wordt, louter omdat een paar mensen in Brussel er een potje van gemaakt hebben. Van Putten, die als eerste vragen stelde aan de Europese Commissie: " Het is een incident, een geval van mismanagement. Daaraan mogen we niet de hele relatie tussen de EG en de ACP-landen afmeten."

Volgens diplomaten in Brussel geeft de affaire echter aan, dat dat er iets goed fout zit in de verhouding tussen de Gemeenschap en de bijna zeventig 'gepriviligeerde' ontwikkelingslanden. "We zijn met z'n allen een happy family gaan vormen. Er kunnen geen moeilijke vragen gesteld worden, terwijl daar alle reden voor is. We zouden ons ook eens moeten afvragen of de EG wel een speciale relatie moet onderhouden met een land als Barbados, waar het gemiddeld inkomen hoger is dan in Portugal. Of waarom Kameroen, toch niet een van de armste landen, meer EG-geld krijgt dan India," aldus een diplomaat. Hij noemt het beleid 'ouderwets en achterhaald'. Het stamt uit de tijd, dat de vroegere koloniale mogendheden in Europa uit (valse) schaamte de nieuwe onafhankelijke staten in de derde wereld niet al te hard wilden aanpakken - ook niet als daar aperte misstanden aan het licht kwamen.

Zo bezien is de financiele uitbundigheid van de oud-ambassadeur van Mauritius, met meer dan zeventien dienstjaren in Brussel het boegbeeld van de ACP-landen, geen uitwas. Eerder een illustratie van een scheefgegroeide verhouding tussen geldgevers-en ontvangers.

Het versterkt ook het beeld van 'Brussel' als een pot geld, waarin iedereen naar hartelust graaien kan. Bertens: "De burger zal allicht denken: 'Daar gaan onze lieve duiten'. Maar we moeten niet dramatiseren. We praten niet over verspilde miljarden. Maar het is waar, we hadden beter moeten opletten. Mea culpa."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden