De schrik van de Amerikaanse industrie

Het advocatenkantoor Hersh & Hersh is de schrik van de Amerikaanse industrie. Wie met een ondeugdelijk produkt op de markt komt, kan prompt rekenen op rechtszaken en schadeclaims. Vader en dochter Hersh zijn gespecialiseerd in 'vrouwenzaken': “Ik weet het direct: als er gezondheidsproblemen zijn, het betreft een vrouw en er is een produkt in het spel, dan wéét ik dat dat produkt ondeugdelijk is.”

Met het tijdschrift in de ene hand een blocnote en pen in de andere begint het interview dan maar in de auto. Ze rijdt de grote Volvo door de heuvelachtige straten van San Francisco, sist af en toe vanwege een omleiding, maar dat onderbreekt het gesprek geen minuut. Vraag-kort-antwoord-kort-vraag, graag. Geen gedraai, geen tijd verliezen. Snel en streng. Nee, aansprakelijkheid bij verkeersongelukken, zoals whiplash-zaken, daar doet ze niet aan. “Daar zit geen moraal bij, het ontbeert elke ethische invalshoek. Mensen moeten gewoon voorzichtiger rijden.”

Nancy Hersh, advocate in San Francisco, de 'godmother van de rechtszaken rondom siliconen borstimplantaten', doet liever echt belangrijke dingen. Zij en haar zakenpartner, haar vader Leroy Hersh, zijn dè deskundigen op het gebied van produktaansprakelijkheid in Noord-Californië. Misschien zijn ze het ook wel in de hele Verenigde Staten, nu Hersh & Hersh na de DES-zaak ook de borstimplantaten-zaak tot grote hoogte heeft weten te stuwen: een pot met 4,25 miljard dollar smartegeld.

Ook Nederlandse vrouwen hebben zich aangemeld voor een deel van de miljarden die fabrikanten beloofd hebben aan gedupeerde vrouwen. Het produkt, een siliconen zakje, is in de VS intussen verboden. De Nederlandse vrouwen zijn in beroep gegaan tegen de schikking, omdat er voor buitenlandse vrouwen te weinig geld in de pot zit.

Driekwart van het werk in de Hersh-kantoren aan Van Ness Avenue wordt besteed aan zaken rond produktaansprakelijkheid. Daarbij is Nancy de expert geworden in die zaken waar vrouwen te maken hebben gehad met ondeugdelijke produkten.

“Vrouwenzaken hebben mijn speciale belangstelling. Ik weet het direct: als er gezondheidsproblemen zijn, het betreft een vrouw en er is een produkt in het spel, dan wéét ik dat dat produkt ondeugdelijk is. Te weinig getest voordat de fabrikant het op de markt bracht”, zegt ze zonder aarzeling.

Ze komt, na een zwaai om een bocht met de auto, terug op de verkeersclaims. Daar zien Nederlandse verzekeraars vaak 'Amerikaanse toestanden' ontstaan - een begrip dat in Europa staat voor hoge schadeclaims en belachelijke eisen. Verschillende verzekeraars hebben in Nederland afgelopen jaar hun premies sterk verhoogd in het vooruitzicht van toekomstige claims onder andere vanwege whiplash, de kwetsuur aan nek, hoofd en romp die mensen soms jaren na een botsing kan vellen.

“Whiplash”, zegt Nancy Hersh, “dat is op zich al een industrie aan claims en rechtszaken. Maar hoe groot en ernstig een whiplash ook is, het is geen oplichterij door een commercieel bedrijf, geen zwendel. Het is geen misdrijf tegen het grote publiek. Een verkeersongeluk kan iedereen, jou en mij, zometeen of morgen overkomen. Dat is het verschil met de zaken die wij elke dag doen. Het gaat ons om het uit de markt halen van gevaarlijke produkten, die mensenlevens kosten.”

Haar jongste dochter zit intussen achterin, tekeningen tonend die vanmiddag zijn gemaakt. Ze is net zeven. Zes jaar geleden vergezelde Nancy Hersh haar cliënte Susan Helmrich bij een interview met Trouw. Het ging over de 900 duizend gulden smartegeld die Helmrich had gekregen in een zaak tegen DES-producent Eli Lilly, nadat Helmrich eerst met succes had gevochten voor wetswijziging in de staat New York. Toen was Hersh vol van haar jonge gezin met drie dochters: ze vertelde over de grote genoegens van kinderen en het moederschap.

Susan Helmrich, 31 toen, zal nooit kinderen kunnen krijgen na tien gynaecologische operaties in tien jaar tijd. Zij lijdt aan kanker, zeer waarschijnlijk tengevolge van het synthetisch hormoon diethylstilbestrol (afgekort DES) dat haar moeder slikte in 1957, toen ze van Susan in verwachting was. Intussen is Susan Helmrich 37 en ze heeft twee kinderen, vertelt haar advocate nu. Ze zijn verwekt met zaad van Susans man bij een vrouw ergens in Los Angeles. Dat konden ze betalen van de schikking die Hersh voor het DES-slachtoffer bevocht.

Nancy en Leroy Hersh halen smartegelden binnen die in de miljoenen dollars lopen. Leroy Hersh is net terug uit New York, waar hij 42 miljoen dollar in de wacht sleepte voor 12 DES-slachtoffers, vrouwen met kanker, met infertiliteitskwesties, allerlei gevallen door elkaar. Hersh & Hersh hebben vanaf het eerste uur het juridisch strijdperk betreden voor vrouwen die vermoedden dat zij ziek waren door het vermeende anti-miskraam-middel DES dat hun (zwangere) moeders ooit slikten.

DES werd in 1971 in de VS verboden voor zwangere vrouwen. In Nederland volgde het verbod vijf jaar later, en de gevaren voor zwangere vrouwen en hun kinderen werden in 1981 hier pas goed onder ogen gezien. Vorig jaar maakte de Hoge Raad de weg vrij voor een groep Nederlandse DES-dochters om ook hier DES-producenten aan te spreken op smartegeld. De Amerikaanse medische en juridische voorgeschiedenis vormt een basis waarop Nederlandse DES-slachtoffers procederen.

In de verder kale wachtruimte bij de receptie van Hersh & Hersh hangt één koperen bordje - een dankbetuiging voor Leroy en Nancy. Voor hun 'toegewijde inzet voor degenen die hebben blootgestaan aan DES'. Zo werden zij de vrees van de industrie.

De DES-zaken zijn in de Amerikaanse rechtbanken wat aan het kalmeren. Er is een andere enorme zaak overheen gerold, die van de borstimplantaten. Dat zijn prothesen die worden ingebracht bij vrouwen na bijvoorbeeld een borstamputatie. Het zijn zakjes, meestal gevuld met vloeibare siliconen, wat lijkt op een gelei. De implantaten zijn in de Verenigde Staten sinds begin 1992 verboden, in afwachting van nader onderzoek. Het verbod kwam nadat bekend werd waarom Nancy Hersh in 1984 voor een zieke cliënte ruim anderhalf miljoen dollar smartegeld had weten te veroveren bij prothesenfabrikant Dow Corning. Zij had belastende informatie over het produkt op tafel gelegd, onder andere Dows eigen vrij negatieve twintig jaar oude testrapporten, toen Dow de prothese in 1963 op de markt bracht.

Het smartegeld werd gegeven op voorwaarde dat de belastende informatie onder de rechter zou blijven. “Ik haatte het idee dat ik die gegevens niet mocht gebruiken”, zegt Hersh nu. Maar ze was als advocate gehouden, te werken in het belang van haar intussen ernstig zieke cliënte. En die had het smartegeld heel hard nodig.

De borstprothesen-zaak verschafte Nancy Hersh de eretitel: 'Godmother van het implantaten-proces'. Zij legde immers de basis voor de schikking, begin september van dit jaar, die 4,25 miljard dollar aan schadevergoeding van de fabrikanten belooft aan de miljoenen vrouwen die van de jaren vijftig tot heden en de komende dertig jaar schade lijden van de siliconenzakjes.

Wat vindt ze van die schikking? Hersh: “Het klinkt mooi, maar voorlopig is er van die miljarden maar 1,2 miljard dollar beschikbaar. Het is volstrekt niet genoeg, laat staan voor de komende dertig jaar. De vrouwen en hun advocaten moeten kiezen: ieder neemt genoegen met minder geld, of ze gaan door voor méér. Als ik de gedaagde was, zou ik zorgen voor geld, en het daarmee afdoen. Anders heb je jaren van processen voor de boeg, zonder ophouden.” De grootste fabrikant, Dow Corning, een joint venture van Dow Chemical Co. en Corning Inc., zou op het ogenblik weinig meer te vergeven hebben.

Amerikaanse toestanden, zulke bedragen?

Nancy Hersh kijkt verbaasd: “De toekomst zal het leren. Produkten komen steeds sneller op de markt. De voorbereidingstijd is aldoor korter. Er zijn produkten bij die allang weg hadden moeten zijn, die helemaal niet in de handel hadden mogen komen. Zoals het anti-ontstekingsmiddel benoxaprofen, in de handel Oraflex, dat bij reuma werd gebruikt. Dankzij rechtszaken was dat in de VS snel weg, in Europa duurde dat veel langer. Ons werk maakt produkten veiliger.”

Oraflex, ook wel Opren geheten, was op de markt sinds 1980 en werd in 1982 door de fabrikant ingetrokken. Het zou toen alleen in Groot-Brittannië al honderd doden tot gevolg hebben gehad. Fabrikant Eli Lilly werd ervan beschuldigd in de periode dat de Amerikaanse FDA (de overheidscontroleur van geneesmiddelen) toelating nog overwoog, tien sterfgevallen te hebben verzwegen. Duizenden mensen kregen smartegeld.

De Volvo is terug in de parkeergarage. Boven, op haar kamer in het kantoor, is een piano dominanter aanwezig dan de stapels papier. Het meisje gaat, liggend op de grond, letters schrijven. Een buitenstaander zou het hier een rotzooitje noemen, het kan ook bruisend van diverse activiteiten zijn. Leroy, net terug uit New York, komt zich voorstellen en vertelt van de samenwerking met de Newyorkse advocate Sybil Shainwald. Zij was een tijd de vooruitgeschoven post in de VS voor een paar Nederlandse zaken die de Consumentenbond aanspant: niet alleen borstprothesen, ook het Dalkon-schildje (een ontstekingen veroorzakend anti-conceptiemiddel) en de hartkleppen van Pfizer.

Er is de afgelopen jaren een reeks aan nieuwe zaken het kantoor van Hersh & Hersh binnengekomen. De DES-zaak beleefde zijn hoogtepunt in het begin van de jaren tachtig. Daarna begon de borstimplantatenzaak, waarin Hersh een leidende rol heeft gespeeld. Vóór DES speelden asbestzaken, in Nederland nog een discussie in opkomst, in de VS nu bijna historie. Rondom asbest lopen daar nog een paar individuele gevallen, maar niet op het kantoor van Hersh.

Wat Nancy Hershs aandacht meer en meer trekt is Norplant, het uit zes staafjes bestaande anticonceptiemiddel dat bij vrouwen in de bovenarm wordt geïmplanteerd en dat vijf jaar lang bescherming biedt tegen zwangerschap. De zaak tegen de fabrikant is al door Hersh, samen met een collega-kantoor, namens een groep vrouwen aangespannen. “Er zijn neveneffecten. Vooral beïnvloedt Norplant het eigen afweersysteem”, zegt ze. Bovendien blijkt het vaak onmogelijk de zes staafjes te verwijderen, hoewel dat is gegarandeerd bij de aanschaf. Ze zegt het kort, duivels welhaast over de reclame en publiciteit waarmee producent Wyatt dit produkt over de hele wereld, vooral in Derde Wereldlanden, verkoopt. In Nederland waarschuwen consumenten- en vrouwengroepen voor Norplant.

Hersh: “Ik zie het als er een patiënt binnenloopt. Net zoals ik de vrouwen met borstimplantaten herkende. Nu zijn het vrouwen met gewichtsproblemen, die voortdurend misselijk zijn, kampen met langdurige menstruaties. Ik weet het eigenlijk zeker, maar ik vermoed wat de oorzaak is: Norplant is omgeven door een siliconen-omhulsel. 'Selastic', in de termen van Dow Corning, de grote producent van borstimplantaten.

Belangrijk is ook de zaak die ze aanspande tegen Parlodel, een medicijn waardoor melkproduktie stopt na de geboorte van een kind. De indicatie voor dit gebruik is al jaren in de Verenigde Staten geschrapt, op verzoek van de FDA. Alleen Sandoz hield het op de markt. Na dreiging met een proces door consumentenorganisatie Public Citizens, trok Sandoz het deze zomer terug uit de VS. Het concern verkoopt het in andere landen, vooral in de Derde Wereld wel met veel reclame.

In Nederland wil de Consumentenbond samen met enkele andere organisaties graag met het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (van het ministerie van Volksgezondheid) over Parlodel praten. Dat zegt dat de bijsluiter voldoende waarschuwingen over bijwerkingen vermeldt. Beroertes en 32 doden staan op de lijst van gevolgen van Parlodel. Hersh, afkeurend: “Terwijl je de melkproduktie op natuurlijke wijze kunt stoppen.”

“Niets laten implanteren, en niets slikken”, zegt ze kortweg, nadenkend wat haar advies zou zijn ter voorkoming van ellendige rechtszaken. Ze gaat een kruistocht beginnen tegen een hormoonproduktie-stimulerend middel, clomifeen, dat wordt gebruikt om bij vrouwen de eisprong te stimuleren, bijvoorbeeld in de nieuwe geboortetechnieken (o.a. IVF, reageerbuisbevruchting). Er verschijnen nu berichten over bijwerkingen en vooral een verhoogd risico van baarmoederkanker.

Ze weet zeker dat er veel onverantwoordelijke mensen in de medische en in de farmaceutische wereld rondlopen. Heftig is ze in haar reactie op de stelling dat artsen vrouwen ook niets kùnnen weigeren als een vrouw zo graag een bepaald medicijn wil hebben waarover ze iets goeds heeft gehoord. Zeker als het gaat om wel of geen kind krijgen. “Ach, je wéét toch van DES hoe gevaarlijk dat is geweest, wat een gevolgen dat heeft, ook voor latere generaties. Je wilt een kind. Vraagt iemand je of je ook eileiderkanker wilt? Of je ook dood wilt gaan, zodat je helemaal niet voor je kind kunt zorgen? Die vragen stelt niemand.”

Het kind op de vloer kijkt op: “Mammy, hoe schrijf je 'vlag'?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden