De schoonheid van jongenslevens

Voetbal leent zich wel degelijk goed voor de literatuur, vindt schrijfster en Feyenoord-fan Anna Enquist. Haar verhalen en gedichten over de sport zijn nu gebundeld in 'Kool!'.

Haar zoon stak haar aan. Het is zijn schuld dat Anna Enquist over voetbal schrijft. Zoon zat vaak op de bank voetbal te kijken en moeder dacht: altijd leuk om de interesse van je kinderen te delen. Dus ging Enquist erbij zitten: "Het was het WK van 1994 in de VS, je weet wel, dat toernooi waarbij het zo bloedheet was. Ik zag dat verhitte hoofd van Koeman en daar heb ik toen een gedicht over gemaakt. Zo is het begonnen."

Dat het sindsdien nooit meer is opgehouden is weer de schuld van Matthijs van Nieuwkerk, een van de oprichters van het literaire voetbalmagazine 'Hard Gras'. Die vroeg haar of ze dat niet vaker wilde doen, gedichten en verhalen schrijven over voetbal. Voor ze het wist stuurde hoofdredacteur Henk Spaan haar op pad voor een interview met Winston Bogarde. Of - je bent aangetrouwd Zweedse of je bent het niet - met oud-Feyenoord-spits Ove Kindvall.

Soms toert Anna Enquist (1945) zelfs met de complete Hard Gras-ploeg met de bus door het land. De theaters af met Henk Spaan, Hugo Borst, Frans Thomése, Marcel van Roosmalen, Herman Koch, Janneke van der Horst en Nico Dijkshoorn. Heerlijk vindt ze dat. Net als kijken naar voetbalpraatprogramma's op televisie: "Dat oeverloze geklets over voetbalbijzaken, dat vind ik leuk."

Inmiddels behoort u tot de harde kern van de voetbalschrijvers. Hoe is dat?
"Je raakt echt bevriend. We gaan vanavond weer uit eten met zijn zessen. We hebben het gewoon gezellig en prettig. Ze nemen zichzelf ook niet overdreven serieus. Je hebt het in de literatuur toch vaak dat schrijvers zeggen: ik moet me écht afzonderen om te kunnen schrijven, hoor. Terwijl ik het juist veel aardiger vind hoe de schrijvers van Hard Gras er tegenaan kijken. Zij zien schrijven over voetbal als een soort handwerk."

Kijkt een vrouw anders naar de sport dan een man?
"Ze zeggen het wel eens. Ik weet het niet, ik vraag het me af. Waarom valt op wat mij opvalt? Is dat omdat ik een vrouw ben?"

Leent voetbal zich wel voor de literatuur? Het mist de heroïek van het wielrennen.
"Maar wielrennen is moeilijker te doorgronden, met al die ploegen en tactieken en zo. Voetbal leent zich meer om echt betrokken te zijn. Het spel zelf is daarbij niet eens zo belangrijk, daar heb ik ook niet zo veel verstand van. Wat mij interesseert zijn de praktische dingen: Hoe ziet hun leven eruit? Uit welk gezin komen ze? Wie slaapt met wie op de kamer? Maar ook het verlies, de dreiging. Zulke dingen kan ik als schrijver goed gebruiken. Ik zie ook geen verschil tussen voetballiteratuur en gewone literatuur. Als ik een roman schrijf, denk ik echt niet op een andere manier na over hoe ik iets vorm geef. Ik gebruik het voetbal slechts als kapstok."

U bent Feyenoordsupporter hè? Waarom Feyenoord?
"Kijk, zo'n club als Feyenoord, daar is die dreiging dus altijd. Bijna ieder seizoen denken we: als dat maar goed gaat. En áls het goed gaat, zoals met de Uefa Cup-winst in 2002, dan komt het succes in de schaduw te staan van een andere gebeurtenis: de moord op Fortuyn. Er is altijd wel wat. Voor een schrijver is er geen interessantere club dan Feyenoord. Er is ook geen kapsones daar, er moet wel gewerkt worden. Ik kreeg laatst een shirt cadeau met alle handtekeningen. En ik ben opgegroeid in het Westland. Al die dingen samen maken mij voor Feyenoord."

Geld, glimmende auto's, haartjes mooi gekamd; voetballers zijn mensen van de buitenkant. Daaronder zit niks.
"Is dat zo? Als de ogen van een speler gaan glimmen en je ziet het plezier in het spel, dan denk ik dat daaronder soms nog wel iets heel moois zit. Een jongensleven."

Je hebt wel gelijk, het is een tamelijk oppervlakkige wereld, maar ik erger mij er niet aan. Wat ik wel echt vervelend vind, is dat vechten. Of die spreekkoren. Daar wil ik gewoon niks mee te maken hebben.

Ik denk dat de essentie van het plezier beleven aan voetbal te vergelijken is met het kijken naar soaps. Zoals ik vroeger met mijn dochter keek naar soaps, en hoe we die series samen heel serieus namen, zo beleef ik nu het voetbal. Het is ontzettend leuk om te doen of iets belangrijk is."

Maken schrijvers voetbal niet té onbelangrijk? In de Nederlandse literatuur neemt voetbal geen enkele plaats in.
"Terwijl het toch een heerlijke wereld is om te beschrijven. Die scheenbeschermers, hoe het ruikt in de kleedkamers. Maar het is waar: dé voetbalroman bestaat nog niet. Zoiets als Hard Gras heeft wel een groot publiek gekregen, maar daar blijft het dan bij. De vaste krachten komen maar niet tot een echte voetbalroman. Ik heb het al heel vaak tegen Henk Spaan gezegd: schrijf jij nou eens de ultieme voetbalroman. Maar hij durft het niet. Zelf moet ik het niet doen, ik heb te weinig kijk op het spel. Henk zou het kunnen. Ik ga het vanavond aan tafel wéér tegen hem zeggen."

Kool! Anna Enquist. De Arbeiderspers, Amsterdam. 205 bladzijden. Prijs € 15.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden