De schoonheid van het subtiele

Jeruzalem, Rome, Mekka, Ommen. Zo begint het wandelgidsje 'Krishnamurti in Ommen'. Die reeks werkt nu wat op de lachspieren, maar in de jaren 1920-1930 zou deze opsomming een serieuze ondertoon gehad hebben. In die tijd was Ommen het wereldcentrum van de theosofie en trokken aanhangers vanuit alle windstreken naar het stadje aan de Overijsselse Vecht.

Daar, op het landgoed Eerde, zetelde de door Krishnamurti opgerichte 'Orde van de Ster in het Oosten'. De volgelingen geloofden dat hun Indiase leraar de mensheid een fase verder zou brengen in haar geestelijke ontwikkeling. Dat de theosofen waren neergestreken in Ommen was puur toeval. Het landgoed was eigendom van Philip baron van Pallandt, een groot supporter van Krishnamurti. Die bewondering ging zo ver dat hij zijn grond aanbood om er de jaarlijkse Sterkampen te houden. Dat was geen gering cadeau. Op het hoogtepunt van de orde, in 1929, kwamen er maar liefst 3000 deelnemers uit meer dan 50 landen op af -er reed zelfs een speciale trein voor, die aanvankelijk in Ommen en later zelfs bij halte Junne stopte. In kasteel Eerde werd het 'kerkelijk bureau' ondergebracht; Huize Laer werd ingericht als gastenverblijf waar de voorname gasten te logeren werden gelegd die niet in het tentenkamp wensten te overnachten.

Ommen is maar tien jaar het theosofisch wereldcentrum geweest. De belangrijkste reden lag bij de man die door zijn moeder bij zijn geboorte (1895) als de belichaming van de god Krishna werd gezien. Hij had al aarzelingen gehad om het aanbod van Van Pallandt aan te nemen, omdat hij geen persoonlijke eigendom wilde hebben. Pas toen Eerde werd ondergebracht in een stichting 'ter bevordering der levenssfeer van onbaatzuchtigheid en liefde tot alle medeschepselen ter effening van de weg tot Wereldbroederschap', liet hij zich overhalen. De persoonsverheerlijking die in de loop der jaren volgde, zinde hem echter helemaal niet. Ook moest hij weinig hebben van de massale inwijdingen die in Ommen plaatsvonden. ,,Ik ben nog steeds van mening dat ceremonieel onnodig is voor geestelijke groei'', zei hij tijdens het Sterkamp van 1928. ,,Is het niet veel eenvoudiger het leven zelf tot doel te kiezen dan er middelaars en goeroes op na te houden? Citeer mij niet achteraf als autoriteit. Ik weiger u tot kapstok te dienen.'' Kort nadien kondigde Krishnamurti het einde van de Orde van de Ster aan. ,,Het staat u vrij andere organisaties op te zetten en iemand anders te verwachten. Dat interesseert mij niet. Het enige waar het mij om gaat is de mens absoluut en onvoorwaardelijk vrij te maken.''

Met de opheffing van de Orde van de Ster gaf Krishnamurti ook het landgoed met kasteel Eerde terug aan Van Pallandt, wat de baron al snel in financiële problemen bracht. Weldra werd de hele boel verkocht aan de gemeente Ommen. Tot 1938 werden er Sterkampen georganiseerd, al kwam er gaandeweg nieuw publiek zoals leden van de Vrije Jeugdbeweging. Krishnamurti trad ieder jaar op als gastspreker. Door de oorlogsdreiging verhuisde de internationale organisatie naar Californië. In 1941 liet de Duitse bezetter zijn oog vallen op het terrein en vestigde er 'Arbeits ein satz lager Erika'. Na de oorlog kreeg het gebied een recreatieve bestemming en werd het vakantiecentrum Besthmenerberg. Van het voormalige Sterkamp is vrijwel niets mee over. Een wandeling in de voetsporen van Krishnamurti is dan ook voornamelijk omgeven met verhalen en herinneringen. Het wegennet van het Sterkamp is nog redelijk intact. Kasteel Eerde staat er na een restauratie mooier bij dan ooit en herbergt nu een internationale school. Huize Laer biedt als hotel nog steeds onderdak aan voorname lieden (althans, mensen met geld) en doet dienst als chique trouwlocatie. En volgens het alleraardigste en zeer informatieve boekje 'Krishnamurti in Ommen' zijn er nog genoeg herinneringen op de heide, in de bossen, door de laantjes en op de mooie natuurplekjes waar werd gekampeerd, gesproken, geluisterd, gezongen en vooral gefilosofeerd over een betere wereld.

Je moet het maar gewoon proeven, die sfeer van de Sterkampen. Gewoon hardop lezen wat Krishnamurti gezegd en geschreven heeft. 'Om iets te begrijpen moet je luisteren, net als je naar die vogels daar zou moeten luisteren. (...) Om te luisteren moet je ongedeelde aandacht geven. (...) Vorming is niet het afleggen van examens en daarna trouwen en je ergens vestigen, maar ook het vermogen om naar vogels te kunnen luisteren, de hemel te zien, de uitzonderlijke schoonheid van een boom en de lijnen van de heuvels gade te slaan en met ze mee te voelen, zodat je werkelijk, rechtsreeks met ze in aanraking bent.'

Een Krishnamurti-pad is het niet. Dat zou ook raar zijn voor iemand die zelf zei: 'Waarheid is een land zonder pad'. Wel een route met veel bijzondere punten, zoals de uitzichten over de Regge en haar dode rivierarmen, het graf van een verzetsstrijder met dichtregels van Arthur Rimbaud, de gebouwen op de Eerder Eesch, kasteel Eerde, de grafkelder van de familie Van Pallandt, de vennen in het bos, het grote amfitheater uit de jaren vijftig en de uitkijktoren. En de natuur  natuurlijk.Â

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden