De schoonheid van de dood

albums van het jaar | De wereld nam dit jaar afscheid van David Bowie, Prince en Leonard Cohen, drie van de grootste popsterren. Maar er verschenen ook prachtige, levenslustige albums. De bijzonderste albums van het jaar, volgens de muziekrecensenten van Trouw.

Met enig pathos: 2016 was het jaar dat de muziek stierf. Het is hier ter redactie niet geteld, maar het voelt ieder geval alsof er nooit eerder zoveel muzikanten stierven als het afgelopen jaar. Natuurlijk, je kunt daar verklaringen voor bedenken. Er komen steeds meer beroemdheden bíj. Of, veel muziekhelden in het pop-tijdperk zijn inmiddels op gezegende leeftijd. Zeker voor hun levensstijl.

Maar toch: zowel Emerson en Lake van Lake, Emerson & Palmer. Glenn Frey, oprichter van The Eagles. Maestro's Nikolaus Harnoncourt, Neville Marriner, Pierre Boulez. George Martin: als er al een vijfde Beatle was, was hij het. Maurice White, oprichter van Earth, Wind & Fire. Toots Thielemans. En wat te denken van Mieke Telkamp, Corrie Brokken, Eddy Wally?

Maar het jaar voelde natuurlijk vooral zo dodelijk door het overlijden van drie grootviziers uit de recente muziekgeschiedenis: David Bowie, Prince en Leonard Cohen. Alle drie gingen tamelijk onverwacht heen - hoewel, zowel Bowie als Cohen kondigden hun naderende einde aan op , met de kennis van nu, omineus getitelde albums als 'Black Star' en 'You Want It Darker'. Nick Cave overleefde 2016, maar leverde met 'Skeleton Tree' muzikaal gezien het meest gitzwarte album af over zijn een jaar eerder verongelukte zoon.

Nick Cave - Skeleton Tree

Al deze drie requiems prijken bovenaan de muzieklijstjes van de Nederlandse muziekpers, blijkt uit het decembernummer van muziekblad Oor. Met een cover die zelden zo treffend het muziekjaar samenvat: mijmerend kijkt Nick Cave uit over een grijze oceaan, in de krijtrotsen boven hem zijn de gezichten van Lemmy Kilmister, Prince, David Bowie en Leonard Cohen uitgehakt. Van zulke krijtrotsen viel een jaar eerder Cave's zoon Arthur te pletter, ten tijde van het opnameproces van Cave's nieuwe album dat 'Skeleton Tree' zou worden.

Sommige teksten zouden al geschreven zijn, onbekend welk precies, maar alleen al die eerste strofe heeft een bloedstollende lading: 'You fell from the sky / crashlanded in a field near River Adur...'

Het narratief in de songstructruren lijkt verdwenen, merkt filmmaker Andrew Dominik op in de bijbehorende documentaire 'One More Time With Feeling', die het opnameproces vastlegde. Cave knikt. Het verliezen van zijn 15-jarige zoon, helft van een tweeling, voelde immers alsof het narratief van zijn leven was weggeslagen. Nimmer waren zijn nummers zo rechtlijnig, zo eenvormig, en daarmee eigenlijk oneindig. Neem 'I Need You', waarop Cave de machteloosheid van verlies vangt, wanneer hij op een voortdreunend orgel bibberend, haast huilend roept dat niets wezenlijk verschil maakt. Nu maakte Cave al geen vrolijke muziek, maar het album 'Skeleton Tree' is van een uitzichtloosheid waar niet aan te ontkomen valt.

Leonard Cohen - You Want it Darker

Leonard Cohen liet horen dat je ook luchtig over de dood kan zingen. Misschien is dat ook wel makkelijker als je het over je eigen dood hebt, in plaats van over die van een naaste. Neem alleen al de titel van 'You Want It Darker', zijn veertiende en laatste album. Hij knipoogt naar zijn eigen reputatie, naar zijn oeuvre waarin, net als bij Cave, de dood als thema al veelvuldig voorbij is gekomen. Maar Cohen bezong het haast nooit lichtzinniger dan op de plaat die nota bene drie weken voor zijn eigen dood verscheen. Tuurlijk, het is nog steeds grofkorrelige muziek, die het beste klinkt bij kaarslicht op een herfstavond. "I'm leaving the table / I'm out of the game." Op 'Traveling Light' zegt hij letterlijk adieu. 'Treaty' is ook al zo'n nummer waarbij het goed huilen is.

Cohen voelde het einde naderen, zo zei hij letterlijk, in wat achteraf een afscheidsinterview bleek, met David Remnick in The New Yorker. Niet voor niets zingt hij op 'You Want It Darker': "I'm ready my lord". Maar het is bovenal een plaat geworden waarop de 82-jarige Cohen tevreden klinkt met het gezegende leven dat achter hem ligt.

David Bowie - Blackstar

Dan nog David Bowie, die zichzelf meer tijd gegund had, maar zich desalniettemin had neergelegd bij zijn diagnose. Het muziekjaar begon met een knal, toen op de ochtend van 11 januari het nieuws van het overlijden van één van 's werelds grootste sterren binnenkwam.

Zijn ziekte, leverkanker, had hij geheim gehouden, hij wist al een jaar dat hij stervende was. Producent Tony Visconti wist het, evenals toneelmaker Ivo van Hove, met wie Bowie zijn musical 'Lazarus' had gemaakt die enkele weken voor zijn dood in première was gegaan. Maar de wereld had diens sterven niet zien aankomen. Terwijl Bowie het nota bene twee dagen voor zijn overlijden nog aankondigde, op zijn 25ste studioplaat, die toen verscheen.

Ja, jazzplaat 'Blackstar' klinkt spookachtig, met grijze klankkleuren en een bedrukkende sfeer. Maar recensenten konden bij de verschijning nog weinig kaas maken van de teksten. Totdat de zanger twee dagen later stierf, en bekend werd dat hij al anderhalf jaar aan kanker leed, Toen viel plots alles op zijn plek.

'Look up here, I'm in heaven / I've got scars that can't be seen' zingt hij in 'Lazarus'. "Im dying to" herhaalt hij, in 'Dollar Days'. En als uitsmijter op de plaat, 'I Can't Give Everything Away' , die achteraf te beluisteren valt als onmachtige aanklacht tegen het naderende einde, met die smekende herhaling dat hij niet alles kán geven - hoe graag hij ook zou willen. Het begin: 'I know there is something very wrong', als iemand die weet dat een tumor aan hem vreet.

Er waren meer aanwijzingen. De neergestorte astronaut in de bijbehorende videoclip, met in de helm een doodskop verborgen, verbeeldt Major Tom, een van Bowie's vele personages. Bowie zelf is geblinddoekt en schuifelt langzaam een soort kast in, waarna hij de deur ervan dichttrekt, alsof hij de deksel van een doodskist over zich heentrekt. De musical waaraan hij werkte heette Lazarus, een vervolg op een film waarin Bowie aan het begin van zijn carrière speelde. Met erin nieuwe muziek van Bowie, maar ook de klassiekers. Alsof hij zijn oeuvre nog één laatste maal wilde samenvatten,voordat hij voor het laatst een nieuw personage zou aannemen. Dat was iets wat Bowie al zo vaak had gedaan: Ziggy Stardust, Aladdin Sane, The Thin White Duke.

En uiteindelijk dus Blackstar. De uitgedoofde ster. De man die zijn levens als kunstwerk zag, bleek ook van zijn sterven een kunstwerk te hebben gemaakt.

1 januari - Annie de Reuver

3 januari - Paul Bley

5 januari - Pierre Boulez

10 januari - David Bowie

18 januari - Glenn Frey

4 februari - Maurice White

6 februari - Eddy Wally

5 maart - Nikolaus Harnoncourt

8 maart - George Martin

10 maart - Keith Emerson

16 maart - Frank Sinatra Jr.

22 maart - Phife Dawg

6 april - Merle Haggard

21 april - Lonnie Mack

21 april - Prince

31 mei - Corrie Brokken

22 augustus - Toots Thielemans

2 oktober - Sir Neville Marriner

20 oktober - Mieke Telkamp

24 oktober - Eddy Christiani

7 november - Leonard Cohen

13 november - Leon Russell

18 november - Sharon Jones

7 december - Greg Lake

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden