'De school zonder subsidie wordt weer echt van de ouders'/KLEINE VRIJE SCHOLEN

“De gemeente zei: maar dat kán helemaal niet meneer, je eigen school beginnen, zonder subsidie - bijna iedereen denkt dat. Maar het kan!”

Vincent Loosjes nam vorig jaar zijn zoon van een gewone Vrije School af en stuurde hem naar de 'staatsvrije school Amfortas', die toen met zes leerlingen van start ging in het woonhuis van ex-Vrije Schoolleraar Hendrik Brandsma in Breda. Het schooltje, met inmiddels tien leerlingen, is nu gevestigd in een oud watergemaal op het terrein van Loosjes' drukkerij in Werkendam.

Al vanaf 1991 bestaat de eveneens ongesubsidieerde 'boerderijschool' in het Groningse Zijldijk. Jeanette Kapée heeft daar, met drie parttime collega's, dertien kinderen onder haar hoede. Het onderwijs wordt gegeven in de aanbouw van een boerderijtje. Met een stuk grond waar de dieren van de school verblijven.

De twee schooltjes hebben dezelfde ontstaansgeschiedenis. Brandsma en Kapée werkten beiden op een Vrije School, maar konden zich niet vinden in een aantal regels die de andere leraren of het bestuur invoerden, zoals het aanleggen van een leerlingenadministratie en een leerlingvolgsysteem. Ze beschouwden dat als toegeven aan de regelzucht van de staat en daarmee als een onaanvaardbare beperking van de autonomie van de leraar die in hun ogen essentieel is voor de Vrije Schoolpedagogiek. Een aantal ouders volgde hen, en twee vrije Vrije Schooltjes waren geboren.

Maar stelt de wet dan geen eisen van deugdelijkheid en inrichting aan scholen? Loosjes: “Wat deugdelijkheid betreft: de leraren moeten bevoegd zijn en je moet de inspectie toelaten. Nou, Brandsma is bevoegd, en de inspectie is komen kijken en vond alles kennelijk in orde. En over de inrichting van het onderwijs staat er alleen, dat die zo moet zijn als op scholen die wel bekostigd worden.” Kapée: “De inspectie was eerst heel sceptisch. Maar we zijn nu geaccepteerd. Bovendien hebben we een aantal leerlingen die in het gewone onderwijs waarschijnlijk op een speciale school zouden zitten, dus we voldoen bij uitstek aan het 'Weer samen naar school'-ideaal van de overheid. En bovendien zijn de kinderen die we afleveren, geschikt voor het voortgezet onderwijs.”

De manier waarop de schooltjes gefinancierd worden, is verschillend. Een huurprobleem is er niet, dus er is alleen geld nodig voor de leerkrachten. De ouders in Werkendam betalen per (eerste, het tweede is goedkoper) kind een-twaalfde van hun netto inkomen. Jeanette Kapée werkt onbetaald. Haar drie collega's krijgen 25 gulden per uur en onkosten. De ouders betalen een bescheiden ouderbijdrage en verrichten hand- en spandiensten. Kapée kan dat alleen doen omdat haar man een betaalde baan heeft.

Daarmee voldoen vooral de 'Werkendamse' ouders aan het idee waarmee prominent D66'er (hij zat jarenlang in de Eerste Kamer) en ex-Vrije Schoolouder Jan Vis al jaren rondloopt. Vis (nu lid van de Raad van State, maar zijn opvattingen staan daar geheel los van): “In de scholen, en zeker in de Vrije Scholen, wordt ontzettend gekankerd over de regelzucht van de overheid. Maar ze willen wel allemaal subsidie. Laten ouders en docenten eens gaan nadenken of ze zelf de school van hun kinderen kunnen bekostigen. Dat is minder onmogelijk dan het lijkt, en ze zouden af zijn van die verschrikkelijke overheidsbemoeienis.”

Vis heeft recht van spreken, want zijn vrouw en hij en een aantal andere ouders hebben begin jaren tachtig enkele jaren de bovenbouw van een Vrije School betaald. Er waren niet genoeg leerlingen voor subsidie. Toen hebben ze 'leenkringen' gevormd en bij een bank geld geleend, waarbij ieder naar proportie hoofdelijk aansprakelijk was. “De kosten vielen reuze mee, voor ons geloof ik een paar duizend gulden per jaar. De rente was aftrekbaar.”

Vis wil helemaal niet pretenderen een uitgewerkt plan te hebben. “Mijn suggestie is een uitnodiging tot denken. We lenen wel enorme bedragen voor huizen, auto's, waarom niet voor het onderwijs aan onze kinderen? De school zou weer echt van de ouders worden. En de staat zou ontlast worden van die enorme onderwijsuitgaven. Die heeft in de toekomst wel andere zorgen: de milieu-uitgaven, de zorg voor ouderen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden