De schatten van een scheepvaartmuseum

'Gekregen en gekocht, aanwinsten 1986-1996', t/m 15 september in het Maritiem Museum 'Prins Hendrik', Leuvehaven 1 in Rotterdam, di t/m za 10-17 uur, zo en feestd. 11-17 uur. In juli ook op ma 10-17 uur.

CEES STRAUS

Maar het museum heeft er alle recht toe: de schatkamer is de plek waar alle rijkdommen zijn uitgestald die in de laatste jaren zijn verworven. Daar zijn zulke peperdure zaken te zien als een vroeg 17de-eeuws riviergezicht van de schilder Cornelis Claesz. van Wieringen, een zilveren dienblad waarop ooit het kopje thee van een kapitein stond. Of een heus stukje van het uniform waarmee J.C.J. van Speyk in 1831 'liever de lucht in' vloog. Wie aan dat feit twijfelt, moet maar even goed kijken: het fragmentje gaat vergezeld van een echtheidsverklaring. Niks geen sprookje dus.

Eigenlijk is de hele bovenverdieping van het maritiem museum een schatkamer geworden. Na tien jaar in de nieuwe behuizing kreeg het museum de behoefte om te laten zien wat het in de afgelopen tijd heeft verworven. Hetzij met eigen fondsen - het museum beschikt over een aankoopbudget van een ton, waarbij incidentele steun van enkele fondsen komt - hetzij met hulp van derden. Kopen doet het museum vooral als het om unieke stukken gaat, de 'krijgertjes' zijn vaak voorwerpen met een uitzonderlijk verleden. Serviesgoed afkomstig van schepen, modellen door zeelieden gebouwd in hun vrije tijd, instrumenten waarmee de koers aan boord werd bepaald, ze komen soms in vrachtjes het museum binnen. En alles is het museum lief: een historisch schip dat door een zeeman uit lucifers is opgebouwd net zo goed als een serie foto's van een begrafenis op volle zee. Beide zijn zeldzaam en het bewaren waard.

IJSBERG

Bewaren: het Rotterdamse museum doet het met honderdduizenden stukken. Dat is niets te veel gezegd. Alleen al aan foto's zijn een paar honderdduizend in huis. Aan technische tekeningen minder, maar nog altijd zal dat aantal in de buurt van de honderdduizend komen. De tientallen modellen steken er in aantal schril tegen af, maar hun waarde en maritiem belang zijn moeilijk te overschatten. Voeg er de vele schilderijen aan toe, het onderdeel kunst dat in dit museum in de vorm van olieverven, aquarellen en (pen)tekeningen zo goed vertegenwoordigd is, een bezit dat in een kunstmuseum niet zou misstaan. En dan zijn er die ontelbare voorwerpen die zich in betere tijden op en aan een schip bevonden, variërend van stormglazen, barometers tot harpoenen. Wie dat wil laten zien, ontkomt niet aan het beeld van de ijsberg waarvan slechts de top is te zien. “Normaal maken we tentoonstellingen die een verhaal vertellen”, zegt L.M. Akveld, als hoofd collecties de beheerder van de maritieme schatkamer. “Maar in dit geval hebben we een tentoonstelling zonder verhaal in elkaar gezet. Het lukte gewoon niet hier een rode draad aan te geven. Als je een keus maakt uit je aanwinsten, kom je zoveel uiteenlopende zaken tegen die allemaal aardig zijn om te tonen, dan moet je geen 'paraplu' zoeken om ze er onder te brengen.”

Toch zijn er wel degelijk terreinen die op deze expositie ruime aandacht hebben gekregen. De scheepsbouw, waarbij de techniek van de scheepvaart een belangrijke rol speelt, is zo'n onderwerp dat het museum als zijn troetelkindje beschouwt. Net als de 'menselijke maritieme activiteiten', alles dus wat de mens op en aan het water voortbrengt. Daar vallen de foto's onder die in 1969 aan boord van de 'Nieuw Amsterdam' werden gemaakt toen daar een begrafenis op zee werd gehouden. Maar ook de oorlogsjaren en het wel en wee van Rotterdam als havenstad. Je zou bijna zeggen: wat verzamelt het museum niet? Dat blijkt niet zo veel te zijn. Zelfs de band met het Huis van Oranje, niet echt een maritiem onderwerp, wordt uit de doeken gedaan. Maar daar heeft het museum dan ook zijn naam aan te danken: Prins Hendrik, te Rotterdam geëerd met een borstbeeld, was de enige Oranje die professioneel op zee is geweest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden