De schandbuis

Ik heb het al vaker gehad over de Gouden Muur, waarachter zich de elite bevindt die er net zo'n rotzooitje van maakt als het gepeupel dat ervoor bivakkeert en dat ten onrechte meent dat achter die Gouden Muur juist orde, regelmaat, rust en verstandig inzicht heersen. Die Gouden Muur wankelt bedenkelijk. Of bedenkelijk? Misschien is het juist goed dat we eindelijk zien dat voor en achter die muur, bij de gewone man en de machthebbers, dezelfde soort chaos heerst.

Ik heb het natuurlijk over Stapel en Jansen Steur, de een wetenschappelijk fraudeur, de ander medisch knoeier. Wat in de gewone wereld dagelijkse praktijk is, - kleine bedrijfsdiefstalletjes, verkeerde beslissingen - blijkt ook in de bovenwereld van geleerden en specialisten gebruikelijk.

Nieuw is het natuurlijk allemaal niet. Hooggeleerde oplichters en prutsers zijn er altijd geweest: van de professor die voor de radio beweerde verslag te doen van Amerikaanse raketlanceringen terwijl hij gewoon in de Nederlandse duinen met een scheerapparaat stond te hannessen tot de middeleeuwse kwakzalver die in het wilde weg tanden en kiezen trok of je dubieuze zalfjes aansmeerde waar je pas achter kwam als hij alweer in een volgend dorp zat.

Nieuw is dat ze nu met portret en naam en al in het Journaal komen, als ging het om Opsporing Verzocht. Je zou kunnen zeggen dat het zelfreinigend vermogen van de maatschappij door al die openbaarheid steeds beter op dreef raakt. Nu moeten alleen de afzonderlijke sectoren met hun gouden muurtjes nog even in de gaten krijgen wat er aan de hand is.

Tegelijk met de ontmaskering krijgen we ook te horen hoe het zover heeft kunnen komen. Stapel, zo begrijpen we, wilde de mensen plezieren, ze gewenste resultaten voorzetten. Jansen Steur beoogde juist het tegendeel, hij wilde ze de put in praten met sombere diagnoses. Het deugt allebei niet. Wetenschappers moeten niet willen behagen of bangmaken. Ze moeten objectief hun werk doen, zonder effectbejag.

Maar diezelfde openbaarheid die hun misselijke praktijken nu aan het licht brengt, verleidde hen ook tot populisme. Hoe leuk is het niet om op tv even te komen uitleggen wat Parkinson precies is of dat mannen om andere redenen lachen dan vrouwen. De tv-professor is inmiddels een vertrouwde verschijning, welbespraakt met vlot verpakte weetjes uit een andere wereld komt hij ons vermaken in talkshows en nieuwsprogramma's. Hij is een soort popheld met een speciaal luchtje: dat van zijn academische grandeur die hij eigenlijk op datzelfde moment verloochent.

Het is dat vrolijke praters als Maarten van Rossem en Herman Pleij zich in ietwat onweegbare wetenschappelijke disciplines bewegen, anders zou ik ook eens gaan onderzoeken of zij ons soms niet dezelfde Stapelse en Steurse apekool verkopen. Je wordt er als gewone man wel sceptisch van: krijgen vrouwen van cola echt zwakkere botten? Heeft mijn vader wel echt Alzheimer? Zijn mijn kleinkinderen waarlijk hoogbegaafd? De waarheid is door de schandbuis weer een stuk dubieuzer geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden