De schaamte over de schaamlip

Gynaecologen en plastisch chirurgen krijgen steeds vaker het verzoek de binnenste schaamlippen te verkleinen. Soms alleen omdat de vrouw ze ’niet mooi’ vindt.

Komt een vrouw bij de dokter. Een beetje gegeneerd, een tikje verlegen. Ze komt voor, eh, correctie van haar schaamlippen. Verkleining, zeg maar. ’Want ze zijn zo groot, dokter. Daar kunt u toch iets aan doen, las ik laatst?’ De dokter, onhoorbaar, zucht. En zegt beleefd: ’Laten we eerst maar eens kijken.’

Sinds een paar jaar krijgen gynaecologen en plastisch chirurgen steeds vaker het verzoek om ’labiumreductie’. Die term is verwarrend en zou de vraag weleens kunnen opstuwen, want veel vrouwen weten niet dat het normaal is als de binnenste schaamlippen búiten de ’buitenste’, ’grote’ schaamlippen liggen, of hangen. Zij denken dan algauw dat het er bij hen abnormaal uitziet, in deze schaamhaarloze tijden waarin alles zo goed zichtbaar is.

Landelijke cijfers zijn er niet, maar in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) bijvoorbeeld is het aantal consulten hierover sterk toegenomen. Kwamen tussen 1989 en 1999 34 vrouwen bij de poli gynaecologie met zo’n verzoek, in de periode 2000 tot 2006 ging het om 82 consulten. Waarbij overigens lang niet ieder consult tot een operatie leidde, aangezien het LUMC hierin zeer terughoudend is. Gynaecologen in andere ziekenhuizen bevestigen de toename, zoals in het Gelre ziekenhuis in Apeldoorn, maar een precieze registratie ontbreekt.

Commerciële klinieken doen er niet moeilijk over: een ’extreme make-over’ van de schaamstreek behoort tot de mogelijkheden van een ieder die daarvoor betaalt. Een piercing door de genitaliën is alweer achterhaald; wie echt hip wil zijn, gaat voor een schaamlipcorrectie. Verkleining, of vergroting desgewenst. Het verlangen naar een geprononceerdere venusheuvel kan ook worden vervuld: met vetinjecties. Is de vagina wat wijd geworden na het krijgen van kinderen, dan kan die operatief vernauwd worden. De ’designervagina’ is een gewoon begrip aan het worden in de snelle wereld van de witgejaste wonderdokters. ün in de vrouwen- en meidenbladen, waar regelmatig artikelen verschijnen over alle mogelijkheden om van onderen te worden opgeknapt.

Niet-commerciële dokters hebben last van deze trend. Sommigen maken zich zorgen, worstelen met dilemma’s. Er ontbreekt consensus over welk antwoord het best gegeven kan worden op de toenemende vraag. „Als gynaecoloog heb ik er moeite mee“, zegt Philomeen Weijenborg, werkzaam in het LUMC en hoofd van de polikliniek psychosomatische gynaecologie. „Het is mijn vak om mensen beter te maken, niet primair om ze mooier te maken.” En het is vaak zeer de vraag, zegt zij, of vrouwen beter worden van een operatieve verkleining van hun schaamlippen.

Weijenborg, die hoopt de discussie onder vakgenoten hierover aan te zwengelen, beschrijft de verhalen die zij in haar praktijk te horen krijgt. Die variëren van: ’Ik vind het niet mooi dat mijn binnenste schaamlippen naar buiten hangen’, tot vrouwen die nauwelijks contacten durven aan te gaan omdat een mogelijke partner zou zien dat hun schaamlippen ’zo vreselijk groot’ zijn.

„Ik inventariseer nauwkeurig de klachten die de vrouwen ondervinden zoals branderigheid en problemen met seksualiteit”, zegt Weijenborg. „Sommige vrouwen hebben last met fietsen, met vrijen, of kunnen vanwege irritatie geen strakke broeken dragen. Ik vraag ook naar de psychologische gevolgen. Er zijn vrouwen die zodra ze opstaan papiertjes tegen hun schaamlippen aandrukken om ze naar binnen te krullen, en de hele dag door naar de WC lopen om het weer op orde te brengen. Zij denken dat iedereen het kan zien. Dit kan er toe leiden dat ze depressief en moedeloos worden, en vermijden om te zwemmen of naar de sauna te gaan.”

Het is logisch, zegt Weijenborg, dat een gynaecoloog geraakt wordt door de ernst van dit soort klachten en graag hulp wil bieden. Een operatieve ingreep lijkt dan een goede oplossing. Maar daar zet zij vraagtekens bij. Wat een normale ’maat’ is en wat abnormaal, is om te beginnen al nauwelijks vast te stellen. Weijenborg: „Ik meet de binnenste schaamlippen op om aan de hand daarvan verder te kunnen praten met de patiënte. Vaak blijken ze dan helemaal niet zo groot, maar bovendien wéten we niet precies wat afwijkend is en wat niet. Daar is nooit goed onderzoek naar gedaan. Er zijn publicaties waarin staat dat meer dan 4 centimeter afwijkend groot is; andere noemen meer dan 5 centimeter. Onlangs heeft een Engelse gynaecologe vijftig vrouwen onder narcose opgemeten. De lengte van hun schaamlippen bleek enorm te variëren. Zij beveelt in haar onderzoeksverslag aan die normale diversiteit met veel betere voorlichting aan vrouwen duidelijk te maken.”

Wat ook al niet hard te maken is, is het verband tussen de klachten die vrouwen rapporteren en hun ’lengtematen’. Vrouwen kunnen ook klachten of irritaties ervaren wanneer ze kleine schaamlippen hebben. En veel vrouwen met grote schaamlippen hebben daar geen hinder van. „Vrouwen die zich tot mij wenden met klachten dénken dat die veroorzaakt worden door de ’abnormale’ grootte van hun schaamlippen”, zegt de gynaecoloog. „Maar dat is de vraag. Wanneer je 40 kilometer gefietst hebt, je hebt flinke zadelpijn en je koppelt dat aan iets ’abnormaals’ bij jou, dan zal je dat verband weer leggen als je een volgende keer iets voelt, en de keer daarna nog sneller. Dat betekent nog niet dat die verklaring klopt.”

Het is goed mogelijk dat de klacht, oneerbiedig gezegd, niet zozeer tussen de benen maar tussen de oren zit. Na het lichamelijk onderzoek bespreekt Weijenborg zorgvuldig de vraag of het probleem van de patiënte wel opgelost kan worden met het mes. „Wanneer iemand de hele dag zit te piekeren verdwijnt dat niet per se door een operatie. Er zijn ook psychiatrische ziektebeelden, zoals ingebeelde lelijkheid, waarbij je mensen aan de lopende band kunt blijven opereren maar het niets helpt.”

In de praktijk blijken voorlichting en geruststelling voor sommige vrouwen voldoende; zij besluiten af te zien van een ingreep. En daarmee van de risico’s. In de afgelopen jaren verscheen slechts één (Frans) onderzoek waarin de vrouwen ook achteraf naar hun tevredenheid zijn gevraagd. Er waren geen ernstige complicaties. Wel had 64 procent last van pijn, soms tot twee maanden na de operatie. Tien procent was niet tevreden met het cosmetische resultaat, en elf van de 163 patiënten moesten opnieuw worden geopereerd: de hechtingen lieten los.

Weijenborg: „Als gynaecoloog kun je natuurlijk zeggen: ik doe het, zo groot zijn die risico’s niet. Maar dan snij je in een gezond lichaam. In die zin is het vergelijkbaar met een besnijdenis – waar iedereen pertinent tegen is. Je kunt tegenwerpen dat vrouwenbesnijdenis wordt ingegeven door een bepaalde cultuur; maar dat geldt hiervoor ook. In de meidenbladen betogen cosmetisch artsen vaak dat het abnormaal is als de binnenste schaamlippen buiten de buitenste hangen. ’Maar je kunt er wat aan doen, kost maar 1600 euro!’ Heel vaak blijkt dat onze cultuur, onze schoonheidsidealen of media-aandacht de vrouw in mijn spreekkamer het idee gaf dat er iets mis is met haar, en dat ze nodig onder het mes moet.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden