De saloncultuur heeft weer gezegevierd

BRUSSEL - De beeldspraak werd ooit uit de mond van de Belgische Fortis-topman Maurice Lippens opgetekend: “België is als een dorp met eéé hoofdstraat, maar die hoofdstraat ligt vol met kippennesten die zich bovendien regelmatig verplaatsen. Wie te snel door de straat rijdt, maakt onvermijdelijk brokken.”

De Franstalige middagkrant Le Soir gebruikte onlangs ook een beeldspraak met kippen. Het doopte ABN Amro, op het moment dat die haar bod op de Generale Bank deed, de Hollandse vos die tegen elke prijs de kippenren wilde binnendringen. Hoe het ook zij, ABN Amro kon het Belgische goudhaantje in bankenland niet verschalken.

Achteraf bekeken had ABN Amro al bij voorbaat geen kans. Ze begon de overnamestrijd al met een fikse achterstand. Bovendien had de bank geen benul waar zich de nesten in dit Belgische Dorpstraat-Ons Dorp bevonden. Lippens weet dat als geen ander. Toen ABN Amro kwam, was het besluit in feite al gevallen. In Parijs had de topman van nutsgroep Suez/Lyonnaise des Eaux een pikante aandelenruil met Lippens gesloten. Suez kreeg de Generale Maatschappij, de holding waar de bank onder valt, en daarmee de Belgische elektriciteitsbedrijven. De aandelen in de bank, goed voor 35 procent, waren voor Lippens.

De enige die dwars lag, was de directie van de Generale Bank onder leiding van Fred Chaffart. Fortis, eigenaar van de bank ASLK, was hem te min. Maar de Belgische politieke elite, het koninklijk huis en de centrale bank zetten hem onder druk. Hier was de kans op de 'grote Belgische bank'. Bankverzekeraar Fortis was immers toch half Belgisch. Na weken gaf Chaffart toe. En toen kwam ABN Amro de pret verstoren.

ABN Amro redeneerde simpel. Wij geven België het hoofdkantoor van een nog op te zetten Europese divisie. Wij behouden alle Generale-banen, terwijl Fortis er 2 000 schrapt. Maar bovenal: wij zijn rijker en bieden meer. Uiteindelijk lijken Belgen op zuinige Hollanders: ze kiezen voor de franken. In een open competitie halen wij onze achterstand wel in, dacht ABN Amro.

Dat was naiëf. “Rechttoe-rechtaan is niet de manier waarop in België gewoonlijk zaken worden gedaan”, schrijft de Vlaamse krant De Standaard. “De saloncultuur is zeker in Brussel nog goed ingeburgerd. Persoonlijke netwerken zijn belangrijk. En de ene dienst is de andere waard. Zoals Lippens zelf zei, heeft hij vrienden in de hoogste kringen. Sommingen zijn hem wat verschuldigd. Anderen kennen hem al jaren en willen hem best een dienst bewijzen.

De meeste commissarissen in de 28-koppige raad van bestuur van de Generale bank droegen ABN Amro al vanaf het begin geen warm hart toe. Maar de zes directieleden maakten nog een voorbehoud bij de keuze voor Fortis. Zo kon ABN Amro volhouden de steun te hebben van het directiecomité van de Generale. Belangrijk voor de Nederlandse bank was bovendien dat de raad haar bod niet als vijandig beschouwde. Dat kon de raad ook niet, want dan zou ze de aandeelhouders van een mogelijk betere deal afhouden.

De toezichthouder op het Belgische bankwezen, de Commissie voor het bank- en financiewezen (CBF), besloot de biedingen van zowel Fortis als ABN Amro toe te laten. Maar over de vraag onder welke voorwaarden bestond grote onduidelijkheid. Die onzekerheid creëerde de CBF bewust, schrijft onder meer de Vlaamse krant De Morgen, om de aandeelhouders richting Fortis te drijven. Geen wonder, vindt De Morgen, “want de zes leden van de commissie zijn allen politiek benoemd, sommigen hebben zelfs directe banden met de gouverneur van de nationale bank of met Fortis. Fortis kan in een open strijd niet op tegen ABN Amro, concludeert de krant. “Ze kiest dus voor de Belgische weg”. Achter de schermen kreeg Fortis steun van premier Jean-Luc Dehaene, minister van financiën Ph. Maystadt en centrale-bankpresident F. Verplaetse.

Vrijdag ging, in de woorden van de zakenkrant De Financieel-Economische Tijd, “de Belgische trukendoos voluit open”. Fortis kreeg overdag van haar aandeelhouders toestemming om een tegenaanval op te zetten. Aan het begin van de avond riepen bestuurders van de Generale Maatschappij en enkele onafhankelijken de raad van bestuur van de Generale Bank plots bij elkaar.

Zij wilden dat de raad alsnog het ABN Amro-bod vijandig zou verklaren, omdat Fortis een hoger bod deed. Probleem was echter dat zij dat toen nog niet konden weten. Fortis kwam pas in de loop van de vergadering met haar 'verbeterde' bod. Dat suggereert voorkennis en partijdigheid van sommige commissarissen. De directie van de Generale Bank werd als laatste ingelicht. Generale-topman Chaffart en de zijnen verzetten zich nog en kozen opnieuw voor ABN Amro. Maar de gifpil was dodelijk.

De zege in deze vuile oorlog gaat daarmee naar de Brusselse salons. Buitenlandse investeerders moeten het allemaal met stijgende verbazing hebben aangezien, aldus de Tijd. “Een raad van bestuur die op een week tijd radicaal van mening verandert en duidelijk één partij bevoordeelt, kan niet onpartijdig worden genoemd. Corporate governance, nooit van gehoord.” Bovendien gebeurt het tegen de wens van de directie en een flink deel van het personeel in. Wat de krant nog meer ergert is dat al dat gezwaai met de Belgische driekleur alleen maar een schaamlap was. Want dezelfde salons hebben “zonder boe of ba” de Belgische elektriciteit aan de Fransen overgedaan. Dat alles om de 'grote Belgische bank'. Een illusie, volgens De Tijd. De Generale bank is onder Fortis ook niet autonoom. Dat gebeurt elders in Brussel, door Lippens. In Utrecht ook, in het Nederlandse hoofdkwartier van de bankverzekeraar. En in Parijs, want Suez heeft ook een groot belang in Fortis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden