Het mooiste Nederland

De ’s-Gravelandse buitenplaatsen zijn té mooi om niet even de benen te strekken

Landgoed Gooilust, s-Gravelandse buitenplaatsen, Noord-Holland, Nederland. Beeld Natuurmonumenten - Martin Stevens

Op diverse 's-Gravelandse buitenplaatsen kunt u volgend weekend van kamermuziek genieten. 

‘Hier zingt de nachtgael hier quinckeleert, en broeit

De vogel jaer op jaer, zijne eyers uit. Hier draegen

Den boomen lecker ooft. Hier vliegen en hier jaegen

De jonkers naer patrijs en hazen jaghtgezint

Met snuffelende brack, en vluggen hazewint.’

Nee, de nachtegaal zal niet kwinkeleren en ook voor het eiers broeden is het te laat, maar wie begin oktober afreist naar ’s-Graveland, vindt toch louter lust ende vermaeck. In het weekend van 6 oktober vinden daar, en op tal van andere buitenplaatsen, klassieke concerten plaats.

Landgoed Schaep en Burgh, de statigst en voornaamst ogende van de ’s-Gravelandse buitenplaatsen, is een belangrijk podium. Een podium met een bewogen geschiedenis en bijzondere bewoners.

De aanleg van de buitenplaatsen in ’s-Graveland ging niet direct zonder slag of stoot. Begin zeventiende eeuw vroeg een groep rijk geworden Amsterdammers aan de Staten van Holland toestemming om het ruw hey oft woest velt, gelegen ten oosten achter Cortenhoeff, oftewel de Goysche vullingen, tot culture te brengen. De Staten zagen de vermogenden graag komen, maar de boeren - de erfgooiers - allerminst. Die vullingen waren hun hooi- en weiland, hun bron van inkomsten.

De boze boeren beschoten de arbeiders, verwoestten de grondwerken en er moest zelfs een complete compagnie aan ruiters en voetvolk gelegerd worden om de molestanten tot bedaren te brengen. De vermogenden ‘wonnen’, de boerenstand werd lichtjes financieel gecompenseerd, de grond werd ontgonnen en de kavels verdeeld.

Net als de andere buitenplaatsen was Schaep en Burgh aanvankelijk een boerenbedrijf bestaande uit landerijen en opstallen, gerund door een aangestelde landman en slechts af en toe bezocht en geïnspecteerd door de eigenaar. In de loop van de achttiende eeuw nam de interesse voor exotische gewassen en mooie tuinen compleet met sterrenbos toe. De leefomstandigheden in de stad werden er in die tijd niet florissanter op (ziekten, ratten en beroerde hygiëne) en meer en meer werden de buitens het permanente zomerverblijven voor de hele familie. Pracht en praal, jacht- en braspartijen en veel uiterlijk vertoon.

Bijzondere bewoners

Schaep en Burgh heeft in de loop van de eeuwen bijzondere bewoners gehad. Na de dood van de eerste bewoner Abel Matthijsz. Burgh viel een deel van het bezit toe aan Gerard Simonszoon Schaep, een man die tot vijf keer toe tot burgemeester van Amsterdam verkozen werd maar wel erg op zijn geld zat. Hij had onder zijn ledikant een speciale plek laten maken, zodat hij op zijn ducaten gout en eenigh silvergelt kon liggen.

Nee, dan de latere bewoonster Bicker-Pels die, ter gelegenheid van het aanschaffen van een jacht, een eetservies met twaalf vorken en messen schonk. Dochter Maria bleek echter weer uit ander hout gesneden. Ze liet voetangels en klemmen plaatsen om onverlaten van haar terrein te weren. Maria was een uitzondering; gastvrijheid was eerder regel dan uitzondering. Gul van drank en spijzen, tafels vol zilver en porselein, het gebraad geurig, de kruiden vers, de diners bij tijd en wijlen gelardeerd met muzikale optredens. Gulheid én soberheid. Zo was er tot 1920 op Schaep en Burgh geen elektrisch licht en was er in 1940 slechts één wastafel in huis. Een geluk bij een ongeluk, want voor de Duitsers was het pand daarmee te ongerieflijk om het te vorderen.

Schaep en Burgh spreekt tot de verbeelding, maar eigenlijk is Gooilust en dan vooral de echtelijke ruzies daar, veel belangrijker. De kans is groot dat zonder dit buiten de ’s-Gravelandse landgoederen, zoals zoveel landerijen, volgeplempt zouden zijn met gewone woningbouw en bedrijvigheid.

Begin twintigste eeuw wordt Gooilust bewoond door jonkvrouwe Louise Six en haar man Frans Blaauw. Blaauw is de rijkdom naar het hoofd gestegen. Hij richt op zijn buitenplaats een complete menagerie aan met (in die tijd) exotische en daarmee peperdure beesten als gnoes, zwartkop- ooievaars en bizons. Ook op de tuininrichting wordt ‘niet beknibbeld’. Louise is razend, maar Blaauw weet steeds weer zijn zin door te drukken, onder meer door te proberen haar krankzinnig te laten verklaren.

De afbeelding loopt door onder de afbeelding

Zebra's voor de koets van Frans Blaauw. Beeld Natuurmonumenten - onbekend of niet terzake

En dus stapt ze, sober gekleed en vergezeld door haar dienstmaagd, naar de voorzitter van de toen nog jonge vereniging Natuurmonumenten. Om haar man te onterven schenkt ze Gooilust, maar wel op voorwaarde dat de vereniging zich ook over een aantal kleine landgoederen ontfermt. Dat gebeurt, in de loop van de tijd verwerft Natuurmonumenten in totaal tien buitens. ‘’s-Graveland is gered.’

Natuur

De ’s-Gravelandse buitenplaatsen (en overige locaties) zijn té mooi om niet even de benen te strekken. Op Schaep en Burgh beginnen de bomen licht te verkleuren, schieten vliegen- en nevelzwammen uit de grond, verstoppen gaaien hun wintervoorraad en scharrelen vinken onder de beuken hun kostje bijeen. Spreeuwenwolken scheren door de wolkenluchten, de grond ruikt aards en vochtig en strijklicht maakt de lange lanen tot streepjescodes. Herfstsonate.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Vliegenzwammen Beeld Natuurmonumenten

Op natuurmonumenten.nl/natuurgebied/schaep-en-burgh/routes zijn verschillende wandelroutes te vinden.

Muziekfestival

’s-Graveland is, samen met een aantal landgoederen, forten en monumenten in beheer bij Natuur- monumenten, op 6, 7 en 8 oktober het decor van een kamermuziekfestival. Het festival wordt georganiseerd in samenwerking met het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds, een fonds dat snaarinstrumenten uitleent aan conservatoriumstudenten en beroepsmusici.

Natuurmonumenten-woordvoerster Marjolein Koek over deze stap: “Wij zijn de grootste particuliere beschermer van natuur en particulier erfgoed. Veel historische panden en locaties zijn normaliter niet voor publiek toegankelijk, omdat ze te kwetsbaar zijn of door particulieren worden gebruikt. Het kamermuziekfestival geeft iedereen de gelegenheid de ene cultuuruiting met de andere te verbinden.”

Kaarten voor Trouw-lezers

Tijdens het kamermuziek- festival worden er verspreid over Nederland tientallen concerten gegeven. Bij elke voorstelling wordt ook een rondleiding door een boswachter gegeven. Veel muziek heeft als thema natuur of historie. De ervaring uit voorgaande jaren, toen het festival nog uitsluitend op de ’s-Gravelandse buitenplaatsen was, leert dat de kaarten snel uitverkocht zijn. Natuurmonumenten heeft daarom speciaal voor de lezers van Trouw op vier locaties kaarten apart gehouden. Dit zijn:

- Kasteel Hackfort

- Fort Spijkerboor (OERR-kinderconcerten)

- Hompesche Molen

- Schaep en Burgh

De kaarten komen, gewoon via de site, op zaterdag 30 september beschikbaar, dus wees er snel bij. Kaarten kosten € 20,00, leden NM € 17,50. 

Meer informatie

Kijk voor alle 35 locaties en beschikbaarheid van tickets op: natuurmonumenten.nl/kamermuziekfestival

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden