De rust is bedrieglijk in ‘fietsland’ Tadzjikistan

Vier fietsers op de Pamir Highway in Tadzjikistan. Beeld Getty Images

De repressie van islamisten in Tadzjikistan wakkert onderhuidse spanningen in het Centraal-Aziatische land aan.

Het dunbevolkte Tadzjikistan, een van de armste landen ter wereld, trekt de laatste jaren in de zomer steeds meer avontuurlijke westerse fietsers. Die komen af op de ‘Pamir Highway’, een vermaarde route die grotendeels door de ruige Pamir-bergketen in Tadzjikistan loopt. Het is een weg vol kuilen en scheuren, voor een klein deel zelfs onverhard, die reizigers een indrukwekkend uitzicht biedt op ­uitgestrekte rotsvlakten, woest ­stromende rivieren en besneeuwde bergtoppen.

Maar de aanslag van zondag op een groep fietsers, waarbij vier van hen werden gedood, vestigt de aandacht op een schaduwkant van het Centraal-Aziatische land. In de jaren negentig was de voormalige Sovjet-republiek het toneel van een burgeroorlog tussen islamisten en voormalige communisten, gesteund door Rusland. Bij het vredesakkoord dat daaraan een einde maakte, werd afgesproken dat de islamisten mochten meeregeren; hun strijders werden geïntegreerd in de reguliere strijdkrachten.

Maar president Emomali Rahmon, de voormalige communistische apparatsjik die inmiddels 24 jaar regeert, houdt zich allang niet meer aan die deal. Hij heeft van het land in feite een eenpartijstaat gemaakt en pakt vermoedelijke islamisten bikkelhard aan. Hij heeft Arabisch klinkende ­namen verboden, veel koranscholen gesloten en hij houdt zeer strikt toezicht op moskeeën. 

Diepe spanningen

Zijn veiligheidsdiensten maken zich schuldig aan martelingen en moorden en ze beschuldigen de belangrijkste oppositiegroepering, de Islamitische Renaissancepartij van Tadzjikistan (IRPT) van ‘extremisme’. De IRPT, sinds een paar jaar verboden, wordt nu door de autoriteiten ook beschuldigd van de aanslag op de fietsers.

Of de oppositie inderdaad de hand had in de aanslag, valt te bezien. Terreurbeweging Islamitische Staat zegt van niet: die eiste zelf de verantwoordelijkheid op en publiceerde vandaag een video om deze claim te onderbouwen. Maar hoe dan ook gaan onder de ogenschijnlijke rust in Tadzjikistan diepe spanningen schuil, die door de repressie nog worden aangewakkerd. 

Volgens een recent rapport van het Soufan Center, een in New York gevestigde denktank, hebben zich zo’n 1300 Tadzjieken aangesloten bij IS in Syrië en Irak. Daarmee is het relatief kleine land, met 9 miljoen inwoners, een van de grootste leveranciers van IS-strijders.

Mensenrechtenactivisten maken zich hierover al jaren zorgen. Zij vinden dat buitenlandse regeringen druk moeten uitoefenen op president Rahmon om meer vrijheid toe te staan. Maar Rusland en China houden hem liever de hand boven het hoofd, in ruil voor rust aan hun grens. En ook de Verenigde Staten en hun bondgenoten knijpen vaak een oogje toe. Voor hen is het land een nuttige buffer ­tegen de Taliban in Afghanistan, net ten zuiden van Tadzjikistan.

Lees ook: Hoe (on)veilig is Tadzjikistan?

Tadzjikistan is bij het grote publiek misschien niet bekend als fietsland, maar onder avonturiers is de Pamir-route befaamd. “Een klassieker”, noemt Pascal Kolkhuis Tanke van reisbureau Tropical Cyclist de route door de bergpas. Over gevaren wordt niet of nauwelijks gesproken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden