TROIKA LAUNDROMAT

De Russische staatsmedia zwijgen in alle talen over de witwaspraktijken

Een kantoor van Troika Dialog in Moskou (2011). Beeld REUTERS

Menig hooggeplaatste Rus kwam de afgelopen weken in het nieuws vanwege witwaspraktijken. Hoe reageren de Russen op de aantijgingen? 

Uitputtend deed de wereldpers de afgelopen weken verslag van de door het internationale journalistencollectief OCCRP onthulde witwaspraktijken via een Russische investeringsbank, waarbij ook Nederland een rol speelde. De Russische staatszenders zwegen in alle talen over de ‘Troika Laundromat’, zo genoemd naar de naam van de bank. De meeste Russische tv-kijkers hebben dan ook niet of nauwelijks weet van de jongste aantijgingen aan het adres van, onder anderen, hooggeplaatste Russen.

Doorsluizen

Al eerder werd duidelijk dat banken in Europa door de Russen worden gebruikt om geld door te sluizen. Zaterdag onthulde Trouw daar bovenop dat vanuit een rijtjeshuis in het Noord-Hollandse Wormer honderden miljoenen de wereld werden rondgestuurd. Het kantoor maakte deel uit van het witwasimperium van multimiljonair Ruben Vardanjan, oud-directeur van de Troikabank. 

In de onafhankelijke Russische media is wel een felle discussie ontbrand over het criminele karakter van de miljoenentransacties, of althans de bewijzen die daarvoor bestaan. Volgens het onderzoek heeft de inmiddels door de staatsbank Sberbank overgenomen investeringsbank Troika Dialog van 2006 tot 2012 miljarden dollars van dubieuze herkomst naar belastingparadijzen gesluisd.

Ex-Troika-directeur Vardanjan wees de aantijgingen van de hand. De multimiljonair betoogt dat je de praktijken van toen niet door de bril van nu kunt bekijken. De conclusies van het OCCRP zijn volgens hem ‘uit hun verband gerukt’. “Troika is opgericht aan het begin van de jaren negentig, toen er geen bankwezen bestond en het land zich in de situatie van een start-up bevond”, schreef Vardanjan na de eerste publicaties in een reactie. Volgens hem heeft Troika juist geholpen in Rusland de hoognodige orde in de financiële chaos te scheppen.

Hij krijgt bijval van de bekende economisch specialist en investeerder Andrej Movtsjan, die tot 2003 werkzaam was bij Troika Dialog en zegt niet te twijfelen aan de integriteit van het OCCRP en de feiten die door het collectief zijn verzameld. Troika was volgens Movtsjan een instrument, dat beslist ook kon worden gebruikt voor criminele doeleinden. “Je kunt nooit beweren dat er geen misdaad is gepleegd”, zei hij tegen nieuwssite The Bell. “Maar datzelfde kun je ook zeggen over ieder offshorebedrijf.”

Het woord van de cliënt

Volgens de onderzoeker was destijds het doorsluizen van geld offshore zeer gangbaar. Na 2008 zijn de regels strenger geworden, maar daarvóór werd nauwelijks gekeken naar de herkomst van geldstromen en nam men het woord van de cliënt voor lief. Het enige dat uit het OCCRP-onderzoek kan worden geconcludeerd is volgens Movtsjan dat witwassen indertijd kan hebben plaatsgevonden, zelfs al opereerden banken als Troika binnen het toenmalige kader van de wet.

Dat laatste zegt ook Sergej Alek­sasjenko, oud-vicepresident van de Russische centrale bank. Op zijn blog hekelt hij de bewering van Vardanjan dat hij niet op de hoogte kon zijn van al zijn cliënten. In dat geval zou hij beslist een ‘slechte manager’ zijn.

Ook journalist Sergej Parchomenko betitelt de activiteiten van Troika Dialog tussen 2006 en 2012 als gangbaar. Geld doorsluizen naar belastingparadijzen was business as usual, aldus Parchomenko in zijn programma op radiozender Echo Moskvy. Het wordt volgens hem een ander verhaal als uit het onderzoek namen naar voren komen van topambtenaren of parlementsleden, die geen commerciële activiteiten mogen ontplooien. “Dan hebben we het over een politieke misdaad.” In dit onderzoek komt de naam naar voren van muzikant Sergej Roldoegin, vriend van Poetin en peetvader van zijn dochter, op wiens rekening miljoenen zijn overgemaakt.

Wie is Ruben Vardanjan, de oud-president van Troika Dialog?

Ruben Vardanjan. Beeld Geert Groot Koerkamp

In Armenië wordt hij op handen gedragen en hij had er best een gooi kunnen doen naar het presidentschap als hij geen ingezetene zou zijn van Rusland. De voormalige president van de nu van witwaspraktijken beschuldigde investeringsbank Troika Dialog Ruben Vardanjan (51) is een van de meest succesvolle vertegenwoordigers van de Armeense diaspora.


Geboren in de Armeense hoofdstad Jerevan studeerde hij na zijn diensttijd economie aan de Moskouse Staatsuniversiteit en volgde hij cursussen bij de Amerikaanse bank Merrill Lynch. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie verwierf Vardanjan de Russische nationaliteit en trad hij als 23-jarige toe tot de staf van Troika, waar hij spoedig het roer overnam, tot aan de overname in 2011 door de staatsspaarbank Sberbank. Tussendoor was hij ook bestuurder bij verzekeringsmaatschappij Rosgosstrach.
Forbes schat zijn vermogen op 950 miljoen dollar, volgens Vardanjan is dat flink overdreven. Naar eigen zeggen heeft hij inmiddels meer dan 300 miljoen dollar besteed aan liefdadigheid en hij moedigt andere miljonairs aan ook geld in goede doelen te steken. Vardanjan adviseert rijke Russen over wat te doen met hun vermogen, vooral als hun oude dag nadert. Hij heeft nauwe banden met onder anderen de familie van Sergej Tsjemezov, een vriend van president Poetin en hoofd van het staatsconcern Rostec, belast met onder meer wapenproductie. Vardanjan beheert de financiën van de Tsjemezovs.

Filantroop

In Rusland en Armenië maakte Vardanjan niet alleen naam als filantroop, maar ook als pleitbezorger van internationaal georiënteerd onderwijs. Hij was in 2006 mede-oprichter en daarna vijf jaar lang directeur van de met staatsgeld opgezette zakenopleiding Skolkovo. In Armenië stichtte hij een gerenommeerde internationale eliteschool in Dilijan.
Over de toekomst van Rusland is hij niet vrolijk. De Russische economie moet hervormen, vindt hij. Niets doen is geen optie, ‘dat is het gevaarlijkste scenario’. Zijn eigen droom is dat Rusland integreert met Europa, maar daar is voorlopig geen zicht op. Het alternatief is volgens Vardanjan dat Rusland wordt opgeslokt door China of een onwaarschijnlijke nieuwe economische constructie bedenkt met andere ex-Sovjetstaten, inclusief Oekraïne.

De Troika Laundromat

Het onderzoek naar de zogenoemde Troika Laundromat is gebaseerd op gegevens die in handen zijn gekomen van het Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP) en de Litouwse nieuwssite 15min.lt. Het OCCRP is een netwerk van onderzoeksjournalisten uit 34 landen. Voor dit onderzoek is geput uit transacties van twee Litouwse banken, Snoras AB en Ukio Bankas, die in respectievelijk 2011 en 2013 door de Litouwse autoriteiten zijn gesloten omdat zij niet optraden tegen mogelijk witwassen. OCCRP heeft de gegevens gedeeld met journalisten van The Guardian in het Verenigd Koninkrijk, Süddeutsche Zeitung in Duitsland, The Globe and Mail in Canada, Knack in België, en in Nederland met het Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico. Dat heeft het onderzoek uitgevoerd met Trouw.

Lees ook:

Vanuit een rijtjeshuis in Wormer werd meer dan 100 miljoen dollar de wereld rondgestuurd

Via een huis in Wormer heeft een Russische vermogensbeheerder honderd miljoen dollar de wereld rondgestuurd, blijkt uit onderzoek van Trouw. De vermogensbeheerder is betrokken bij een grote witwasoperatie

Meer artikelen over de Troika Laundromat vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden