De Russische oppositie mag ongestoord het bos in

Het gaat slecht met Verenigd Rusland, de partij van premier Poetin. Met zijn Al-Russische Volksfront probeert hij geforceerd nieuw leven in de partij te blazen. Op die manier brengt hij ongewild de oppositie bij elkaar.

GEERT GROOT KOERKAMP | MOSKOU

Een fikse boswandeling scheidt de laatste bushalte in Chimki van het vierdaagse zomerkamp dat Russische oppositiegroepen, milieuactivisten en bloggers hebben ingericht aan de groen omzoomde boorden van een meer. Nikolaj (23) heeft de wandeling er graag voor over. Met een tent in zijn rugzak heeft hij zich opgemaakt om vier dagen door te brengen in het kamp.

"Ik wil graag zien hoe deze oppositiebeweging in elkaar zit, hoe het werkt, wat voor mensen hier zijn, wat hun strategie is, wat ze hebben bereikt. Ik wil graag met mensen praten. In de toekomst wil ik graag actief worden in de politiek." Nikolaj is geen lid van een partij of actiegroep, hij is uit eigen beweging gekomen. Van het kamp vernam hij, zoals zovelen, via het internet.

De politie houdt zich deze dag op de vlakte. Bij de ingang van het bos controleren verkeersagenten de papieren van iedereen die met de auto het bos in wil, en noteren nauwgezet de nummerplaten. In het kamp zitten enkele agenten slaperig bij hun eigen kampvuurtje. De sfeer is ontspannen en dat is wel eens anders geweest. "De politie gedraagt zich voorbeeldig en wil zelfs helpen", aldus Jevgenija Tsjirikova, de drijvende kracht achter het Anti-Seligerkamp.

Misschien dat de open brief heeft geholpen die de initiatiefnemers vantevoren hebben geschreven aan president Medvedev, waarin ze erop wijzen dat burgers het volste recht hebben in een bos samen te komen. De eerbiedwaardige mensenrechtenactiviste Ljoedmila Aleksejeva (83) was een van de ondertekenaars. "Bijna twee jaar heb ik me beziggehouden met het moeizaam organiseren van demonstraties in Moskou", zegt ze met een wrange glimlach. "Nu moeten we het recht afdwingen om in het bos bijeen te mogen komen."

De naam van het evenement, 'Anti-Seliger', verwijst naar het strak georganiseerde zomerkamp van de door het Kremlin opgezette jeugdbeweging 'Nasji' (De Onzen), dat jaarlijks wordt gehouden aan de boorden van het Seligermeer in de provincie Tver. Op 1 juli zijn er opnieuw vele duizenden jongeren neergestreken, uit alle delen van Rusland, om er een maand te luisteren naar experts en Kremlingetrouwe politici, tot aan president Medvedev toe.

Terwijl het Seligerkamp nog in volle gang is, is 'Anti-Seliger' alweer lang en breed voorbij. Het alternatieve zomerkamp, dat ook een jaarlijkse gebeurtenis moet worden, is in bijna alles de tegenpool van het 'officiële' evenement. De deelnemers komen er op eigen gelegenheid en besluiten zelf hoe en waar ze slapen. De kosten van het kamp zijn laag en worden opgebracht door de deelnemers. Voor de bescheiden catering zorgt ditmaal de oppositiepartij Jabloko, die een veldkeuken heeft laten aanrukken waar 's middags gratis boekweitpap en thee worden geserveerd.

"Dit kamp is niet bedoeld om te laten zien dat wij nu zozeer tegen alles zijn", zegt Tsjirikova. "Anti-Seliger is georganiseerd door en voor de burgers. We laten hier mensen aan het woord die daadwerkelijk hebben gevochten voor hun rechten, zodat ze ons kunnen vertellen hoe ze resultaat hebben geboekt en zo andere mensen een handleiding kunnen bieden, voor het geval ze zelf te maken krijgen met een calamiteit. De burgers van het moderne Rusland dienen te weten wat ze moeten doen, stap voor stap, om op te komen voor hun eer, waardigheid en rechten."

Het is voor het eerst dat zoveel mensen van uiteenlopend pluimage op deze ongedwongen manier bij elkaar komen. Velen kenden elkaar al van demonstraties in Moskou of stonden talloze keren schouder aan schouder buiten de rechtbank tijdens het proces tegen ex-oliemagnaat Michail Chodorkovski. Het verschil is dat niemand hun ditmaal een strobreed in de weg heeft gelegd. Tsjirikova verzocht de aanwezigen wel zich aan twee regels te houden: respect voor andermans opvattingen en geen alcohol gebruiken.

"Dit is een geweldig initiatief", zegt Nikolaj. "Dit is een plek waar mensen uit de oppositie in een rustige atmosfeer kunnen samenkomen, niet gehinderd door enige regels of restricties. Je kunt zomaar op iemand toelopen en vragen wat je wilt."

Zoals de populaire blogger Aleksej Navalny, wiens lezing over de strijd tegen corruptie voor velen een hoogtepunten van 'Anti-Seliger' is. "Ik ben gekomen om te horen hoe mensen strijden tegen onrecht in Rusland en ik ben benieuwd wat Navalny te zeggen heeft", zegt de 33-jarige Anastasija, zelf een actief blogger. "Ik hoop ook zelf een bijdrage te kunnen leveren. Daarom ben ik hier."

Navalny stelt niet teleur. Hij heeft naam gemaakt met internetprojecten die grootschalige corruptie in Rusland aan de kaak stellen. In het kamp geeft hij voorbeelden van wat mensen kunnen doen om corruptie op te sporen. "Elke burger heeft het recht de overheid vragen te stellen, elke burger heeft het recht de overheid aan te klagen", betoogt hij. "Hier zitten bijvoorbeeld bouwvakkers of andere experts, die heel goed kunnen beoordelen of een door de overheid verstrekt overzicht van geraamde uitgaven overeenkomt met de werkelijkheid, of dat de aangegeven bedragen gek hoog zijn."

Navalny laat niet na reclame te maken voor zijn persoonlijke kruistocht tegen de partij van premier Poetin, Verenigd Rusland, in zijn woorden 'de partij van oplichters en dieven'. "Het beste en meest effectieve politieke werk dat u kunt doen is de campagne 'weg met de partij van oplichters en dieven' steunen. Doe mee aan de verkiezingen, stem op wie je wilt, maar tégen Verenigd Rusland. Dat is reëel, dat doet pijn en dat is te verwezenlijken. Vóór de parlementsverkiezingen in december kunnen wij een beweging vormen van pakweg 300.000 mensen, die dit soort leuzen ophangen, filmpjes verspreiden, sms'jes sturen. Dat is reëel. Die oplichters zijn bang voor ons."

Er is niet alleen maar bijval voor Navalny. Sommigen verwijten hem dat hij heult met Russische nationalisten, die trouwens ook mondjesmaat vertegenwoordigd zijn in het kamp. Vrijwel iedereen die geen plek heeft in het reguliere politieke bestel heeft in het bos bij Chimki zijn tenten opgeslagen en dat is een bont politiek palet. Zelfs de tegenpartij heeft er een plek gevonden: enkele jongeren uit de Kremlin-jeugdbeweging 'Nasji' zijn permanent aanwezig in het kamp en leggen alles nauwgezet vast op video, zoals de blikjes bier of flessen wijn die enkelen in weerwil van het verzoek van de organisatoren toch hebben meegenomen.

Niemand hier is de symboliek ontgaan van de locatie die is gekozen voor dit krijgsberaad van de Russische oppositie, een afgelegen bosrand, uit het zicht van de bewoonde wereld, alleen te bereiken via een hobbelige weg die langs een stinkend fabrieksterrein voert. De centrale televisiekanalen zwijgen over de gebeurtenis. Er is alleen een televisieploeg van de zender Ren-TV, een bastion van relatief onafhankelijke berichtgeving met een klein bereik.

Het is een schril contrast met de overdadige berichtgeving over het Al-Russische Volksfront van premier Vladimir Poetin, een initiatief dat de uitgebluste partij Verenigd Rusland voor de parlementsverkiezingen nieuw leven moet inblazen. Het gaat niet goed met de partij. Peilingen en recente locale verkiezingen laten zien dat de steun terugloopt. Het volksfront moet dat tegengaan. Het is geen partij, maar een brede beweging die een kwart van de kandidaten mag leveren voor de kieslijst van Verenigd Rusland in december.

Inmiddels staan hele volksmassa's te dringen om zich aan te sluiten bij het front, dat in de optiek van Poetin alle geledingen van de samenleving moet omvatten, van vakbonden en werkgeversorganisaties tot jongeren- en vrouwengroepen, verenigingen van oorlogsveteranen, boeren en bijenhouders, arbeiderscollectieven en zelfs hele bedrijven. De spoorwegen (een miljoen werknemers) zijn al 'binnen', net als de Russische posterijen (400.000). Ook de Agrarische Beweging, die zegt 38 miljoen plattelanders te vertegenwoordigen, is als collectief toegetreden. Aan individuele werknemers wordt niets gevraagd. De meesten hebben er geen idee van dat ze lid zijn. Het motto: wie niet voor ons is, is tegen ons.

Sommige pleitbezorgers nemen dat heel letterlijk. Volgens parlementslid Jevgeni Fjodorov van Verenigd Rusland moet het front een 'totale consolidering' van de samenleving realiseren om de problemen waar het land voor staat het hoofd te bieden. "Het kan niet zo zijn dat de ene helft die kant op gaat en de andere helft een andere kant", vindt Fjodorov. "Zoveel mogelijk collectieven, burgers en organisaties moeten een actief standpunt innemen om het land vooruit te helpen."

Dat iemand niet tot het front zou willen toetreden, kan Fjodorov zich nauwelijks voorstellen. De parlementariër ging eerder dit jaar nog roemloos ten onder tijdens een live radiodebat met blogger Navalny, die korte metten maakte met Fjodorov en zijn partij. Luisteraars konden stemmen op de winnaar van het debat. Navalny kreeg de steun van 99 procent.

Waar Fjodorov droomt van een 'totale consolidering' rond Poetin, zoeken ook diens tegenstanders naar middelen om de gelederen te sluiten. Het Anti-Seligerkamp kan daaraan bijdragen, gelooft Sergej Oedaltsov (34), voorman van het oppositionele Linkse Front. "Het belangrijkste doel van het kamp is de autoriteiten te laten zien dat de oppositie bereid is de krachten te bundelen. En dat wij zelf begrijpen dat we ieder afzonderlijk veel minder kunnen bereiken, omdat de overheid ons dan makkelijker de baas kan."

Ontelbare malen is Oedaltsov al opgepakt door de politie, maar bij elke protestdemonstratie is hij er opnieuw bij. Enige samenwerking met de machthebbers is voor hem uit den boze. "De parlements- en presidentsverkiezingen bepalen waar ons land de komende vijf, zes jaar naar toe gaat. Persoonlijk wil ik niet deelnemen aan deze verkiezingen, ze zijn een farce en een imitatie. De mensen die via deze verkiezingen worden gekozen bezitten geen legitimiteit."

Soortgelijke woorden klinken vrijwel tezelfdertijd in een andere setting, tijdens een conferentie in het monumentale Metropolehotel in Moskou, waar oud-premier Michail Kasjanov en andere oppositieleiders, mensenrechtenactivisten en leden van de liberale fractie in het Europees parlement praten over Ruslands positie in Europa. Politicologe Lilia Sjevtsova is niet mals met haar kritiek op wat zij noemt de Europese 'komkommerpolitiek' ten aanzien van Rusland. De Europeanen sluiten volgens Sjevtsova te vaak de ogen voor de politieke realiteit en laten zich te makkelijk inpalmen door Moskou, dat behalve olie en gas ook 'corruptie, dubbelzinnigheid en huichelarij' exporteert.

Bewijzen daarvoor zijn de hoge post bij Gazprom die ex-bondskanselier Gerhard Schröder aanvaardde, de copieuze banketten van de 'Valdai Club' waarbij een select gezelschap buitenlandse experts en journalisten 'staat te dringen' om bij een glas wijn een vraag te mogen stellen aan Poetin, of de deelname aan gewichtige publieke discussies over democratie tijdens door het Kremlin georganiseerde conferenties.

De centrale vraag voor de liberale oppositie in Rusland is volgens Sjevtsova of hervorming van het politieke systeem nog wel mogelijk is 'van binnenuit, via een dialoog'. "Voor mij is het antwoord duidelijk. Het vloeit voort uit twintig jaar van vruchteloze pogingen door onze optimisten iets binnen de huidige macht te veranderen." Europa moet zich volgens haar afvragen hoe legitiem de Russische machthebbers nog zijn na maart 2012, 'als ze hun positie enkel kunnen handhaven door die verkiezingen te manipuleren'.

Guy Verhofstadt: 'Europa heeft weggekeken en kritiek op Rusland ingeslikt'
Volgens de Belgische oud-premier Guy Verhofstadt hebben Europese leiders in het verleden hun kritiek op Rusland al te vaak ingeslikt. "Wat we deden was in feite de leiders van het land steunen", zegt Verhofstadt tijdens een bezoek aan de Russische hoofdstad.

"We hebben onvoldoende gezien dat er in 2006 toch een fundamentele wijziging heeft plaatsgevonden. Dat was de wet op de politieke partijen die bij nader inzien het functioneren van de democratie bijna onmogelijk maakt." Daardoor werd het moeilijker een politieke partij op te richten, en de kiesdrempel ging omhoog naar zeven procent. In Europa heeft niemand daar iets van gezegd. "Dat was not done. We hebben weggekeken en de indruk gewekt dat alles volgens het boekje verliep.

Europarlementariër Verhofstadt was in Moskou om zijn steun te betuigen aan oud-collega Michail Kasjanov, juist voor het Russische ministerie van justitie zou besluiten over de officiële registratie van diens Partij van de Volksvrijheid. Die registratie is een voorwaarde om te kunnen meedoen aan de parlementsverkiezingen. De ruggesteun van de Europese liberalen mocht niet baten. De registratie werd afgewezen, officieel omdat een aantal van de ruim 46.000 opgegeven leden niet meer zou leven of minderjarig was, en de statuten in strijd zouden zijn met de wet. De oprichters van de partij gaan er zelfs niet tegen in beroep. "Dit is een politiek besluit, dus dat heeft geen enkele zin", zegt co-voorzitter Boris Nemtsov.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden