Taal

De rooie rakkers van weleer zijn groen als gras geworden

Van Rood naar Groen Beeld PublicDomainPictures
Van Rood naar GroenBeeld PublicDomainPictures

Zou u Jesse Klaver een rooie rakker noemen? Of kortweg een rooie? Vast niet. Rooie en rooie rakker zijn kandidaten voor het almaar uitdijende vergeetwoordenboek dat in het radioprogramma ‘De Taalstaat’ wordt bijgehouden. Na meer dan een eeuw trouwe dienst raken beide termen nu in onbruik.

Ton den Boon

De associatie van socialisme met de kleur rood dateert van circa 1850. Het woord socialisme was nog maar net in onze taal opgedoken toen de Maartrevolutie van 1848 uitbrak: oproerlingen met rode vlaggen eisten elders in Europa burgerlijke vrijheden op en in ons taalgebied reageerden kranten met bezorgde berichten over dat ‘rode spook’: de geest van oproer, het socialisme.

Niet veel later begon het woord rooien aan zijn opmars. Zo schreef het Algemeen Handelsblad in 1870 dat 'de rooien' door 'binnenlandsche onlusten' het evenwicht in Frankrijk bedreigden. Dat rooien tussen aanhalingstekens stond, doet vermoeden dat dit woord destijds nieuw was. Niet veel later omarmden de socialisten rooien als geuzennaam.

Vandaar dat dichter Carel Adama van Scheltema in zijn beroemde gedicht ‘De Daad’ (1909) de socialistische helden als ‘taaie rooie rakkers’ typeerde. Socialistenvreters kaapten die term echter en na zijn mislukte poging in 1918 om de revolutie in Nederland te importeren werd de socialist Troelstra in een volksrijmpje dan ook voor ‘rooie rakker’ uitgemaakt.

Zo werd rooie rakker een vertrouwd woord bij vriend én vijand van het socialisme. Net als rooie raakt rooie rakker nu in onbruik: de rooie rakkers van weleer zijn namelijk groen als gras geworden.

tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden