De rol van slachtoffers in de rechtszaal groeit, tot ongenoegen van advocaten

Nabestaanden van de vermoorde elektricien Rizo Mustafic tijdens de uitspraak van de Hoge Raad. Nederland is aansprakelijk voor de dood van 3 moslimmannen na de val van de enclave Srebrenica in 1995. De foto is uit 2003. Beeld ANP

Opnieuw krijgen slachtoffers een grotere rol in het strafproces. Hun belangenbehartigers zijn er blij mee, maar advocaten zien deze trend met lede ogen aan.

Als het aan minister Sander Dekker (rechtsbescherming) ligt, worden verdachten van zware gewelds- en zedendelicten verplicht om in de rechtszaal aanwezig te zijn als slachtoffers of nabestaanden gebruikmaken van hun spreekrecht. Daarnaast wordt dat spreekrecht uitgebreid: slachtoffers mogen zich ook laten horen als besloten wordt tot proefverlof voor tbs’ers.

Het strafproces is een zaak tussen de staat en de verdachte, schreef Dekker gisteren aan de Tweede Kamer, maar ook het slachtoffer ‘verdient een stevige positie in het recht’. Daarmee gaat hij door op de weg die al in 2005 ingeslagen werd, toen het spreekrecht voor slachtoffers werd ingevoerd.

Maar juist het gegeven dat in een proces overheid en verdachte tegenover elkaar staan, maakt advocaten huiverig voor de groeiende rol van slachtoffers. “De aandacht voor de slachtoffers lijkt die voor de verdachten soms te overvleugelen”, zegt Rob van der Hoeven, voorzitter van de werkgroep strafrecht van de Nederlandse Orde van Advocaten.

Emoties

Een paar jaar geleden is ook al het 'onbeperkt' spreekrecht ingevoerd. Tot die tijd mochten slachtoffers alleen vertellen over wat de misdaad voor hen persoonlijk betekend had, tegenwoordig mogen ze zich ook uitlaten over wat volgens hen de strafmaat moet zijn. De emoties die daarmee soms gepaard gaan, zetten de neutraliteit van het proces onder druk, vinden advocaten.

Er worden verwachtingen gewekt die niet kunnen worden waargemaakt, zegt Van der Hoeven. “Slachtoffers willen een hoge straf, dat is van alle tijden”, legt hij uit. “Ze zijn nooit tevreden, en dat is begrijpelijk. Van hen kan je geen zorgvuldige afweging van de strafmaat verlangen. Daar zijn nu juist rechters, officieren van justitie en advocaten voor.”

Symboolpolitiek

Wat slachtoffers wel kan worden geboden, is een goede bejegening door de verschillende partijen in een rechtszaak, vervolgt Van der Hoeven. “Maar het gebeurt nog steeds dat slachtoffers niet eens op de hoogte worden gebracht van de zittingsdata.” Regel dat eerst goed, bepleit hij, in plaats van ‘symboolpolitiek’ te bedrijven rond spreekrecht.

Ook de Raad voor de Rechtspraak, de spreekbuis van de rechtbanken, zet kanttekeningen. Die aandacht van politiek en maatschappij voor slachtoffers is nu eenmaal ‘een gegeven’, zegt een woordvoerder. Maar kan iemand, die zolang het proces loopt slechts verdachte is, wel verplicht worden een zitting bij te wonen?

Maar belangenbehartigers van slachtoffers zijn blij met Dekkers brief. “Nabestaanden die hun spreekrecht gebruiken, richten zich allereerst tot de dader. Als die er niet is, tegen wie spreek je dan?” zegt voorzitter Jan van Kleeff van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers over de verplichting aan verdachten om de rechtszaak bij te wonen.

Zeker zo tevreden is de FNG-voorzitter over de inbreng die nabestaanden krijgen bij het proefverlof van tbs’ers. “Dat is een gelegenheid om erkenning te krijgen voor alle leed dat zij in de loop van vele jaren ervaren hebben”, zegt hij. “Én een gelegenheid de rechter te vragen rekening met hen te houden, bijvoorbeeld door een tbs’er een contactverbod op te leggen.”

Lees ook ons uitgebreide interview terug met de Vereniging Ouders van een Vermoord Kind, die onder andere hun best deden om meer inspraak in de rechtsgang te krijgen. "Afval kun je verwerken. Dit is nooit klaar."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden