De roerige tijd van links

Hij moest zijn echtgenote nog wel even opbiechten dat hij het met Anja Meulenbelt had gedaan

Rob van Gennep was een uitgesproken linkse uitgever die met zijn veelal gedurfde keus voor onbekende auteurs en dito boeken hele generaties studenten heeft beïnvloed. Door intriges en onverkwikkelijke affaires ging zijn volledig gedemocratiseerde onderneming bijna naar de filistijnen. Hij was een gedreven en charmante man met een turbulent liefdesleven. Kortom, stof genoeg voor een interessante levensgeschiedenis. En die heeft Geke van der Wal ook geschreven met 'Rob van Gennep, uitgever van links Nederland'.

De auteur weet perfect aan welke eisen een goede biografie moet voldoen: ze was jarenlang directeur van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten dat subsidies verstrekt aan auteurs van gedegen non-fictieboeken die het nodige onderzoek vergen. Een biografie moet informatief zijn, een goed beeld geven van de hoofdpersoon en zijn of haar (werk)omgeving, en uitstekend geschreven zijn. Op deze punten scoort het boek ruim voldoende.

Rob van Gennep was een gedreven man die met een paar maten in de roerige jaren zestig met zijn bedrijf begon. In zijn winkels aan de Nes en de Nieuwezijds Voorburgwal in het centrum van Amsterdam kon je opzienbarende en revolutionaire boeken kopen. Over bevrijdingsbewegingen in Latijns-Amerika, over Marx en Lenin, over Mao (die toen in progressieve kring nog lang niet van z'n voetstuk was gevallen), over de staat van het socialisme in een land als Albanië - je kon geen links onderwerp bedenken, of het lag in de etalage.

Met de meeste boeken was geen droog brood te verdienen. Maar Van Gennep bracht in loop der jaren een paar succesnummers uit waarop de uitgeverij kon drijven, soms door stom toeval, soms door zijn fijne neus voor wat veelbelovend was. Voorbeelden daarvan zijn de boeken van de Duitse schrijver Günter Walraff die als undercoverjournalist vele opzienbarende onthullingen wist te doen, en het kassucces 'De schaamte voorbij' van Anja Meulenbelt waarin zij openhartig over haar rol in het feminisme en de seksuele bevrijding van de vrouw schrijft. Voordat het gepubliceerd werd, moest Van Gennep nog wel even aan zijn echtgenote opbiechten dat ook hij het met Anja gedaan had, hij wilde voorkomen dat ze daar via het boek achter zou komen.

Van Gennep had een groot netwerk, zowel in het binnen- als in het buitenland, en werd in zijn sector gewaardeerd en gerespecteerd vanwege zijn kennis en zijn durf. Op de grote boekenbeurzen als die in Frankfurt was hij een geziene gast.

In zijn eigen onderneming had hij het een stuk moeilijker. In lijn met de linkse tijdgeest en de inhoud van zijn progressieve boeken had de uitgever zijn onderneming compleet gedemocratiseerd - de magazijnbediende had net zoveel te vertellen, en verdiende ook net zoveel, als de twee directeuren, onder wie Van Gennep. Dat was de uitvoering van een mooi principe, maar in de praktijk liep het hopeloos mis.

Er ontstond een conflict rond een werkneemster die volgens Van Gennep voor geen meter deugde. Hij ontsloeg haar, tot woede van een flink deel van het personeel en van de vrouwenbeweging die hem onder leiding van ex-minnares Anja Meulenbelt van seksisme beschuldigde en die tekst ook op de winkelruit schilderde.

Dag- en weekbladen smulden van het conflict bij de linkse uitgeverij die zoveel moeite had met de praktijk van de medezeggenschap. De betrokken werkneemster kwam uiteindelijk terecht bij een uitgeverscollectief van Meulenbelt die later moest toegeven dat de vrouw 'onhandelbaar, chagrijnig en een onprettige collega' was. "Van Gennep had volkomen gelijk", beaamde ze.

Geke van der Wal maakt zich er soms wel wat makkelijk vanaf. Die vervelende werkneemster heeft ze niet kunnen traceren, meldt ze. Haar kant van het verhaal kennen we dus niet. In het begin van het boek schrijft de biografe dat ze geen informatie heeft weten te achterhalen over het pleeggezin in de Achterhoek waar Rob in zijn puberteit drie jaar heeft gewoond. Hij was daar op last van zijn vader die vond dat zijn zoon weg moest van verkeerde vrienden en verderfelijke invloeden in hun woonplaats Wassenaar. Daar blijft het bij, onbevredigend, want de lezer weet dus niet hoe de verhouding van Van Gennep met het pleeggezin was.

Opvallend en ook wel storend is dat het boek wemelt van woorden als 'kennelijk', 'waarschijnlijk', 'mogelijk', 'vermoedelijk'. De schrijfster weet het soms niet, doet dan ook geen moeite de ontbrekende schakel te vinden en vult de conclusie zelf maar in, met een slag om de arm.

De uitgeverij en boekenzaken van Van Gennep waren vooral populair bij progressieve studenten politicologie en aanverwante sociaal-culturele studierichtingen, zowel aan de Gemeentelijke Universiteit als aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Die faculteiten werden in de jaren zestig en zeventig gedomineerd door aanhangers en leden van linkse partijen als de PSP en (vooral) de CPN, beide voorlopers van GroenLinks.

Een van die studenten in die tijd was Chris van Esterik die vanuit de rustige provincie zomaar in die opstandige hoofdstad werd gedropt. Hij had zich ingeschreven als student politicologie aan de UvA waar op dat moment een grimmig conflict speelde rond hoogleraar Daudt, een conflict dat nog jaren zou duren. Van Esterik, later journalist, doet van zijn wederwaardigheden in zijn studententijd, en die van drie vrienden, uitgebreid verslag in zijn boek 'Jongens waren we'. Misschien wel iets te uitgebreid.

Voor medestudenten politicologie uit die tijd (ik ben er een van, maar dan aan de VU) geeft het boek hier en daar een schok van herkenning, het heeft een nostalgische inslag: wat waren we toch raar bezig in die jaren zeventig. Af en toe doet de auteur ook wel een rake waarneming, en hij heeft humor. Het is onthutsend hoezeer communistische fundamentalisten de faculteit wisten te domineren - de val van de Berlijnse Muur en de onttakeling van de heilstaat Sovjet-Unie lieten nog lang op zich wachten.

Wat bij lezing overheerst is het gevoel: waarom moeten de niet-politicologen op deze wereld dit weten? Wat is de bedoeling? Het is allemaal veel te gedetailleerd. Irritant zijn bovendien de clichés en het gezwollen taalgebruik. En als lezer krijg je regelmatig de indruk dat hier een afrekening plaatsvindt met collega-studenten van weleer die een andere politieke mening waren toegedaan dan de auteur.

Geke van der Wal: Rob van Gennep, uitgever van links Nederland Atlas Contact; 344 blz. euro 24,99

Chris van Esterik: Jongens waren we.

De totalitaire verleiding van de jaren zeventig

Balans; 304 blz. euro 22,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden