De roeping van dominee Modaal

Dat wij medelijden moeten hebben met de predikanten en dat wij verbaasd en meewarig zouden moeten omzien naar studenten die nu nog een studie theologie beginnen, dat spreekt ds. Joep Dubbink uit Breukelen krachtig tegen.

PIETER VAN DER VEN

In Predikant & Samenleving, het bondsblad van de Nederlandse dominees, was een tobberig inventarisatie verschenen vanuit een onderzoek. Dominees verkeren in een diepe identiteitscrisis, zitten ingeklemd tussen gezin en gemeente die zij beide tekortdoen; ze voelen zich arme ploeteraars die de schuld zijn van de kerkverlating, ze zijn mikpunt van kritiek, opgebrand.

Joep Dubbink heeft “misschien toevallig erg lieve gemeenten getroffen”, maar vindt dat de tobbers wel erg met zichzelf bezig zijn en hij relativeert: te veel kritiek? Nee, juist ook veel waardering. Misschien wel te weinig kritiek, waardoor je niet meer kunt werken zonder voortdurend bevestigd te worden. Je moet tegen een stootje kunnen, schrijft hij. Gemeenteleden die te spaarzaam zijn met kritiek vertonen eerder vluchtgedrag, zoeken een andere kerk of helemaal geen kerk. Een predikant stond inderdaad vroeger in hoog aanzien voor een hongerloon; in beide opzichten is het nu modaler. Dubbink acht dat geen slechte ontwikkeling.

Hij geeft toe dat er een spanning kan zijn tussen wat de predikant verkondigt en wat de gemeente wil horen: “Maar als ik me niet vergis, is dat al 2000 jaar zo.”

En wat betreft de kerkverlating komt er uit Breukelen ook een opbeurend woord. “Wie dat als 'mijn schuld' gaat zien en zich tot doel stelt dat hij of zij de randkerkelijken wel weer de kerk in gaat preken, zal zichzelf nog tegenkomen. Laten predikanten zich geen hemelbestormende idealen gaan stellen, maar blijven bij wat hun is opgedragen: met het evangelie midden tussen de mensen staan.”

Roeping De predikant (pastor) als een modaal iemand. Onlangs vroeg ds. N. H. Kuipéri - de Johan Stekelenburg van de Predikantenbond - of dat modale, dat gewone misschien de oorzaak was van seksueel misbruik onder kerkelijke ambtsdragers. Ze zijn immers zo 'gewoon' geworden en zijn zich hun 'Roeping', hun vocatio Dei onvoldoende bewust. Maar in Woord & Dienst verbindt een anoniem slachtoffer dat misbruik juist met een teveel aan dat soort roepingsgevoel. “Vanuit grote hoogte werd ons aangezegd wat wij te doen en te laten hadden. Hoe cru het ook klinkt, als je seksueel misbruik in een pastorale relatie aankaart, lijkt het wel of je in een crimineel circuit terechtkomt.”

De zaak wordt gebagatelliseerd, je moet vooral de betrokken pastor vergeven en het oordeel aan God overlaten, want met onrust is niemand gebaat en zwijgen is maar het beste. “Voor wie eigenlijk?”

De klagers/klaagsters in 'Woord & Dienst' wijzen erop dat de kerkorde wel iets regelt over tucht in de zin van hoe de dwalende schapen teruggebracht moeten worden. “De slachtoffers komen in het tuchtrecht niet voor; dus klagers hebben geen rechten. De kerkorde lijkt meer geschreven ter bescherming dan tot terechtbrenging van pastores die dwalen.”

Levend joods geloof, het liberaaljoodse maandblad, legt een link tussen de vredeskansen in Israël en het joodse nieuwjaar (Rosj Hasjana) volgende week. Onder de kop 'Vrede, wat nu?' bepeinst de progressieve rabbijn Michael Murmur uit Haifa wat de nieuwe verhoudingen kunnen betekenen voor de liberale joden in Israël.

Nu Palestijnen een eigen plaats krijgen in het joodse bewustzijn en Jordanië niet meer de vijand, maar een buurland is krijgt een nieuw denkbeeld vorm en dat is een vreemd gevoel, zegt rabbijn Murmur. “Het loslaten van de Massadamentaliteit is als het wegdoen van je tapijt: dan zie je pas wat je allemaal onder had geveegd.”

Murmur is bang voor de vrede, niet omdat ze bedrog zou zijn, maar omdat ze wellicht ècht is. “Jarenlang hebben we de Arabische wereld gedemoniseerd en de westerse wereld als engelachtig voorgesteld. We staan op het punt te ontdekken dat we ons in beide vergisten. Als de Israëlische maatschappij bidt, keert ze zich naar het westen.

“Wat zou Israël moeten zijn, als het niet meer in de eerste plaats bezig is met overleven? Wat kwamen we hier ook al weer doen, voordat we zo ruw werden onderbroken door de geschiedenis?”

De rabbijn voorziet dat binnenkort het progressieve jodendom in Israël moet antwoorden op de vraag wat het eigenlijk te bieden heeft. Een niet dwingende benadering - maar wanneer zegt een liberaal-religieuze jood nee? De rabbijn en de zijnen bieden sinds kort een pakket religieuze diensten aan op het gebied van huwelijken en begrafenissen; het zijn vaak seculiere joden die erop af komen. Worden we te open, te breed, vraagt Murmur zich af, is er gebrek aan diepte?

Hoe vinden we een juiste verhouding tussen het ethos van de markt, waar de klant koning is, en het ethos van Mozes en Jesaja, waar het Gelijk koning is? Frustratie tussen profijt- en profeet-beginsel.

Rabbijn Murmur signaleert dat de liberale gemeenten er nauwelijks in slagen het gebed een plaats te geven in het leven van de leden. “We zullen religiositeit moeten terugeisen voor niet-gekken, tekststudie voor de moderne stadsmens, we moeten opnieuw de nadruk leggen op het hogere, dat de dingen ertoe doen, niet omdat ze waarde hebben voor mij, maar omdat ze waarde hebben buiten mij.

Als er straks vrede komt en de seculiere religie van de stichters van de staat verbleekt, verwacht Murmur behoefte aan culturele en spirituele alternatieven. Bij nader inzien is hij niet zozeer bang voor vrede, maar voor “het gevoel dat we misschien niet het beste halen uit de belofte die hij brengt.”

Cairo Ruime aandacht voor de komende bevolkingsconferentie in Cairo: in het Katholiek Nieuwsblad, Bijeen, Hervormd Nederland, De Bazuin, The Tablet. Het K. N. vraagt zich af met betrekking tot 'Cairo' af of “kinderen het nieuwe vijandsbeeld van het westen” vormen en The Tablet beargumenteert wat velen misschien een gotspe lijkt: “Dat de katholieke kerk gezien moet worden als een van de meest effectieve organisaties in de wereld ten gunste van de afremming van de bevolkingsgroei. Want waar de katholieke kerk ook werkt, overal geeft zij vrouwen gelijke kansen op onderwijs.” Maar over 'Cairo' valt al genoeg in deze Trouw te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden